नव दिल्ली, 22 अगस्तमासः (हि.स.)।दिल्लीविधानसभाध्यक्षः विजेन्द्रगुप्तः अवदत् यत् उत्तमानां विधानानां निर्माणाय उत्तमानि तथ्यानि, विश्वसनीयं शोधकार्यं तथा च धरातलस्तरीयाः प्रमाणाः आवश्यकाः भवन्ति। विश्वविद्यालयैः एतत् ज्ञानं विधानसभाभ्यः शासनसंस्थाभ्यश्च प्रापयितुं सक्रियसहभागिभिः भवितव्यम्।

एतद् विजेन्द्रगुप्तेन अद्य फरीदाबादनगरे मानव रचना इन्टरनेशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ रिसर्च एण्ड स्टडीज इत्यत्र आयोजितस्य वाइसचान्सलर्स कॉन्क्लेव २०२६ इत्यस्य उद्घाटनसमारोहे सम्बोधनं कुर्वता उक्तम्। द्विदिवसीयस्य अस्य सम्मेलनस्य आयोजनं अगस्तमासस्य द्वाविंशतितः त्रयोविंशतिदिनाङ्कपर्यन्तं भवति। “हरितपरिसरः सततलचीलभविष्याय उच्चशैक्षणिकसंस्थानानां सशक्तीकरणम्” इति अस्य सम्मेलनस्य विषयः अस्ति। अस्मिन् मानव रचना एजुकेशनल इन्स्टिट्यूशन्स इत्यस्य अध्यक्षः डॉ. प्रशान्तभल्लः, डॉ. एच. डी. चरणः, पर्यावरणसंरक्षणगतिविधेः सदस्याः, देशस्य विभिन्नविश्वविद्यालयानां कुलपतयः, प्रतिकुलपतयः निदेशकाः च उपस्थिताः आसन्।

जलवायुपरिवर्तनं वर्तमानस्य वास्तविकतां कथयन् विजेन्द्रगुप्तः दिल्ल्यां राष्ट्रिययराजधानीक्षेत्रे च अभिलेखीयां ग्रीष्मकालीनोष्णतां, शीतकाले धूमकुहरम्, प्रदूषितवायुम्, आकस्मिकां बाढां तथा भूजलस्तरस्य ह्रासं च उल्लिखितवान्। सः अवदत् यत् यमुनायाः स्थितिः, वायुगुणवत्ता तथा भूजलस्य क्षरणं केवलं पर्यावरणसम्बद्धाः चिन्ताः न सन्ति, अपि तु जनस्वास्थ्यस्य, अर्थव्यवस्थायाः तथा भाविसन्ततेः अधिकारसम्बद्धाः विषयाः सन्ति।

सः अवदत् यत् विधानानि नीतयश्च आवश्यकाः सन्ति, किन्तु सततविकासः मूल्यानां, आदतानां जीवनशैल्याश्च विषयः अपि भवितव्यः। सः प्रश्नं कृतवान्, “यदि भारतस्य विश्वविद्यालयाः हरिताः न भविष्यन्ति, तर्हि भारतस्य भविष्यत् हरितं कथं भविष्यति?”

दिल्लीविधानसभाध्यक्षः भारतस्य हरितपरिवर्तने विश्वविद्यालयानां त्रयः प्रमुखाः भूमिकाः निर्दिष्टवान्। ताः आदर्शरूपेण, शिक्षकत्वेन तथा शोधस्य समाधानस्य च केन्द्ररूपेण च सन्ति। परिसरस्यानि “लघुनगराणि” इव निरूपयन् सः अवदत् यत् तेषु विद्युत्, जलम्, परिवहनम्, भोजनम्, भवनानि, अपशिष्टं च सम्बद्धाः स्वकीयाः व्यवस्थाः भवन्ति। अतः विश्वविद्यालयैः सौरऊर्जायाः, वर्षाजलसञ्चयनस्य, जलसंरक्षणस्य, शतप्रतिशतापशिष्टप्रबन्धनस्य, अपशिष्टपृथक्करणस्य तथा हरितमूलसंरचनायाः व्यापकस्तरे कार्यान्वयनेन उदाहरणं प्रस्तुतुं शक्यते।

विजेन्द्रगुप्तः अवदत् यत् “भवतः परिसराः अस्माकं प्रयोगशालाः सन्ति।” सफलाः आदर्शाः नीतिनिर्मातृभ्यः तान् राज्यस्तरे राष्ट्रियस्तरे च पुनरनुप्रयोगं कर्तुं विश्वासं प्रदातुं शक्नुवन्ति। सः अवदत् यत् ये छात्राः चतुर्षु पञ्चसु वा वर्षेषु एताः आदताः व्यवहारतः स्वीकुर्वन्ति, ते ताः स्वकार्यस्थलेषु, येषु ग्रामेषु नगरेषु वा निवसन्ति तत्र, स्वपरिवारेषु च प्रसारयन्ति। एवं एकः परिसरः सम्पूर्णां सन्ततिं प्रभावितुं शक्नोति।

अनुप्रयुक्तशोधकार्ये बलं दत्त्वा विजेन्द्रगुप्तः भारतीयजलवायोः सामाजिकपरिस्थितीनाम् आर्थिकपरिस्थितीनां च अनुरूपाणां समाधानानाम् आवश्यकतां प्रतिपादितवान्। एतेषु सुलभमूल्यसौरप्रौद्योगिकी, जलकुशलकृषिः, पर्यावरणानुकूलनिर्माणसामग्री तथा वायुगुणवत्तायाः निरीक्षणम् इत्यादयः विषयाः अन्तर्भवन्ति। सः अवदत् यत् शोधकार्यं प्रयोगशालातः निर्गत्य क्षेत्राणि, जनपदाः तथा नगरपालिकानां व्यवस्थाः यावत् प्राप्नुयात्।

दिल्लीविधानसभायाः उल्लेखं कुर्वन् विजेन्द्रगुप्तः अवदत् यत् विधानसभा सौरऊर्जायाः अधिकोपयोगस्य, अङ्कीयकार्यप्रणाल्या कागदोपयोगस्य न्यूनीकरणस्य तथा ऐतिहासिकस्य ओल्डसेक्रेटेरिएटपरिसरस्य पर्यावरणीयप्रदर्शनस्य उन्नयनस्य दिशि अग्रे गच्छति।

सम्मेलने प्रस्तावितानां सहमतिमूलकानां अनुशंसानां तथा सहभागीभिः कुलपतिभिः निदेशकैश्च हस्ताक्षरितव्यस्य संयुक्तघोषणापत्रस्य स्वागतं कुर्वन् विजेन्द्रगुप्तः संस्थाभ्यः नवीकरणीयऊर्जायाः, जलपुनर्चक्रणस्य तथा कार्बनउत्सर्जनस्य न्यूनीकरणस्य कृते विशिष्टान्, मापनयोग्यान् समयबद्धांश्च लक्ष्याः निर्धारितुं आह्वानं कृतवान्। सः अवदत्, “यत् मीयते, तदेव सुध्रियते।” प्रगतेः वार्षिकसमीक्षायाः आवश्यकतायां बलं दत्त्वा सः प्रस्तावितवान् यत् एतत् सम्मेलनम् अनुभवविनिमयस्य, उत्कृष्टहरितपरिसराणां सम्मानस्य तथा स्वस्थप्रतिस्पर्धायाः प्रोत्साहनस्य कृते स्थायी वार्षिकमञ्चरूपेण विकसितं भवेत्।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani