इतिहासस्य पृष्ठेषु २४ अगस्त-दिनाङ्कस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। अस्मिन्नेव दिने १८९१ तमे वर्षे थॉमस् एडिसनेन चलचित्रसम्बद्धयोः स्वस्य महत्त्वपूर्णयोः प्रौद्योगिक्योः—काइनेटोग्राफिक्-कैमेरा तथा काइनेटोस्कोप—कृते अधिकारः प्राप्तः। एताभ्याम् आविष्काराभ्यां परवर्तिकाले आधुनिक-चलचित्रस्य विकासाय दृढा आधारशिला स्थापिता।

काइनेटोग्राफ: प्रारम्भिकेषु गतिचित्र-चित्रग्राहकेषु अन्यतमः आसीत्, काइनेटोस्कोपस्य माध्यमेन च जनाः चलन्ति चित्राणि द्रष्टुं शक्नुवन्ति स्म। तस्मिन् काले एषा प्रौद्योगिकी मनोरञ्जनस्य जगति महत् परिवर्तनम् आनयत्। यद्यपि तस्मिन् समये अद्यतनरीत्या चलचित्राणि विशालपटलस्य उपरि सामूहिकरूपेण न प्रदर्श्यन्ते स्म, तथापि चलच्चित्राणां एषा प्रौद्योगिकी भविष्यस्य चलचित्रोद्योगाय मार्गं प्रशस्तवती।

कालेन सह चित्रग्राहकस्य, प्रक्षेपणस्य तथा चलचित्रनिर्माणस्य प्रौद्योगिकी विकसितवती। अद्य च चलचित्रं विश्वस्य बृहत्तमेषु प्रभावशालिषु च मनोरञ्जनमाध्यमेषु अन्यतमम् अस्ति। अतः १८९१ तमस्य वर्षस्य अगस्तमासस्य २४ दिनाङ्कः चलचित्र-प्रौद्योगिक्याः इतिहासे महत्त्वपूर्णः मीलस्तम्भः मन्यते।

महत्त्वपूर्णः घटनाक्रमः

१४५६ — गुटेनबर्ग-बाइबिल्-ग्रन्थस्य मुद्रणकार्यं सम्पन्नम् अभवत्।१६०० — ईस्ट् इण्डिया निर्माणी-संस्थायाः प्रथमं ‘हेक्टर’ इति नामकं पोतं सूरत्-नगरस्य तटे प्राप्तम्।१६९० — जॉबचार्नॉकः कलकत्तानगरे आगत्य निवासं कृतवान्।१६९० — कलकत्तानगरस्य स्थापना-दिवसः।१८१४ — ब्रिटिश्-सैन्येन अस्मिन्नेव दिने व्हाइट् हाउस-भवनं अग्निना दग्धम्।१८९१ — थॉमस् एडिसनेन काइनेटोग्राफिक्-कैमेरा तथा काइनेटोस्कोप इत्येतयोः कृते पेटेण्ट्-अधिकारः प्राप्तः। एषा एव प्रौद्योगिकी परवर्तिकाले चलचित्ररूपेण विकसितवती।१९१४ — प्रथमविश्वयुद्धे जर्मनसेनया नैमूर-नगरम् अधिकृतम्।१९५४ — गभीरतां गच्छत्सु राजनैतिकसमीकरणेषु ब्राजील्-देशस्य राष्ट्रपतिः गेटुलियो वर्गासः त्यागपत्रं दत्त्वा आत्महत्यां कृतवान्।१९६९ — वाराहगिरिः वेङ्कटगिरिः भारतस्य चतुर्थः राष्ट्रपतिः अभवत्।१९७४ — फखरुद्दीन अली अहमदः भारतस्य पञ्चमः राष्ट्रपतिः अभवत्।१९९१ — यूक्रेनः सोवियतसङ्घात् पृथग्भूय स्वतन्त्रराष्ट्रम् अभवत्।१९९३ — पॉप-गायकस्य माइकल् जैक्सनस्य विरुद्धं लॉस एञ्जेल्स्-आरक्षकैः लैङ्गिकशोषणस्य आरोपानां विषये अन्वेषणम् आरब्धम्।१९९५ — उत्तर-अमेरिकायां माइक्रोसॉफ्ट्-विण्डोज्-९५ इत्यस्य सामान्यजनानां कृते शुभारम्भः अभवत्।१९९९ — पाकिस्तान-सर्वकारेण कार्गिल्-अभियानस्य समये भारतद्वारा गृहीतानां अष्ट युद्धबन्दिनां युद्धबन्दिरूपं स्वीकरणं निराकृतम्।२००० — बाङ्गलादेशस्य पूर्वराष्ट्रपतिः मुहम्मद इरशादः पञ्चवर्षीयदण्डेन दण्डितः।२००२ — संयुक्तराज्य-अमेरिकायाः उपविदेशमन्त्री रिचर्ड् आर्मिटेज्-महोदयेन भारत-पाकिस्तानयोः वार्तायै अनुरोधः कृतः।२००४ — फिलिस्तीनीजनान् अहिंसायाः शिक्षां दातुं अरुणगान्धी रामल्लानगरं प्राप्तवान्।२००६ — अन्ताराष्ट्रिय-खगोलीय-सङ्घेन प्लूटो (यमः) इत्यस्य ग्रहस्य मान्यता समाप्ता।२००८ — पेइचिङ्ग्-ओलिम्पिक्-क्रीडायाः समापनम् अभवत्। अस्मिन् चीनदेशः ५१ सुवर्णपदकैः प्रथमस्थाने स्थितवान्।२००९ — वेनेजुएलादेशस्य स्टेफेनिया फर्नाण्डिस् ‘मिस् यूनिवर्स्-२००९’ इति निर्वाचिता।२०११ — मूडीज्-संस्थया जापानदेशस्य ऋणसाखा एए३ इत्यस्मात् एए२ इति श्रेण्यां न्यूनीकृता।२०११ — चीनदेशस्य वैज्ञानिकैः ब्रह्मपुत्रस्य सिन्धुनद्याश्च उद्गमस्थलस्य अन्वेषणं कृतम्। ब्रह्मपुत्रनद्यां सेतुनिर्माणादिसहिताः तिब्बतप्रदेशस्य विविधाः जलपरियोजनाः कार्यान्वितुं सज्जैः चीनीवैज्ञानिकैः एतयोः नद्योः मार्गस्य दीर्घतायाः व्यापकं उपग्रहाधारितम् अध्ययनं सम्पन्नमिति उक्तम्।२०२१ — तोक्यो-पैरालिम्पिक्-क्रीडायाः शुभारम्भः अभवत्।

जन्म

१८१८ — शिवदयालसाहबः — दीक्षित-हिन्दू-सम्प्रदायस्य ‘राधास्वामी-सत्सङ्गस्य’ संस्थापकः।१८३३ — नर्मदः — गुजरातीभाषायाः युगप्रवर्तकः प्रसिद्धः रचनाकारः।१८७२ — नरसिंहचिन्तामणि केलकरः — लोकमान्यबालगङ्गाधरतिलकस्य सहयोगी पत्रकारः तथा मराठी-साहित्यकारः।१८८८ — बालगङ्गाधरखेरः — भारतस्य प्रसिद्धः राष्ट्रनेता।१८८९ — के. केलप्पनः — केरलस्य प्रसिद्धः राष्ट्रवादी नेता, स्वातन्त्र्यसेनानी तथा समाजसुधारकः।१९०८ — राजगुरुः — स्वातन्त्र्यसेनानी।१९११ — बीना दासः — भारतस्य महिला-क्रान्तिकारिषु अन्यतमा।१९१२ — चन्द्रसिंह बिरकाली — आधुनिकराजस्थानस्य प्रसिद्धतमः प्रकृतिप्रेमी कविः।१९१७ — बसवराजराजगुरुः — प्रसिद्धः शास्त्रीयगायकः, यः ‘हिन्दुस्तानीसङ्गीतस्य राजा’ इति कथ्यते।१९२४ — रामनिवासमिर्धा — भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेसस्य राजनीतिज्ञः।१९२७ — दीप्तिशर्मा — भारतस्य महिला-क्रिकेट्-क्रीडकः।१९२७ — अञ्जलिदेवी — भारतीयाभिनेत्री तथा चलचित्रनिर्मात्री।

निधनम्

१९२५ — रामकृष्णगोपालभाण्डारकरः — समाजसुधारकः।१९६८ — राधाकमलमुखर्जी — आधुनिकभारतीयसंस्कृतेः समाजशास्त्रस्य च विख्यातः विद्वान्।१९७२ — वेङ्कटरामरामलिङ्गम् पिल्लै — तमिलनाडु-प्रदेशसम्बद्धः भारतीयः साहित्यकारः।१९८८ — छ छुंगा — भारतीयः राजनीतिज्ञः तथा मिजोरमस्य प्रथमः मुख्यमन्त्री।१९९३ — डी. बी. देवधरः — भारतीयः क्रिकेट्-क्रीडकः, यस्य नाम्ना ‘देवधर ट्रॉफी’ इति क्रिकेट्-प्रतियोगिता आयोज्यते।२००० — कल्याणजी — हिन्दी-चलचित्रस्य प्रसिद्धः सङ्गीतकारः।२०१५ — चार्ली कॉफी — अमेरिकीयः फुटबॉल्-क्रीडकः तथा प्रशिक्षकः।२०१६ — ए. आर. किदवई — बिहारस्य, पश्चिमबङ्गालस्य, राजस्थानस्य तथा हरियाणायाः पूर्वराज्यपालः।२०१९ — अरुणजेटली — भारतसर्वकारस्य पूर्वमन्त्री तथा भारतीयजनतापक्षस्य प्रमुखः नेता।

महत्त्वपूर्णः अवसरःकोलकातावर्षग्रन्थिदिवसः।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan