तेहरानम्/वाशिंगटनम्, 23 अगस्तमासः (हि.स.)।

होर्मुजजलडमरूमध्ये प्रभुत्वं प्राप्तुं अमेरिका-ईरानयोर्मध्ये प्रवर्तमानं युद्धम् अधुना अधिकम् आक्रामकं भवितुम् अर्हति। अमेरिकायाः महती आर्थिकयुद्धस्य चेतावनी ईराने निश्चयेन हाहाकारं जनितवती अस्ति, तथापि ईरानः नमनाय सज्जः न दृश्यते। ईरानेन स्वस्य समीपवर्तिदेशाः सावधानिताः सन्ति। तेन एतेषु देशेषु चेतावनी प्रदत्ता यत् यदि कश्चित् अस्मिन् मोर्चे अमेरिकायाः साहाय्यं करिष्यति, तर्हि सः ईरानस्य शत्रुरिति मन्यते। एतादृशानां देशानां विरुद्धं शत्रुवत् एव कार्यवाही करिष्यते। अमेरिका सोमवासरे महत्त्वपूर्णानां पदक्षेपाणां घोषणां कर्तुं शक्नोति। वित्तसचिवः स्कॉट् बेसेंट् अमेरिकायाः योजनायाः उद्घाटनं करिष्यति।

अस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २८ दिनाङ्के अमेरिकया इजराइलेन च ईरानस्य उपरि वाय्वाक्रमणानां प्रारम्भं कृतम्। ततः आरभ्य प्रायः षण्मासपर्यन्तं युद्धं प्रवृत्तम्। तथापि सम्प्रति उभयोः पक्षयोः परस्परं गोलीप्रहारः न भवति, किन्तु शान्तिवार्तायाः दिशि अग्रे गमनस्य कापि सूचना अपि न दृश्यते। होर्मुजजलडमरूमध्ये तैलस्य परिवहनं प्रायः पूर्णतया स्थगितम् अभवत्। तेहरानेन अस्मात् महत्त्वपूर्णजलमार्गात् गन्तुं प्रयतमानस्य कस्यापि अनधिकृतस्य तैलवाहकस्य उपरि आक्रमणस्य चेतावनी प्रदत्ता अस्ति।

ईरानस्य अर्थव्यवस्था पूर्वमेव प्रतिबन्धानां कारणेन महता दबावेन पीडिता अस्ति। अमेरिकायाः वित्तसचिवः स्कॉट् बेसेंट् सोमवासरे पत्रकारसम्मेलने ईरानस्य उपरि “इतिहासस्य कठोरतमप्रतिबन्धानां” स्थापनस्य घोषणां कर्तुं शक्नोति। बेसेंट् चीनदेशमपि वाशिङ्ग्टनस्य सहकार्यं कर्तुं आग्रहं कृतवान् अस्ति। विश्लेषणसंस्था ‘केप्लर’ इत्यस्य २०२५-वर्षस्य आँकडानुसारं चीनदेशः ईरानात् निर्यातितस्य तैलस्य ८० प्रतिशताधिकं भागं क्रीणाति।

अरब न्यूज, द न्यूज तथा अल जजीरा इत्येतासां प्रतिवेदनानुसारं ईरानेन समीपवर्तिदेशान् अमेरिकायाः आर्थिकयुद्धे सम्मिलितुं विरुद्धं चेतावनी प्रदत्ता तथा तैलमार्गेषु कार्यवाही कर्तुं धमकी अपि प्रदत्ता अस्ति। ईरानस्य सर्वोच्चराष्ट्रीयसुरक्षापरिषदः सचिवः मोहसिन रेजाई उक्तवान् यत् तेहरानः एतादृशान् देशान् लक्ष्यीकरिष्यति। रेजाई उक्तवान् यत् ये देशाः अमेरिकायै ईरानस्य उपरि आर्थिकयुद्धं आरोपयितुं साहाय्यं कृतवन्तः, तेषामपि ईरानः प्रत्युत्तरं दास्यति।

रेजाई इत्यस्य एषा टिप्पणी अमेरिकीयस्य राष्ट्रपतेः डोनाल्ड ट्रम्पस्य ईरानस्य विरुद्धं कठोरतमायाः आर्थिककार्यवाहीयोजनायाः घोषणानन्तरम् आगता। ट्रम्पः तेहरानाय वित्तीयं वा अन्यत् वा साहाय्यं प्रददद्भ्यः देशेभ्यः अपि गम्भीरान् आर्थिकपरिणामान् भोक्तुं चेतावनीम् अदत्तवान्। रेजाई स्थानीयसमयानुसारं शनिवासरे शासकीयप्रसारकमाध्यमाय आईआरआईबी इत्यस्मै दत्ते साक्षात्कारे उक्तवान्, “अस्माकं सर्वे समीपवर्तिदेशाः अमेरिकया सह आर्थिकयुद्धे सम्मिलिताः न भवन्तु, अन्यथा वयं तान् शत्रून् मन्यामहे।”

सः उक्तवान् यत् यदि समीपवर्तिदेशाः तस्य परामर्शस्य पालनं न करिष्यन्ति, तर्हि ईरानः फारसखातात् तथा होर्मुजजलडमरूमध्यमार्गेण तैलनिर्यातं स्थगयितुं शक्नोति। सः उक्तवान् यत् तैलस्य एकमपि बिन्दुः बहिः गन्तुं न अनुमन्यते।

अमेरिकीयः राष्ट्रपतिः ट्रम्पः ट्रुथ सोशल इत्यस्मिन् माध्यमे उक्तवान् यत् नूतनप्रतिबन्धेषु ईरानस्य आर्थिकजीवनरेखारूपेण मन्यमानाः तैलतस्करीसञ्जालानि, वित्तीयहस्तान्तरणव्यवस्थाः, विनिमयगृहाणि, पोतपञ्जीकरणव्यवस्था तथा अग्रिमकम्पन्यः लक्ष्यीकृताः भविष्यन्ति। ट्रम्पः उक्तवान्, “एषः ‘इकोनॉमिक डी-डे’ भविष्यति। ईरानं पृथक्कर्तुं पराजेतुं च संयुक्तराज्यसंघस्य पार्श्वे स्थातुं अस्माकं सर्वेषां सहयोगिनाम् आवश्यकता अस्ति।”

सः उक्तवान् यत् ईरानेन परमाणुशक्तिं भवितुं स्वप्नं परित्यक्तव्यम्। तस्मै शस्त्राणि धारयितुं अनुमतिः न भविष्यति। अस्मिन् विषये रेजाई उक्तवान् यत् ट्रम्पः वैश्विकपरमाणुसुरक्षां सुदृढां कर्तुं स्थाने परमाणुअसुरक्षाम् एव जनितवान्। तेन दावीकृतं यत् तेहरानस्य विरुद्धं वाशिङ्ग्टनस्य पदक्षेपैः देशेषु परमाणुशस्त्राणि प्राप्तुं रुचिः वर्धिता अस्ति।

ईरानस्य प्रथमोपाध्यक्षः मोहम्मद रजा अरेफः ट्रम्पस्य आर्थिकयुद्धस्य आरम्भस्य धमकीं निन्दितवान्। सः उक्तवान् यत् अमेरिकीयप्रतिबन्धाः ईरानीयजनानां संकल्पं परिवर्तयितुं न शक्नुवन्ति। ईरानस्य विदेशमन्त्री सैयद अब्बास अरागची अपि ट्रम्पस्य एतदर्थं आलोचनां कृतवान्।

एतस्मिन् मध्ये बाल्कनक्षेत्रस्य बुल्गारियादेशेन उक्तं यत् ईरानस्य अप्रसन्नतायाः मध्ये द्वौ अमेरिकीयौ तैलवाहकविमानौ (केसी-१३५) बुल्गारियादेशात् प्रस्थितवन्तौ। बुल्गारियादेशस्य रक्षामन्त्री दिमितार स्टोयानोवः सूचितवान् यत् द्वौ अमेरिकीयौ तैलवाहकविमानौ बुल्गारियादेशस्य बेजमर-वायुसैनिकस्थानकात् प्रस्थितवन्तौ।

ईरानस्य विदेशमन्त्रालयस्य प्रवक्ता इस्माइल बघाई शनिवासरे उक्तवान् यत् अमेरिकायाः आसन्नघोषणा “संयुक्तराष्ट्रस्य प्रत्येकस्य स्वतन्त्रस्य सदस्यदेशस्य उपरि अतिरिक्तक्षेत्रीयसार्वभौमत्वस्य आरोपणम्” इव अस्ति। सः एक्स इत्यस्मिन् माध्यमे प्रकाशिते सन्देशे उक्तवान्, “अन्तर्राष्ट्रीयविधौ एतादृशानां ‘सेकेण्डरी’ प्रतिबन्धानां किमपि आधारं नास्ति।”

एतत्पूर्वं ईरानस्य सशस्त्रसेनानां प्रमुखः, मेजर जनरल अली अब्दुल्लाही उक्तवान् यत् ईरानः शत्रूणां भयानां सैन्यरूपेण “तीव्रं, दण्डात्मकं तथा विनाशकारि च प्रत्युत्तरं दास्यति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani