वाराणसी, 24 अगस्तमासः (हि. स.)।

ईटीएस् संस्थायाः टोइक् कार्यक्रमस्य तथा भारतस्य होटल् एवं रेस्टोरेण्ट् एसोसिएशन्स् महासंघस्य पदाधिकारिभिः सोमवासरे वाराणस्यां षट्पञ्चाशत्तमवार्षिकाधिवेशनस्य अनन्तरं ‘भारतस्य आतिथ्यभूमिकासु कार्यसम्बद्धाः आङ्ग्लभाषासञ्चारस्य आवश्यकताः’ इति नामकस्य प्रतिवेदनग्रन्थस्य विमोचनं कृतम्।

एफ.एच.आर.ए.आई. संस्थायाः सचिवः गरिश् ओबेरॉय इत्याख्यः प्रतिवेदनग्रन्थविषये अवदत् यत् प्रतिवेदने प्रकाशितं यत् कस्यचित् कार्यपदस्य कृते आङ्ग्लभाषायाः आवश्यकता पदस्य वरिष्ठतायाः अपेक्षया दैनिककार्येषु भवद्भिः सञ्चारस्य आवश्यकताभिः अधिकं निर्धारितं भवति। उदाहरणार्थं कनिष्ठगृहरक्षणकर्मचारिभ्यः वरिष्ठगृहरक्षणकर्मचारिभ्यः अपेक्षया श्रवणस्य, पठनस्य, सम्भाषणस्य च उत्तमकौशलस्य आवश्यकता आसीत्, यतः तेषां कर्तव्यं प्रत्यक्षतया अतिथिभिः सम्बद्धं भवति, यदा तु वरिष्ठकर्मचारिणां कार्यं अधिकांशतः आन्तरिककार्येषु सीमितं भवति। अग्रकार्यालये खाद्यपेयविभागे च स्थितिः विपरीता आसीत्, यत्र वरिष्ठपदेषु लेखनस्य उत्तमक्षमतायाः आवश्यकता आसीत्, यतः तेषां नीतिदस्तावेजीकरणम्, अधिभोगप्रतिवेदननिर्माणम् इत्यादीनि दायित्वानि निर्वहणीयानि भवन्ति। अतिथिसम्पर्कयुक्तेषु पदेषु सम्भाषणकौशलं प्रमुखेषु आवश्यककौशलेषु अन्यतमम् आसीत्, यतः तत्र अतिथीनां वचनं सम्यक् अवगन्तुं, तेषां परिवेदनाः समाधानं कर्तुं, स्पष्टतया च उत्तरं दातुं भवति। खाद्यपेयसम्बद्धेषु पदेषु सञ्चारस्य आवश्यकताः सर्वाधिकं जटिलाः आसन्, यत्र अतिथिसेवा, कर्मचारिप्रबन्धनं, ग्राहकैः सह वार्तालापश्च अन्तर्भवन्ति।

सः अवदत् यत् गतदशके भारते आतिथ्यक्षेत्रं तीव्रगत्या वर्धितम् अस्ति। अस्य विकासस्य सहैव कर्मचारिभिः प्रायः अन्ताराष्ट्रिये आङ्ग्लभाषाप्रयोगयुक्ते च वातावरणे कार्यं कर्तव्यं भवति। इदं अनुसन्धानं प्रत्येकस्य कार्यपदस्य अनुसारं दर्शयति यत् आङ्ग्लभाषायां कियत् प्रावीण्यं आवश्यकम् अस्ति। अस्य सम्बन्धः व्यक्तेः वरिष्ठतया न्यूनः, अपि तु तस्य दैनिकविशिष्टदायित्वैः अधिकः अस्ति। अस्माकं उद्योगस्य विशालं परिमाणं दृष्ट्वा एषः महत्त्वपूर्णः भेदः अस्ति, यः अवश्यं ध्यातव्यः। अनेन देशस्य सर्वेषां होटलानां भोजनालयानां च कृते कर्मचारीनियुक्तेः मानदण्डानां, प्रशिक्षणनिवेशस्य, वृत्तिविकासस्य च विषये एकः समानः आधारः प्राप्यते। अयं आधारः पदनाम्नः सम्बद्धाभिः धारणाभिः न, अपि तु प्रत्येकस्य कार्यपदस्य वास्तविकाभिः आवश्यकताभिः निर्मितः अस्ति। वयं सम्पूर्णे क्षेत्रे कर्मचारिणां सज्जतायाः अन्येषु पक्षेष्वपि एतादृशां गम्भीरतां आनेतुं महत्प्रयासस्य प्रारम्भरूपेण एनं पश्यामः।

एफ.एच.आर.ए.आई. संस्थायाः अध्यक्षः सुरेन्द्रकुमारजयसवालः अवदत् यत् एषा अध्ययनप्रतिवेदिका दर्शयति यत् होटलसमूहाः अतिथिसम्बन्धं, अग्रकार्यालयं, आरक्षणं च इत्यादीनि प्रत्यक्षग्राहकसम्बद्धानि पदानि कथं पश्यन्ति। ते एतानि केवलं कार्यानुष्ठानसम्बद्धानि कार्याणि न मन्यन्ते, अपि तु रणनीतिकसम्पर्कबिन्दुरूपेण पश्यन्ति। भारते यत्र होटलानि स्वदेशीयानां विदेशीयानां च यात्रिकाणां कृते वैश्विकमानकानुसारं सेवां प्रददति, तत्र ग्राहकैः प्रत्यक्षतया सम्बद्धैः कर्मचारिभिः उत्तमरीत्या आङ्ग्लभाषया सम्भाषणस्य आवश्यकता वर्धिता अस्ति।

सः अवदत् यत् एते मानदण्डाः आतिथ्यसङ्गठनेभ्यः तादृशं साधनं प्रददति यत् तेषां समीपे पूर्वं नासीत्। कर्मचारीनियुक्तेः प्रशिक्षणस्य च निर्णयानां तथा कार्यपदस्य वास्तविकानां कौशलविशिष्टानां आवश्यकतानां मध्ये प्रत्यक्षः सम्बन्धः स्थापितः भवति। यदा वयं होटलसमूहैः सह मिलित्वा टोइक् लिङ्क् मूल्याङ्कनस्य समावेशं तेषां कर्मचारीनियुक्त्यां विकासप्रक्रियायां च कुर्मः, तदा अस्माकं ध्यानं कार्यपदविशिष्टानां मानदण्डानां प्रयोगं सुलभं कर्तुमेव भवति। तस्य अर्थः कर्मचारीनियुक्तिसमये अभ्यर्थिनां अधिकं यथार्थतया चयनं भवेत् अथवा वर्तमानकर्मचारिभ्यः लक्षितकौशलवर्धनकार्यक्रमाः निर्मीयेरन्, येन ते एतेषां मानदण्डानां समीपं प्राप्तुं शक्नुयुः।

ईटीएस् संस्थायाः दक्षिणएशियाक्षेत्रस्य क्षेत्रीयनिदेशकः अजयप्रतापसिंहः अवदत् यत् आतिथ्यक्षेत्रे सेवाप्रदानस्य आधारः सम्भाषणमेव अस्ति, यथा प्रवेशपञ्जीकरणसमये, भोजनकाले, सेवायाः अनुरोधसमये अथवा परिवेदनायाः समाधानसमये। सम्भाषणस्य पद्धतिरेव निर्धारयति यत् अतिथेः अनुभवः कीदृशः भविष्यति। भारते आतिथ्यक्षेत्रे आङ्ग्लभाषा मुख्यभाषा अभवत्, यस्याः माध्यमेन अधिकांशः सञ्चारः भवति। एषा भाषा कर्मचारिणः विभिन्नेभ्यः देशेभ्यः आगतैः अतिथिभिः विभिन्नविभागीयैः कर्मचारिभिश्च सह सम्बध्नाति। इदं अनुसन्धानं एफ.एच.आर.ए.आई. संस्थया सह मिलित्वा कृतम् आसीत्। एफ.एच.आर.ए.आई. एका प्रमुखा संस्था अस्ति, या दीर्घकालात् सर्वकारेण, शिक्षाक्षेत्रेण, उद्योगेन च सह मिलित्वा अस्मिन् क्षेत्रे प्रशिक्षणस्य अनुसन्धानस्य च विकासाय कार्यं करोति। तस्याः उद्योगसम्बद्धं ज्ञानं टोइक् संस्थायाः मूल्याङ्कनविशेषज्ञतया सह संयोज्य वयं प्रत्येकं सुझावं कार्यस्य आवश्यकतानां कर्मचारिणां वर्तमानकार्यपद्धतेश्च आधारेण परीक्षितुं समर्थाः अभवाम। अनेन उद्योगाय प्रमाणाधारिताः मानदण्डाः प्राप्ताः।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani