- पूज्यसन्यासिनां कर-कमलकर्दमेन भविष्यति मंदिर निर्माणस्य पावनः शुभारंभः

भोपालम्, 26 अगस्तमासः (हि.स.)।

मध्यप्रदेशस्य मुख्यमन्त्री डॉ. मोहन यादवः पवित्रनगरे ओङ्कारेश्वरे स्थिते ‘एकात्मधाम्नि’ गुरुवासरे, अगस्तमासस्य २७ दिनाङ्के प्रातः षड्वादने भव्यस्य “पञ्चायतनमन्दिरस्य” शिलान्यासं करिष्यति। जनसम्पर्काधिकारी अनुराग उइके इति बुधवासरे सूचनां दत्त्वा अवदत् यत् मुख्यमन्त्री डॉ. यादवः भारतस्य दिव्यसंन्यासपरम्परायाः प्रतिनिधिभिः, षड्दर्शनसन्तमण्डलस्य पूज्यसन्तैः तथा विशिष्टातिथिभिः सह पञ्चचत्वारिंशत् पवित्रशिलानां पूजनं कृत्वा मन्दिरनिर्माणस्य शिलान्यासं करिष्यति। अस्मिन् अवसरे आन्ध्रप्रदेशस्य वेंकटेश्वरवेदविज्ञानपीठम्-धर्मगिरि इत्यस्य प्राचार्यः के.एस्.एस्. अवधानी, दक्षिणाम्नायश्रीशारदापीठम्-कर्णाटकस्य तथा श्रीश्रीगुरुकुलस्य आचार्यैः वैदिकानुष्ठानेन पञ्चायतनमन्दिरस्य शिलापूजनस्य शुभानुष्ठानं सम्पन्नं करिष्यते।

पञ्चायतनपूजनम् : विविधोपासनापरम्पराणाम् अद्भुतः समन्वयः

जनसम्पर्काधिकारिणः अनुसारं जगद्गुरुः श्रीआदिशङ्कराचार्यः विविधोपासनापद्धतीनां मध्ये समन्वयं स्थापयितुं ‘पञ्चायतनपूजनस्य’ पुनरुद्धारं कृतवान्। भगवत्पादस्य अस्य युगान्तकारी योगदानस्य संरक्षणार्थम् ‘एकात्मधाम्नि’ अस्य भव्यस्य मन्दिरस्य निर्माणं क्रियमाणम् अस्ति। सनातनपरम्परायां पञ्चदेवपूजायाः मूलदर्शनं विविधस्वरूपैः एकस्यैव ‘परब्रह्मणः’ अनुष्ठानिकोपासना इति अस्ति।

पञ्चायतनमन्दिरे केन्द्रे भविष्यति भगवान् शिवस्य देवालयः

तेन उक्तं यत् प्राचीनपञ्चायतनशैल्याः आधारेण निर्मीयमाणस्य अस्य मन्दिरस्य केन्द्रे भगवान् शिवस्य मुख्यदेवालयः भविष्यति। चतसृषु कोणेषु उपदेवालयाः स्थिताः भविष्यन्ति। ईशानकोणे भगवान् विष्णुः, आग्नेयकोणे भगवान् सूर्यः, नैऋत्यकोणे भगवान् गणेशः तथा वायव्यकोणे भगवती शक्तिः विराजमाना भविष्यति। मुख्यदेवालयस्य शिखरं ‘सोमतिलक’-शैल्यां भविष्यति। मन्दिरस्य गर्भगृहं ‘सर्वतोभद्र’-शैल्यां निर्मितम् अस्ति, यस्मिन् चतुर्दिग्भ्यः प्रवेशद्वाराणि भविष्यन्ति। परिसरे शतं कलात्मकनक्काशीयुक्ताः स्तम्भाः तथा अष्ट लघु ‘संवर्णाः’ (सामरणाः) स्थापिताः भविष्यन्ति। भव्याः तोरणद्वाराः स्थापत्यस्य सौन्दर्यं द्विगुणितं करिष्यन्ति।

जनसम्पर्काधिकारिणः अनुसारं पञ्चायतनमन्दिरस्य मुख्यमण्डपे षड्विंशतिपादपरिमितव्यासयुक्तः विशालः कलात्मकः गुम्बदः भविष्यति, यः मन्दिरस्य भव्यतायाः प्रमुखमाकर्षणं भविष्यति। सम्पूर्णं मन्दिरं षोडशपादोन्नते मूलाधाराधिष्ठाने अर्थात् ‘जगत्यां’ प्रतिष्ठितम् अस्ति। अस्य बाह्यऊर्ध्वाधरवास्तुविन्यासः अर्थात् ‘मण्डोवरः’ भद्र, कर्ण, प्रतिरथ, देवकोष्ठ तथा अलङ्कृतपट्टिकानां क्रमबद्धसंयोजनेन सुशोभितः अस्ति। सम्पूर्णं मन्दिरं एकविंशत्यधिकशतं अर्थात् १२१ कलशैः सुशोभितं भविष्यति। अस्य निर्माणे असीतिसहस्रघनपादपरिमाणस्य नक्काशीयुक्तस्य गुलाबीवर्णस्य बलुआपाषाणस्य उपयोगः क्रियमाणः अस्ति।

पञ्चायतनमन्दिरं न केवलं धार्मिकश्रद्धायाः केन्द्रं, अपि तु भारतीयप्राचीनवास्तुकलायाः मूर्तिकला-परम्परायाश्च पुनरुत्थानस्य उत्कृष्टमुदाहरणमपि प्रदास्यति। इदं मन्दिरं पारम्परिकनागरशैल्यां निर्मीयमाणम् अस्ति, यत् भारतीयस्थापत्यकलायाः सांस्कृतिकगरिमायाश्च जीवन्तं प्रतीकं भविष्यति।

पञ्चायतनोपासनादर्शनम्

भारतीयज्ञानपरम्परानुसारम् ईश्वरः जगतः स्रष्टा अस्ति तथा स्वयं चराचरजगत्स्वरूपेण अभिव्यज्यते। उपनिषत्सु वर्णितस्य सृष्टेः विविधरूपाणाम् उपासनाविधानं स्थापत्यशास्त्रे मन्दिरस्य आकारेण, शिखरेण तथा विग्रहनिर्माणेन परिभाषितम् अस्ति। आदिशङ्कराचार्येण शैव, वैष्णव, शाक्त, सौर तथा गाणपत्यसम्प्रदायानां मध्ये समरसतां स्थापयितुं पञ्चायतनपद्धतिः पुनः प्रतिष्ठापिता। इदं दर्शनं शिक्षयति यत् प्रत्येकः देवता एकस्यैव अनन्तस्य तत्त्वस्य विविधं स्वरूपम् अस्ति। यथा सुवर्णेन निर्मितानाम् आभूषणानां मूलतत्त्वं सुवर्णमेव भवति, तथैव पञ्चदेवाः एकस्य निराकारस्य ब्रह्मणः साकारस्वरूपाणि सन्ति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani