काठमांडू, 26 अगस्तमासः (हि.स.)।

नेपालदेशे पौराणिकमहत्त्वयुक्तायां बरुणनद्यां जलविद्युत्परियोजनायाः विरोधः प्रारब्धः। जिल्ला-समन्वय-समितिः खाँदबारी तथा सङ्खुवासभा प्रधानमन्त्री-मन्त्रिपरिषद्-कार्यालयं प्रति प्रेषिते पत्रे धार्मिक-पौराणिकमहत्त्वसमन्वितायां बरुणनद्यां जलविद्युत्परियोजनायाः निर्माणं न करणीयमिति आग्रहं कृतवती अस्ति। एषा परियोजना सङ्खुवासभाजिल्लस्य भोटखोलागाउँपालिकायाः स्याक्सिलास्थिते मकालु-बरुणराष्ट्रिय-निकुञ्जे तथा संरक्षणक्षेत्रे बरुणनद्यां प्रस्ताविता अस्ति।

समितिः १३२ मेगावाट्-क्षमतायुक्तायाः ‘लोअर बरुण खोला जलविद्युत् परियोजनायाः’ निर्माणस्य अनुमतिं न दातुम् आग्रहं कृतवती अस्ति। जिल्ला-समन्वय-समितेः प्रमुखः सुमनशाक्यः उक्तवान् यत् बरुणनदी धार्मिक-सांस्कृतिकश्रद्धायाः महत्त्वपूर्णं केन्द्रम् अस्ति। अतः अस्याः संरक्षणम् आवश्यकम् अस्ति।

समितेः अनुसारं भोटखोलागाउँपालिकायाः त्रयोदशकार्यपालिकासभायाम् अपि वार्ड-सङ्ख्या ४ मध्ये प्रवहन्तीं बरुणनदीं धार्मिक-धरोहररूपेण संरक्षितुं तथा मकालु-बरुणराष्ट्रिय-निकुञ्जस्य संरक्षणक्षेत्रस्य च अन्तः जलविद्युत्निर्माणं निवारयितुं निर्णयः कृतः आसीत्। जिल्ला-समन्वय-समितिः गाउँपालिकायाः अस्य निर्णयस्य समर्थनं कृत्वा सम्बन्धितानां निकायानां ध्यानम् आकर्षितवती अस्ति।

समितेः अनुसारं सङ्खुवासभायां अरुणनदीं विहाय विभिन्नाभ्यः नदीभ्यः प्रायः ६,००० मेगावाट् विद्युत्-उत्पादनस्य क्षमता अस्ति। सम्प्रति राष्ट्रियप्रसारणरेखायां प्रायः ७५ मेगावाट् विद्युत् संयोजिता अस्ति, यदा अरुणनद्याः प्रायः ३,५७६ मेगावाट् विद्युत्-उत्पादनस्य प्रक्रिया प्रचलति।

बरुणनद्यां परियोजनायाः निर्माणेन धार्मिकश्रद्धायाः, पर्यावरणस्य, सम्पूर्णस्य च क्षेत्रस्य उपरि प्रतिकूलः प्रभावः भवितुं शक्नोतीति आशङ्का व्यक्ता कृता अस्ति। अतः समितिः राष्ट्रिय-निकुञ्ज-वन्यजीव-संरक्षण-अधिनियमसहितानां कानूनीप्रावधानानां तथा संरक्षितक्षेत्रसम्बद्धनीतीनां अनुरूपं परियोजनायाः अनुमतिं न दातुम् आग्रहं कृतवती अस्ति। संरक्षितक्षेत्रस्य अन्तः भौतिकमूलभूतसंरचनानां निर्माणसम्बद्धायाः कार्यनीतेः प्रावधानानां कार्यान्वयनं कर्तुम् अपि सम्बन्धितेभ्यः निकायेभ्यः अनुरोधः कृतः अस्ति।

बरुणनदीं हिन्दुधर्मावलम्बिनः बौद्धधर्मावलम्बिनश्च धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णां मन्यन्ते। स्थानीयजनानां अनुसारं नद्याः सह अनेकाः पौराणिकाः मान्यताः सम्बद्धाः सन्ति। बरुणनद्याः तीरे प्रतिवर्षं माघमासस्य प्रथमदिने आयोज्यमानः मकरमेला भोटक्षेत्रस्य अधोभागेषु च निवसतां जनानां परस्परमेलनस्य महत्त्वपूर्णम् अवसरं प्रददा

स्थानीयजनाः दीर्घकालात् एव धार्मिक-सांस्कृतिकमहत्त्वयुक्तायां बरुणनद्यां जलविद्युत्परियोजनायाः निर्माणं न करणीयमिति आग्रहं कुर्वन्ति, यतः तेन नद्याः प्राकृतिकस्वरूपस्य धार्मिक-अस्तित्वस्य च उपरि प्रतिकूलः प्रभावः भवितुं शक्नोति। अस्याः पूर्वमपि स्थानीयजनैः अस्यां नद्यां जलविद्युत्परियोजनानां निर्माणं निवारयितुं याचना कृता आसीत्।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani