—गुरुणा संस्कृतस्य, संस्कृतेः संस्कारस्य च सन्दर्भे विद्यार्थिभ्यः उत्तम कार्यं कर्तुं पाठः पाठितः

वाराणसी, 28 अगस्तमासः (हि.स.)।श्रावणपूर्णिमायां शुक्रवासरे उत्तरप्रदेशस्य वाराणस्यां स्थिते सम्पूर्णानन्दसंस्कृतविश्वविद्यालये श्रावणी-उपाकर्म हर्षोल्लासेन कर्मकाण्डेन च सम्पन्नम्। विश्वविद्यालयस्य वेदविभागस्य अन्तर्गतं श्रावणमासस्य शुक्लपक्षस्य पूर्णिमायां तिथौ राष्ट्रकल्याणाय संस्कृतपरम्परानुसारं श्रावणी-उपाकर्म (ऋषिपूजनम्) सम्पन्नम्। अस्मिन् अवसरे कुलपतिः प्रो. बिहारीलालशर्मा उक्तवान् यत् गुरवः (शिक्षकाः) संस्कृत-संस्कार-संस्कृतेः परिप्रेक्ष्ये विद्यार्थिभ्यः उत्तमकर्मणां पाठं पाठयेयुः। शिक्षकाः श्रेष्ठगुरवः भूत्वा श्रेष्ठविद्यार्थिनां निर्माणं कुर्युः। यदा श्रेष्ठविद्यार्थिनः भविष्यन्ति तदैव श्रेष्ठभारतस्य निर्माणं भविष्यति। ते एव कर्णधाराः भारतस्य स्वरूपं विश्वपटलस्य उपरि प्रतिष्ठापयिष्यन्ति।

यज्ञोपवीतपूजनं ब्रह्मग्रन्थिबन्धनं च

विश्वविद्यालयस्य वरिष्ठप्राध्यापकः महेन्द्रपाण्डेयः कार्यक्रमस्य अध्यक्षतां कुर्वन् प्रथमं यज्ञोपवीतस्य पूजनं कृत्वा अनन्तरं ब्रह्मग्रन्थिं बद्धवान्। अस्मिन् अवसरे प्रो. पाण्डेयः उक्तवान् यत् अस्मिन् दिने प्रातः दैनिकक्रियाभ्यः निवृत्ताः भूत्वा स्नानं कुर्वन्ति। ततः नूतनस्य यज्ञोपवीतस्य पूजनं कुर्वन्ति। यज्ञोपवीतस्य ग्रन्थौ ब्रह्मणः स्थितिः भवतीति मन्यते। तस्य सूत्रेषु सप्तर्षीणां वासः इति विश्वासः अस्ति। ब्रह्मणः सप्तर्षीणां च पूजनानन्तरं नदीं वा सरोवरं वा गत्वा तत्र स्थित्वा ब्रह्मकर्मणा श्रावणीसमारम्भः सम्पन्नः भवति। पूजनानन्तरं तेषु पूजितेषु यज्ञोपवीतेषु एकं धृत्वा अन्यानि यज्ञोपवीतानि सुरक्षितानि स्थापयन्ति। सम्पूर्णे वर्षे यदा यज्ञोपवीतपरिवर्तनस्य आवश्यकता भवति तदा श्रावणी-उपाकर्मणः समये पूजितमेव यज्ञोपवीतं धारयन्ति।

‘द्विजन्म’ इति नाम्ना ज्ञायते अयं पर्वः

कार्यक्रमे मुख्यातिथिरूपेण विश्वविद्यालयस्य वरिष्ठाचार्यः न्यायशास्त्रस्य विद्वान् च प्रो. रामपूजनपाण्डेयः उक्तवान् यत् अयं पर्वः ‘द्विजन्म’ इति नाम्ना अपि ज्ञायते। मनुष्यः प्रथमं स्वमातुः शरीरात् जन्म प्राप्नोति। केवलं मनुष्यस्य एव न, अपितु पशुपक्षिणामपि एवं जन्म भवति। किन्तु मनुष्यः तेभ्यः सर्वेभ्यः भिन्नः अस्ति। श्रेष्ठगुरूणां सान्निध्ये शिष्यत्वं स्वीकृत्य अस्मिन्नेव दिने गुरुकुलेषु विद्याध्ययनाय तस्य प्रवेशः भवति। अत्र गुरवः स्वशिष्येभ्यः राष्ट्रस्य, समाजस्य, परिवारस्य च प्रति उत्तमचरित्रस्य, नैतिकतायाः, राष्ट्रनिष्ठायाः, संस्कारस्य, संस्कृतेः, दयाभावस्य च शिक्षां प्रयच्छन्ति। शिष्याः गुरूणां प्रति स्वकीयभावनया आदरेण च सम्पूर्णं समयं समर्पयन्ति। संस्कृतदिवसः रक्षाबन्धनपर्व च अस्मिन्नेव दिने भवतः। पापानां प्रायश्चित्ताय पूजादिमाध्यमेन एतत् पर्व आचर्यते।

श्रावणी-उपाकर्मणा सह गङ्गास्नानं ऋषिपूजनं च

श्रावणी-उपाकर्मणः कृते वेदविभागाध्यक्षः प्रो. महेन्द्रनाथपाण्डेयः सहिताः अन्ये अध्यापकाः विद्यार्थिनः च प्रातः ०९:३० वादने गङ्गातटे स्नानादिकं कृत्वा विधिपूर्वकं गणपूजनम् अकुर्वन्।

तदनन्तरं विश्वविद्यालयस्य वेदविभागे मध्याह्ने १०:३० वादने कुलपतेः प्रो. बिहारीलालशर्मणः आशीर्वादेन प्रो. रामपूजनपाण्डेयस्य अध्यक्षतायां षोडशोपचारविधिना संस्कृतस्य, संस्कृतेः, संस्कारस्य च तथा दया-करुणा-राष्ट्रनिष्ठानां भावानां विकासाय सप्तर्षीणां गौरीगणेशयोश्च पूजनं सम्पन्नम्।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani