पश्चिमबर्द्धमानम्, २९ अगस्तमासः (हि.स.)। कदाचित् बङ्गालस्य औद्योगिक-राजधानीरूपेण प्रसिद्धं दुर्गापुरम् अधुना पुनः बृहदौद्योगिकपरिवर्तनस्य दिशि अग्रसरतुम् इव दृश्यते। केन्द्रसर्वकारस्य २०२६-२७ तमस्य वार्षिक-अर्थसङ्कल्पे दुर्गापुरं महत्त्वाकाङ्क्षिणः समेकितस्य ईस्टकोस्ट-औद्योगिक-परिकरस्य महत्त्वपूर्णरूपेण केन्द्ररूपेण विकसितुं योजना प्रस्तुता अस्ति। अनेन क्षेत्रे उद्योगानां, निवेशस्य, रोजगारस्य च नवीनाः सम्भावनाः उत्पद्येरन् इति अपेक्षा अस्ति।

एषा परियोजना केवलं मार्गस्य रेलमार्गस्य वा सम्पर्कव्यवस्थायाः सुधारपर्यन्तं सीमिता नास्ति। अस्याः परियोजनायाः उद्देश्यम् दुर्गापुरं आधुनिक-विनिर्माणकेन्द्ररूपेण विकसितुम् अस्ति, यत्र उद्योगेभ्यः आवश्यकाः मूलभूतसुविधाः एकस्मिन् स्थाने एव उपलब्धाः कारयितुं शक्यन्ते।

औद्योगिकपरिकरस्य अन्तर्गतं तादृशानाम् आधुनिकानाम् औद्योगिकक्षेत्राणां विकासस्य योजना अस्ति, यत्र निर्माणीभ्यः उद्योगस्थापनाय पूर्वमेव सज्जाः सुविधाः उपलब्धाः भवेयुः। एतत् ‘प्लग-एण्ड-प्ले’ प्रारूपेण विकसितं क्रियते।

अस्य अन्तर्गतं उत्तममार्ग-रेलसम्पर्कव्यवस्था, विद्युत्-जलादीनाम् आवश्यकसुविधानां व्यवस्था तथा औद्योगिकैककानां कृते सज्जं मूलभूतसंरचनातन्त्रं प्रदातुं विशेषं बलं भविष्यति। अनेन नूतनकम्पनीनां कृते उद्योगस्थापनस्य प्रक्रिया सरला भवितुम् अर्हति। सज्जीकृतानां उत्पादानां देशस्य विभिन्नेषु भागेषु अन्ताराष्ट्रियविपण्ये च प्रेषणे अपि साहाय्यं भविष्यति।

दुर्गापुरस्य सर्वप्रमुखं सामर्थ्यं तस्य पूर्वमेव विद्यमानं सुदृढम् औद्योगिकसंरचनातन्त्रम् अस्ति। अत्र दुर्गापुर-इस्पातसंयन्त्रम् (डीएसपी), एलॉय-स्टील्स, डीवीसी इत्येतैः सह बहुसंख्यकाः अभियांत्रिकी-विनिर्माण-औद्योगिकैककाः विद्यमानाः सन्ति।

क्षेत्रे पूर्वमेव औद्योगिकगतिविधीनां विद्यमानत्वात् कुशलानां प्रशिक्षितानां च श्रमिकाणाम् उपलब्धता, औद्योगिक-वातावरणं, आपूर्तिशृङ्खलायाः आधारश्च विद्यमानः अस्ति। अतः नवीनपरियोजनाभिः उत्तमसम्पर्क-व्यवस्थया च विद्यमानम् औद्योगिकसंरचनातन्त्रं अधिकं सुदृढं कर्तुं सम्भावना वर्तते।

अस्यां दिशि केन्द्रसर्वकारस्य २०२६-२७ तमस्य वार्षिक-अर्थसङ्कल्पे नेशनल्-इण्डस्ट्रियल्-कॉरिडोर्-डेवलपमेण्ट्-एण्ड-इम्प्लीमेण्टेशन-ट्रस्ट् इत्यस्मै ३,००० कोटिरूप्यकाणां प्रावधानं कृतमिति उल्लिखितम् अस्ति।

देशस्य विभिन्नेषु भागेषु बहवः औद्योगिकपरिकराः विकसिताः क्रियन्ते। ईस्टकोस्ट-औद्योगिक-परिकरस्य उद्देश्यम् पूर्वीयभारतस्य दक्षिणीयभारतस्य च औद्योगिकक्षेत्राणि उत्तमसम्पर्कव्यवस्थया रसदजालकेन च परस्परं संयोजयितुम् अस्ति।

यदि परियोजना निर्धारितगत्या भूमौ कार्यरूपं प्राप्नोति, तर्हि तस्याः प्रभावः केवलं बृहदुद्योगेषु एव सीमितः न भविष्यति। रसदव्यवस्था, परिवहनम्, आपूर्तिशृङ्खला, अभियांत्रिकीसेवा, भाण्डागार-व्यवस्था तथा लघु-बृहद् सहायक-उद्योगेष्वपि रोजगारस्य नवीनाः अवसराः उत्पद्येरन्।

दुर्गापुरसदृशस्य प्राचीनस्य औद्योगिक-नगरस्य कृते एषा परियोजना औद्योगिकगतिविधीनां नूतनवेगेन विकासस्य महत्त्वपूर्णः अवसरः सिद्ध: भवितुम् अर्हति।

तथापि केवलं घोषणया भूमौ परिवर्तनं न भवति। परियोजनायाः वास्तविकः लाभः तदैव दृश्यते, यदा भूमिः, मूलभूतसंरचना, निवेशः, सम्पर्कव्यवस्था तथा उद्योग-स्थापनसम्बद्धाः प्रक्रियाः समयबद्धरूपेण अग्रे वर्धेरन्। अतः अधुना दृष्टिः अस्मिन् विषये भविष्यति यत् ईस्टकोस्ट-औद्योगिक-परिकरेण सम्बद्धाः योजनाः दुर्गापुरे कियद् शीघ्रं धरातले कार्यरूपं प्राप्नुवन्ति।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan