मॉस्को, 29 अगस्तमासः (हि.स.)।रूसदेशस्य विदेशमन्त्री सर्गेइलावरोवः मॉस्कोनगरे अस्मिन् सप्ताहे अभूतपूर्वस्तरीयां कूटनीतिकगतिविधिं प्रति वक्तव्यं दत्तवान्। सः वैटिकनस्य वरिष्ठराजनयिकेन आर्कबिशपेण पॉल् रिचर्ड् गैलाघरेण सह सम्पन्नस्य संवादस्य विवरणं साझीकृतवान्, यद्यपि सीआईए-निदेशकस्य जॉन् रैटक्लिफस्य रूसदेशयात्रां प्रति अत्यन्तं सीमितं विवरणं दत्तवान्।

रूसदेशस्य अन्ताराष्ट्रियसमाचारदूरदर्शनजालस्य रशिया टुडे (आरटी) इत्यस्य अनुसारं गैलाघरः रैटक्लिफः च उभौ अस्मिन् सप्ताहे मॉस्कोनगरं प्राप्तवन्तौ। एतयोः यात्रयोः विषये पृष्टे लावरोवः अवदत् यत् उभयत्रापि मॉस्कोम् आगताः प्रतिनिधयः स्वयमेव संवादस्य इच्छां प्रकटितवन्तः।

शुक्रवासरे एकस्मिन् साक्षात्कारे लावरोवः अवदत् यत् आर्कबिशप् गैलाघरेण सह तस्य वार्ता मुख्यतया यूक्रेनसंघर्षे केन्द्रिता आसीत्। तस्य अनुसारं वैटिकनस्य प्रतिनिधिः युद्धस्य यथाशीघ्रं समाप्तेः इच्छां पुनः प्रकटितवान् तथा मानवीयविषयेषु सहयोगं निरन्तरं कर्तुं प्रस्तावमपि दत्तवान्।

अस्मिन् कैदिनां मृतकानां च शवभौतिकानां आदानप्रदानम् इत्यादयः विषयाः अपि अन्तर्भवन्ति।

लावरोवः वार्तायाः समये यूक्रेनसंघर्षसम्बद्धानां अनेकानां पूर्वकूटनीतिकसमझौतानाम् अपि उल्लेखं कृतवान्। सः २०१४ तमस्य वर्षस्य समझौतेः, मिन्स्कसमझौतानां तथा २०२२ तमे वर्षे इस्ताम्बुले सम्पन्नस्य संवादस्य च उल्लेखं कृत्वा आरोपितवान् यत् पश्चिमदेशैः यूक्रेनदेशेन च पूर्वं कृतानां समझौतानां सम्मानः न कृतः।

लावरोवः अवदत् यत् रूसस्य पक्षतः सद्भावनायाः कश्चित् अभावः न आसीत् तथा तस्य विश्वासः अस्ति यत् वैटिकनस्य प्रतिनिधयः रूसीपक्षस्य स्थितिं अवगता भविष्यन्ति। सः अवदत् यत् वर्तमानसम्पर्करेखायां तत्कालं युद्धविरामाय पश्चिमदेशानां दबावः संघर्षं अस्थायीरूपेण स्थगयितुं शक्नोति, किन्तु तेन स्थायिसमाधानं प्राप्तुं न शक्यते।

सः ब्रिटेन-फ्रान्सयोः नेतृत्वे प्रस्तावितस्य ‘स्थिरीकरणबलस्य’ अपि विरोधं कृतवान्। लावरोवस्य आरोपः अस्ति यत् एतादृशस्य बलस्य तैनाती यूक्रेनस्य वर्तमानराजनैतिकव्यवस्थायाः समर्थनं कर्तुं शक्नोति।

सीआईए-निदेशकस्य जॉन् रैटक्लिफस्य मॉस्कोयात्रां प्रति लावरोवः अधिकं विवरणं न दत्तवान्। सः अवदत्— “अहं तत्र नासम्।” सः अवदत् यत् गुप्तचरसंस्थाः सामान्यतः स्थापितैः विशेषमार्गैः सम्पर्कं कुर्वन्ति तथा एतादृशानां वार्तानां सार्वजनिकं न करणम् असामान्यं नास्ति।

सः अवदत् यत् संवेदनशीलविषयेषु प्रचलितस्य संवादस्य विवरणं सार्वजनिकं करणं सम्भावितसमझौतानां सहमतेः च प्रक्रियां क्षतिं कर्तुं शक्नोति। तस्य अनुसारं राजनयिकाः अपि बहुषु प्रसङ्गेषु पृष्ठभूमौ स्थित्वा कार्यं कुर्वन्ति।

लावरोवः अवदत् यत् रूसः पश्चिमदेशैः सह संवादाय सज्जः अस्ति, किन्तु अधुना मॉस्को सार्वजनिकाश्वासनानां अथवा वार्ताकाले कृतानां समझौतानां पूर्णरूपेण कार्यान्वयने पूर्ववत् विश्वासं न करोति।

सः पश्चिमस्य कूटनीतिं प्रति गम्भीरान् आरोपान् कुर्वन् अवदत् यत् रूसस्य अनुभवानुसारं पश्चिमदेशैः सह कृताः अनेकाः समझौताः आश्वासनानि च पश्चात् दुर्बलानि अभवन्।

यदा तस्मै पृष्टं यत् रूसः पश्चिमदेशेषु एतावता विश्वासं किमर्थं कृतवान्, तदा लावरोवः अवदत् यत् रूसीजनाः कस्मिंश्चित् विश्वासं कुर्वन्ति चेत् “अन्त्यपर्यन्तम्” विश्वासं कुर्वन्ति। तथापि सः अपि अवदत् यत् अधुना सः कालः समाप्तः अस्ति तथा २०२२ तमस्य वर्षस्य फरवरीमासात् पूर्वं विद्यमानां रूस-पश्चिमसम्बन्धानां स्थितौ पुनरागमनं कठिनम् अस्ति।

लावरोवः गतवर्षे एन्करेज्-नगरे सम्पन्नस्य रूस-अमेरिकयोः उच्चस्तरीयसमागमस्य उदाहरणमपि दत्तवान्। तस्य दावानुसारं रूसीराष्ट्रपतिः व्लादिमीर् पुतिनः अमेरिकी राष्ट्रपतिः डोनाल्ड् ट्रम्पस्य दूतस्य स्टीव् विटकॉफस्य सह अमेरिकीशान्तिप्रस्तावस्य सर्वेषु प्रमुखबिन्दुषु चर्चां कृतवान्।

लावरोवस्य अनुसारं रूसः कतिपयेषु अवशिष्टेषु विषयेषु सति अपि प्रस्तावं स्वीकर्तुं इच्छां प्रकटितवान्। सः प्रश्नं कृतवान् यत् यदि एतत् समझौता न मन्यते, तर्हि समझौतेः परिभाषा का भविष्यति।

तथापि अमेरिकादेशः अस्याः व्याख्यायाः असहमति प्रकटितवान्। अमेरिकीविदेशमन्त्री मार्कोरुबियोः जूनमासे अवदत् यत् एन्करेज्-नगरे एकः प्रस्तावः अवश्यं आसीत्, किन्तु कश्चन अन्तिमसमझौता न अभवत्।

लावरोवः अवदत् यत् रूसः अमेरिकापक्षतः आगच्छन्तं किमपि नवीनं प्रस्तावं श्रोतुं सज्जः अस्ति। तथापि सः स्पष्टतया अवदत् यत् वार्तायाः सहैव रूसः भूमौ स्वकीयाः गतिविधयः अपि निरन्तरं करिष्यति।

रूसीविदेशमन्त्रिणः एतत् वक्तव्यं तस्मिन् समये आगतम् अस्ति, यदा यूक्रेनसंघर्षं प्रति रूस-अमेरिका-यूरोपीयदेशानां मध्ये कूटनीतिकसम्पर्कः निरन्तरं प्रचलति, किन्तु युद्धविरामस्य स्थायिशान्तेः च उपायेषु अद्यापि व्यापकाः मतभेदाः विद्यमानाः सन्ति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani