Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
स्वतन्त्रभारतस्य एकीकरणस्य दिशि ३१ अगस्तमासस्य दिनं इतिहासे स्वर्णाक्षरैः अङ्कितमस्ति। स्वातन्त्र्यप्राप्तेः अनन्तरं भारतस्य पुरतः देशस्य विविधतां एकतायाः सूत्रेण आबद्धां स्थापयितुं महती समस्या आसीत्। देशीयराज्यानाम् एकीकरणा-नन्तरं भाषायाः आधारेण पृथक्-पृथक् राज्यनिर्माणस्य याचना तीव्रतरा अभवत्। एषा एव याचना देशस्य प्रशासनिकं राजनैतिकं च मानचित्रं नवतया निर्धारितुं प्रक्रियाम् आरब्धवान्।
अस्मिन् विषये जवाहरलालनेहरूः, सरदारवल्लभभाईपटेलः, पट्टाभि-सीतारामय्या च इत्येतेषां जे.वि.पी.-समितिः निर्मिता। समितिः तत्कालं भाषायाः आधारेण राज्यनिर्माणस्य समर्थनं न कृतवती, अपि तु राष्ट्रियैकतायाः प्राथमिकतां प्रतिपादितवती।
अनन्तरं न्यायमूर्तेः एस.के. धरस्य अध्यक्षतायां आयोगः गठितः, येन राज्यपुनर्गठनाय मुख्यतः प्रशासनिकम् आधारम् उचितं मन्यते स्म। किन्तु राज्यपुनर्गठनस्य याचना निरन्तरं वर्धमानः अभवत्। ततः दिसम्बर-मासे १९५३ तमे वर्षे फजल अली-महोदयस्य अध्यक्षतायां राज्यपुनर्गठनायोगः गठितः।
आयोगेन देशस्य भाषिक-सांस्कृतिक-प्रशासनिकपरिस्थितीनाम् अध्ययनं कृत्वा १९५५ तमे वर्षे स्वप्रतिवेदनं समर्पितम्। तस्याः अनुशंसानां विषये विचारं कृत्वा संसद् १९५६ तमे वर्षे राज्यपुनर्गठन-अधिनियमं पारितवती।
महत्त्वपूर्णाः घटनाः
१८८१ — अमेरिकादेशे प्रथमवारं टेनिस-क्रीडायाः प्रतियोगिता आयोजिता।१९१९ — अमेरिकीय-साम्यवादी-दलस्य गठनम् अभवत्।१९२० — अमेरिकादेशस्य डेट्रॉइट्-नगरे रेडियोमाध्यमेन प्रथमवारं वार्ताः प्रसारिताः।१९५६ — भारतस्य तत्कालीनराष्ट्रपतिना डॉ. राजेन्द्रप्रसादेन राज्यपुनर्गठन-विधेयकं स्वीकृतम्।१९५७ — मलेशियादेशः ब्रिटेनदेशात् स्वातन्त्र्यं प्राप्तवान्।१९५९ — अमेरिकीय-बेसबॉल-क्रीडकः सैण्डी कुफैक्स राष्ट्रिय-लीग-क्रीडायां नूतनं कीर्तिमानम् अस्थापयत्।१९६२ — कैरिबियन्-प्रदेशस्य टोबैगो-त्रिनिदाददेशौ ब्रिटेनदेशात् स्वातन्त्र्यं प्राप्तवन्तौ।१९६४ — कैलिफोर्निया-प्रदेशः आधिकारिकरूपेण अमेरिकादेशस्य सर्वाधिकजनसङ्ख्यायुक्तः प्रदेशः अभवत्।१९६८ — भारतस्य द्विचरणीय-राउण्डिङ्ग-रॉकेट् ‘रोहिणी-एम.एस.वि.-१’ इत्यस्य सफलं प्रक्षेपणम् अभवत्।१९८३ — भारतस्य ‘इन्सैट-१ बी’ उपग्रहः अमेरिकादेशस्य अन्तरिक्षयानात् ‘चैलेन्जर’ इत्यस्मात् प्रक्षेपितः।१९९० — पूर्व-जर्मनी-पश्चिम-जर्मनीदेशयोः राजनैतिक-नैयारिकव्यवस्थयोः समन्वयार्थं सन्धिः हस्ताक्षरिता।१९९१ — उज़्बेकिस्तान-किर्गिस्तानदेशौ सोवियतसङ्घात् स्वातन्त्र्यस्य घोषणां कृतवन्तौ।१९९३ — रूसदेशः लिथुआनियादेशात् स्वकीयान् अन्तिमसैनिकान् प्रत्याहृतवान्।१९९५ — एम्नेस्टी इन्टरनेशनल-संस्थया प्रथमवारं चीनदेशे मानवाधिकारसम्बद्धे विषये आपत्तिः प्रकटिता।१९९६ — ब्रिटेनस्य लेबर-दलेनापि भारतस्य अनुरूपं सी.टी.बी.टी.-सन्धेः तस्य प्रावधानस्य विरोधः कृतः, यस्यानुसारं निरस्त्रीकरणसम्मेलनस्य सदस्यदेशानां सन्धौ हस्ताक्षरकरणम् आवश्यकम् आसीत्।१९९७ — ब्रिटेनस्य राजकुमारी, राजकुमार-चार्ल्सस्य पूर्वपत्नी च डायना पेरिस-नगरे कारयानदुर्घटनायां मृत्युमुपगता।१९९८ — राष्ट्रपतिना येल्तसिनेन नियुक्तस्य प्रधानमन्त्रिण: विक्टर-चेर्नोमीर्दिनस्य नियुक्तिं रूसी-संसदः निम्नसदनं ड्यूमा च अस्वीकृतवती।१९९८ — उत्तरकोरियादेशेन जापानदेशस्योपरि बैलिस्टिक्-क्षेपणास्त्रं प्रक्षिप्तम्।१९९९ — पूर्व-तिमोरस्य स्वातन्त्र्यार्थं शान्तिपूर्णरूपेण सम्पन्ने जनमते संयुक्तराष्ट्रसङ्घेन पश्चिमदेशैश्च सन्तोषः प्रकटितः।२००२ — पाकिस्तानस्य पूर्वप्रधानमन्त्री नवाजशरीफः स्वीयं नामाङ्कनपत्रं प्रत्याहृतवान्।२००४ — इटलीदेशीयः जनरल् गिदो पामेरी भारत-पाकिस्तानयोः संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य पर्यवेक्षकसमूहस्य एकवर्षीयकालाय प्रधानसैन्यपर्यवेक्षकः नियुक्तः।२००५ — इराकस्य राजधानी बगदादनगरे धार्मिकावसरे फिदायीन्-आक्रमणस्य भयेन उत्पन्ने कोलाहले ८१६ जनाः मृताः।२००७ — ब्रिटेनदेशे राजकुमारी डायनायाः दशमी पुण्यतिथिः आचरिता।२००८ — सर्वकारेण अमरनाथभूमिविवादस्य समाधानं कृतम्।२००९ — जनता-दल(यूनाइटेड्)-दलस्य नवदिल्ली इत्यत्र आयोजिते राष्ट्रियपरिषत्सम्मेलने शरदयादवः पुनः सर्वसम्मत्या दलस्य अध्यक्षः निर्वाचितः। सः २००६ तमात् वर्षात् अस्मिन् पदे नियुक्तः आसीत्।२००९ — भारतस्य समाजसेवकः दीपजोशी इत्यादयः एशियादेशस्य षट् व्यक्तित्वानि वर्ष २००९ तमस्य ‘रेमन-म्याग्सेसे-पुरस्कारेण’ ३१ अगस्तमासे मनीलानगरे सम्मानितानि।
जन्म
१८७१ — सैयदहसनइमामः — भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेसस्य पूर्वाध्यक्षः।१९१९ — अमृताप्रीतम: — प्रसिद्धा कवयित्री, उपन्यासकारा निबन्धकारा च।१९४० — शिवाजी सावन्तः — मराठीभाषायाः प्रसिद्धः साहित्यकारः।१९६२ — पल्लमराजू — प्रसिद्धः राजनीतिज्ञः।१९६३ — ऋतुपर्णो घोषः — बङ्गालीचलचित्राणां प्रसिद्धः निर्देशकः, लेखकः अभिनेता च।
निधनम्
१४२२ — इङ्ग्लैण्डदेशस्य राजा हेनरी पञ्चमः दिवङ्गतः।१९८२ — गोपालस्वरूपपाठकः — भारतस्य भूतपूर्वः उपराष्ट्रपतिः।१९९५ — बेअन्तसिंहः — पंजाबस्य भूतपूर्वः मुख्यमन्त्री।१९९७ — राजकुमारी डायना दिवङ्गता।२००३ — विजयशङ्करमल्लः — एतेन भारतेन्दुयुगस्य गद्यं “हंसमुखगद्यम्” इति संज्ञया अभिहितम्।२०१६ — कश्मीरीलालजाकिरः — पद्मश्रीपुरस्कारेण सम्मानितः प्रख्यातः उर्दूकविः।२०२० — प्रणबमुखर्जी — भारतस्य त्रयोदशः राष्ट्रपतिः, भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेसस्य प्रमुखनेता च।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan