Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
भारतीयस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य इतिहासे अद्यतनदिवसस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। द्वितीयविश्वयुद्धस्य काले वर्षे १९४२ तमे आङ्ग्लशासनात् भारतस्य स्वातन्त्र्यप्राप्तेः उद्देश्येन आजादहिन्दसेनायाः, या इण्डियन नेशनल आर्मी इति नाम्नापि प्रसिद्धा आसीत्, गठनस्य मार्गः प्रशस्तः अभवत्। एषः सशस्त्रसङ्गठनः विदेशभूमेः भारतीयस्वातन्त्र्यस्य सङ्घर्षाय नूतनां दिशां ऊर्जां च प्रदत्तवान्।
क्रान्तिकारी रासबिहारीबोसः जापानस्य सहयोगेन भारतीयसैनिकान् नागरिकान् च सङ्गठितुं महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहितवान्। अस्मै अभियानाय जापानतः व्यापकः सहयोगः प्राप्तः। सेनायां बहुसंख्यकाः ते भारतीयसैनिकाः सम्मिलिताः अभवन्, ये युद्धकाले जापानीसेनया बन्दिनः कृताः आसन्। अनन्तरं बर्मादेशे दक्षिणपूर्वएशियायाः अन्येषु देशेषु च निवसन्तः भारतीयाः अपि अस्याः सेनायाः सह सम्बद्धाः अभवन्।
आजादहिन्दसेनायाः एकं विशेषं वैशिष्ट्यम् आसीत् यत् अस्यां महिलानां पृथक् सैन्यदलस्य गठनम् अभवत्। बहुसंख्यकानां सैनिकानां महिलासदस्यानां च सहभागितया अयं आन्दोलनः व्यापकं स्वरूपं प्राप्तवान्।
अनन्तरवर्षेषु नेताजी सुभाषचन्द्रबोसस्य नेतृत्वे आजादहिन्दसेना स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य एकं शक्तिशाली प्रतीकं भूत्वा उदिता। सैनिकानां सङ्घर्षः, बलिदानं तथा च तेषां ‘दिल्लीं चलामः’ इत्यादयः आह्वानाः देशवासिषु स्वातन्त्र्यस्य चेतनां अधिकं दृढां कृतवन्तः।
महत्वपूर्णघटनाचक्रम्
१९२३ - ग्रेट्-कान्टो-भूकम्पेन जापानदेशस्य टोक्यो-योकोहामा-नगरयोः महती विनाशलीला अभवत्।
१९३९ - जर्मनीदेशस्य पोलैण्डदेशे आक्रमणेन सह द्वितीयविश्वयुद्धस्य प्रारम्भः अभवत्।
१९४२ - रासबिहारीबोसेन इण्डियन नेशनल आर्मी इत्यस्य स्थापनां कृतवान्।
१९४७ - भारतीयमानकसमयः स्वीकृतः।
१९५६ - भारतीयजीवनबीमामण्डलस्य स्थापना अभवत्।
१९५६ - राज्यपुनर्गठनानन्तरं त्रिपुराराज्यं केन्द्रशासितप्रदेशः अभवत्।
१९६२ - महाराष्ट्रस्य कोल्हापुरे शिवाजीविश्वविद्यालयस्य स्थापना अभवत्।
१९६४ - इण्डियन ऑयल रिफाइनरी तथा इण्डियन ऑयल कम्पनी इत्यनयोः विलयेन इण्डियन ऑयल कॉर्पोरेशन इत्यस्य गठनम् अभवत्।
१९६५ - पाकिस्तानीसैनिकैः कश्मीरस्य संघर्षविरामरेखा उल्लङ्घिता।
१९९४ - उत्तरी-आयरलैण्डदेशे आयरिश रिपब्लिकन आर्मी इत्यनेन युद्धविरामः प्रवर्तितः।
१९९७ - साहित्यकारा महाश्वेता देवी तथा पर्यावरणविद् एम. सी. मेहता इत्येताभ्यां १९९७ तमस्य वर्षस्य रेमन मैग्सेसे पुरस्कारः प्रदत्तः।
१९९८ - विक्टर चेर्नोमीर्दिनः पुनः रूसदेशस्य नूतनप्रधानमन्त्रीरूपेण नियुक्तः।
२००० - चीनदेशेन तिब्बतमार्गेण नेपालं गन्तुं स्वस्य एकमात्रं मार्गं निरुद्धम्।
२००३ - १९८९ तमे वर्षे यूटीए-विमानस्य बमविस्फोटेन मृतानां जनानां निकटसम्बन्धिभ्यः क्षतिपूर्तिप्रदानसम्बन्धे लीबिया-फ्रान्सदेशयोः मध्ये सम्झौता अभवत्।
२००४ - पाकिस्तानस्य मानवाधिकारविशेषज्ञा मेहर खान विलियम्स् संयुक्तराष्ट्रमानवाधिकारआयोगेन उप-उच्चायुक्तरूपेण नियुक्ता।
२००५ - सद्दाम हुसैनः सशर्तमुक्तेः अमेरिकीप्रस्तावं निराकृतवान्।
२००६ - निर्गमनमतसर्वेक्षणस्य जनकः तथा दूरभाषसर्वेक्षणे नमूनापद्धतेः विकासे सहायकः वाडेन मिटोफ्स्की न्यूयॉर्कनगरे दिवङ्गतः।
२००७ - फिजीदेशस्य पदच्युतप्रधानमन्त्री लाइसेनिया करासे नवमासानन्तरं राजधानी सुवानगरं प्रत्यागतवान्।
२००८ - वित्तमन्त्री पी. चिदम्बरमः डी. सुब्बारावं भारतीय रिजर्व बैंकस्य द्वाविंशतितमं राज्यपालरूपेण नियुक्तेः घोषणां कृतवान्।
२००८ - यूनियन बैंक ऑफ इण्डिया इत्यनेन स्वस्य ‘प्रतीकम्’ परिवर्तितम्।
२००९ - वाइस एडमिरल निर्मलकुमारवर्मा भारतीयनौसेनायाः प्रमुखरूपेण नियुक्तः। सः एडमिरल सुरेश मेहतायाः स्थानं गृहीतवान्।
२००९ - सर्वोच्चन्यायालयेन जसवन्तसिंहस्य पुस्तके गुजरातराज्ये आरोपितस्य प्रतिबन्धस्य विषये राज्यसर्वकाराय सूचना प्रदत्ता। लेफ्टिनेंट जनरल पी. सी. भारद्वाजः सेनायाः उपप्रमुखः अभवत्।
२०१४ - बिहारराज्ये नालन्दाविश्वविद्यालयस्य पुनः प्रारम्भः अभवत्।
२०१९ - ट्विटरस्य मुख्यकार्यकारी-अधिकारी तथा सहसंस्थापकः जैक डोर्सी इत्यस्य ट्विटरखातं हैक् कृतम्।
जन्म
१८८६ - के. पी. केशव मेननः - मालाबारप्रदेशस्य प्रमुखः काङ्ग्रेसनेता तथा समाजसुधारकः आसीत्।
१८९५ - चेम्बइ वैद्यनाथ भागवतारः - भारतीयः सङ्गीतकारः आसीत्।
१८९६ - भक्तिवेदान्तस्वामी प्रभुपादः - प्रसिद्धः गौडीयवैष्णवगुरुः तथा धर्मप्रचारकः आसीत्।
१९०१ - लक्ष्मीनारायण उपाध्यायः - प्रसिद्धः भूगोलवेत्ता आसीत्।
१९०८ - के. एन. सिंहः - भारतीयचलच्चित्रस्य खलनायकाभिनेता आसीत्।
१९०९ - फादर कामिल बुल्के - प्रसिद्धः साहित्यकारः, यस्य जन्म बेल्जियमदेशस्य फ्लैण्डर्सप्रदेशस्य ‘रम्सकपैले’ ग्रामे अभवत्।
१९२१ - ललई सिंह यादवः - सामाजिककार्यकर्ता आसीत्, येन सामाजिकन्यायाय संघर्षः कृतः।
१९२१ - माधव मन्त्री - भारतीयः क्रिकेटक्रीडकः आसीत्।
१९२३ - हबीब तनवीरः - प्रसिद्धः पटकथालेखकः, नाट्यनिर्देशकः, कविः तथा अभिनेता आसीत्।
१९२६ - विजयदान देथा - राजस्थानीभाषायाः प्रसिद्धः साहित्यकारः आसीत्।
१९२७ - राही मासूम रज़ा - बहुआयामी व्यक्तित्वसम्पन्नः प्रसिद्धः साहित्यकारः आसीत्।
१९३० - चार्ल्स कोरिया - भारतीयः वास्तुशिल्पी तथा नगरनियोजकः आसीत्।
१९३१ - शिवाजीराव निलंगेकरः - भारतीयराष्ट्रीयकाङ्ग्रेसस्य राजनीतिज्ञः आसीत्।
१९३३ - दुष्यन्त कुमारः - हिन्दीभाषायाः कविः तथा गजलकारः आसीत्।
१९४७ - पी. ए. संगमा - भारतस्य राजनीतिज्ञेषु अन्यतमः आसीत्।
१९४९ - राधामोहनसिंहः - भारतीयजनतापक्षस्य वर्तमानः केन्द्रीयकृषिमन्त्री।
१९५२ - राजकुमार रञ्जन सिंहः - भारतीयजनतापक्षस्य राजनीतिज्ञः।
१९५९ - नन्दन बालः - भारतीयः टेनिसप्रशिक्षकः तथा पूर्वः व्यावसायिकक्रीडकः।
१९६६ - सोनम वाङ्चुकः - भारतीयः अभियन्ता तथा शिक्षासुधारकः।
१९७० - पद्मा लक्ष्मी - भारतीयाभिनेत्री।
१९७३ - राम कपूरः - भारतीयाभिनेता।
१९७७ - आमिर अली - भारतीयः दूरदर्शनाभिनेता।
१९८२ - यामिनी रेड्डी - भारतस्य शास्त्रीयनृत्याङ्गना।
निधनम्
२०१८ - तरुणसागरः - जैनधर्मस्य दिगम्बरसम्प्रदायस्य प्रसिद्धः भारतीयमुनिः आसीत्।
१९४२ - वैकटा रेड्डी नायडू - शिक्षकः, अधिवक्ता तथा तमिलनाडुराज्यस्य ब्राह्मणविरोधी नेता आसीत्।
१५७४ - गुरुअमरदासः - सिक्खधर्मस्य तृतीयगुरुः, यः त्रिसप्ततिवर्षे वयसि गुरुपदे नियुक्तः अभवत्।
महत्वपूर्णावसराः
- गुटनिरपेक्षतादिवसः।
- राष्ट्रियपोषणदिवसः (सप्ताहः)।
Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani