बिश्केक्/नवदेहली, ३१ अगस्तमासः(हि.स.)। प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी उज़्बेकिस्तानस्य द्विदिवसीयराजकीययात्रायाः समापनानन्तरं रविवासरस्य रात्रौ २६-तमं शाङ्घाई-सहकार-सङ्गठनस्य (एससीओ) शिखरसम्मेलनं प्रति भागं ग्रहीतुं किर्गिस्तानस्य बिश्केकनगरं प्राप्तवान्। तस्य उज़्बेकिस्तानयात्रायाः परिणामस्वरूप मध्य-एशियादेशैः सह भारतस्य सामरिकसम्बन्धानां सुदृढीकरणस्य उद्देशेन अनेकाः महत्त्वपूर्णाः सन्धयः अभवन्।

बिश्केकनगरे भारतीयप्रवासिनः प्रधानमन्त्री मोदीं स्वागतेन अभिनन्दितवन्तः। तस्य सम्मानार्थम् आयोजिते स्वागतसमारोहे सांस्कृतिककार्यक्रमाः अपि प्रस्तुताः। एससीओ-शिखरसम्मेलनं सोमवासरे, ३१ अगस्त-दिने, प्रारभ्यमाणम् अस्ति।

शिखरसम्मेलने क्षेत्रीयसुरक्षा, आर्थिकसहकारः, सम्पर्कव्यवस्था तथा अन्येषां सामान्यपरिस्थितीनां विषये चर्चा कर्तुम् एससीओ-सदस्यदेशानां नेतारः एकत्र आगच्छन्ति। भारतस्य सहभागितया सम्पूर्णे क्षेत्रे अधिकसम्पर्कस्य आर्थिकसम्बन्धानां च प्रोत्साहनं कुर्वन् आतङ्कवादस्य उग्रवादस्य च विरुद्धं सहकारस्य सुदृढीकरणे विशेषं ध्यानं दास्यते इति अपेक्षा अस्ति।

एतद्पूर्वं रविवासरे प्रधानमन्त्री मोदी ताश्कन्दे उज़्बेकिस्तानस्य राष्ट्रपतिना शौकत् मिर्जियोयेवेन सह विस्तृतां चर्चां कृत्वा उज़्बेकिस्तानस्य यात्रां समापितवान्। उभौ नेतारौ भारत-उज़्बेकिस्तानयोः सम्बन्धान् व्यापक-सामरिक-साझेदारीरूपेण उन्नेतुं सहमतौ अभवताम्। अनेन द्विपक्षीयसम्बन्धेषु महत्त्वपूर्णः विस्तारः जातः।

उभयोः देशयोः २०३० तमवर्षपर्यन्तं वार्षिकद्विपक्षीयव्यापारं पञ्च-अरब-अमेरिकीय-डॉलर-मितिं प्रति वर्धयितुं महत्त्वाकाङ्क्षी लक्ष्यं निर्धारितम्। व्यापारः, निवेशः, आधारभूतसंरचना, रक्षा, कृषिः, स्वास्थ्यसेवा, औषधनिर्माणम्, अङ्कीय-सार्वजनिक-अवसंरचना, कृत्रिमबुद्धिमत्ता, महत्त्वपूर्णखनिजानि, स्वच्छशक्तिः, अन्तरिक्षम्, शिक्षा च इत्यादिषु क्षेत्रेषु सहकारस्य विस्तारः भविष्यति।

प्रमुखेषु परिणामेषु उज़्बेकिस्तानात् भारताय यूरेनियमस्य दीर्घकालीन-आपूर्तेः कृते रूपरेखां स्थापयितुं कृतः समझौता एकः आसीत्। अनेन कदमेन भारतस्य आणविक-इन्धनप्राप्तिः सुदृढा भविष्यति तथा च दीर्घकालीन-असैनिक-आणविकशक्तेः आवश्यकतानां पूर्तौ साहाय्यं भविष्यति इति अपेक्षा अस्ति।

भारत-उज़्बेकिस्तानयोः मध्ये उज़्बेकिस्ताने एकीकृत-भुक्ति-अन्तरफलकस्य प्रारम्भेन अङ्कीयभुगताने सहकारस्य विस्ताराय अपि सहमतिः अभवत्। अनेन उपक्रमेण उभयोः देशयोः मध्ये अङ्कीयव्यवहाराः सुलभाः भविष्यन्ति तथा च आर्थिक-प्रौद्योगिकसम्बन्धाः सुदृढीभविष्यन्ति इति अपेक्षा अस्ति।

रक्षासहकारः चर्चायाः अन्यतमः महत्त्वपूर्णः क्षेत्रः आसीत्। मोदी उक्तवान् यत् भारत-उज़्बेकिस्तानयोः रक्षोद्योगयोः मध्ये प्रत्यक्षसम्बन्धान् सुदृढान् कर्तुं कार्यं भविष्यति। अस्मिन् रक्षोपकरणानां सह-उत्पादनं सह-विकासश्च अन्तर्भवतः।

उभौ पक्षौ आतङ्कवादस्य, उग्रवादस्य, पृथकतावादस्य च प्रतिरोधाय स्वकीयां प्रतिबद्धतां पुनः प्रकटितवन्तौ। एतेषां संकटानां निवारणाय समन्वितः क्षेत्रीयः प्रत्युत्तरः आवश्यकः इति विषये अपि सहमतिः अभवत्।

उभयोः देशयोः पारम्परिकचिकित्सा, पर्यटनम्, शिक्षा, सांस्कृतिकविनिमयः च इत्येतेषु क्षेत्रेषु सहकारं सुदृढीकर्तुं समझौताः कृताः। भारतं स्वकीयां बौद्धविरासतं, विशेषतः महत्त्वपूर्णान् पुरातात्त्विक-सांस्कृतिकस्थलान् संरक्षितुं प्रवर्धयितुं च उज़्बेकिस्तानस्य सह कार्यं करिष्यति।

अन्यस्मिन् महत्त्वपूर्णे विकासे उज़्बेकिस्ताने भारतीयनागरिकेभ्यः त्रिंशद्दिनानां वीजामुक्तव्यवस्थायाः घोषणां कृतवान्। अनेन निर्णयेन उभयोः देशयोः मध्ये पर्यटनस्य, व्यापारविनिमयस्य, जनसम्पर्कस्य च प्रोत्साहनं भविष्यति इति अपेक्षा अस्ति।

स्वकीययात्राकाले प्रधानमन्त्री मोदी राष्ट्रपतिना मिर्जियोयेवेन विदेशनेतृभ्यः प्रदीयमानेन उज़्बेकिस्तानस्य सर्वोच्चराज्यसम्मानेन ‘ओली दाराजली दोस्तिक्’ इत्यनेन सम्मानेन सम्मानितः। प्रधानमन्त्री अयं सम्मानं भारत-उज़्बेकिस्तानयोः स्थायीमैत्र्यै समर्पितवान्।

मोदी ताश्कन्दे पूर्वप्रधानमन्त्रिणः लालबहादुरशास्त्रिणः स्मारके पुष्पाञ्जलिं समर्पितवान्। ततः सः ताश्कन्द-राज्य-प्राच्य-अध्ययन-विश्वविद्यालये स्थितं महात्मागान्धीकेन्द्रम् अपि गतवान्।

उज़्बेकिस्ताने स्वकीयाः व्यस्तताः पूर्णाः कृत्वा प्रधानमन्त्री मोदी रविवासरे सायंकाले किर्गिस्तानं प्रति प्रस्थितवान्। एससीओ-शिखरसम्मेलने तस्य सहभागितया मध्य-एशियादेशैः सह भारतस्य सम्पर्कः अग्रे वर्धयितुं तथा च क्षेत्रीयसुरक्षा, सम्पर्कव्यवस्था, व्यापारः, आर्थिकसहकारः च इत्येतेषां विषयाणां चर्चा कर्तुं अवसरः प्राप्स्यते इति अपेक्षा अस्ति।

उज़्बेकिस्तान-किर्गिस्तानयोः यात्रा, या २९ अगस्त्-दिने प्रारब्धा, मध्य-एशियायां सामरिकसाझेदारीं सुदृढीकर्तुं तथा सुरक्षा, ऊर्जा, प्रौद्योगिकी, वाणिज्यः, सांस्कृतिकविनिमयः च इत्येतेषु क्षेत्रेषु सहकारं वर्धयितुं भारतस्य व्यापकप्रयासस्य भागः अस्ति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani