लखनऊ, ०७ अगस्तमासः (हि.स.)। उत्तरप्रदेशस्य उपमुख्यमन्त्री बृजेश-पाठकः समाजवादी-पक्षस्य अध्यक्षम् अखिलेश-यादवं प्रति लक्ष्यं कृत्वा उक्तवान् यत् सः ब्राह्मणानां मतानां प्राप्त्यर्थं जनेश्वर-मिश्रं स्मरति, शासनार्थं च केवलं स्वपरिवारं स्मरति। ब्राह्मणाः मतं ददतु, तं सत्तासने स्थापयन्तु, सः च तस्मिन् आसने स्वपरिवारस्य पादुकां स्थापयित्वा शासनं करोतु। सः अवदत् यत् जनेश्वर-मिश्रस्य जयन्त्याः सदुपयोगः तस्य व्यक्तित्वेन समाजवादी-विचारेण च जनान् परिचाययितुं कृतः स्यात्। जनेश्वरस्य विषये कथयितुं अपेक्षया तस्य अधिकं लक्ष्यं कृत्वा निन्दा कृता। विश्वाय ज्ञानस्य प्रकाशं प्रददतां ब्राह्मणानां याचकानाम् इव अपमानं कृतम्। एतत् सर्वं नाटकम् अवलोक्य जनेश्वरस्य समाजवादी आत्मा निश्चयेन दुःखिता भविष्यति तथा चिन्तयिष्यति यत् एतत् सर्वं कर्तुं मम एव जयन्ती किमर्थं प्राप्ता।

बृजेश-पाठकेन उक्तं यत् कतिपयानां अभ्यर्थिनां कारणेषु सम्पूर्णस्य ब्राह्मण-समाजस्य अपमानं कर्तुं न उचितम्। मां यावद् इच्छं निन्दन्तु, किन्तु ब्राह्मण-समाजस्य गरिमां न न्यूनीकुर्वन्तु। तेन उक्तं यत् एषा एका तादृशी समाजवादी-पक्ष: अस्ति या रामायण-मेलापकस्य संकल्पकस्य क्रान्तिधर्मी-चिन्तकस्य राममनोहर-लोहियायाः तथा ‘लघु-लोहिय’ इति प्रसिद्धस्य जनेश्वर-मिश्रस्य प्रदर्शितात् समाजवादस्य मार्गात्, आदर्शेभ्यः संस्कारेभ्यश्च पूर्णतया विचलिता अस्ति।

डॉ. लोहिया संसदः विधानसभानां च सार्थक-परिणामयुक्त-विमर्शस्य मञ्चरूपेण विकासं कर्तुम् इच्छन्ति स्म। अटलजी तस्य पूर्णं सहयोगं कुर्वन्ति स्म। भ्रमणशील-स्वभावयुक्तः सन् अपि लोहिया संसदः सत्रकाले पूर्णसमयं विमर्शाय संसदीय-संवादेभ्यश्च ददाति स्म। ‘लघु-लोहिय’ जनेश्वरः एतां परम्परां अग्रे अवर्धयत्। सः सदैव समकालीन-आन्दोलनेषु नेतृत्वं कृतवान्, किन्तु संसदः सत्रकाले चर्चां प्राथमिकतया स्वीकुर्वन् आसीत्। सः सत्रं न बाधितवान्।

उपमुख्यमन्त्रिणा उक्तं यत् अद्यतनाः सपाः दिल्ली-लखनऊ इत्यनयोः जनानां प्रश्नान् सत्रे उत्थापयितुम् अपि न इच्छन्ति। ते एतावत् कोलाहलं कुतर्कं च कुर्वन्ति यत् सदनस्य सञ्चालनम् एव कठिनं भवति। विपक्षस्य जनाः संविधानस्य पुस्तिकां हस्ते धृत्वा छायाचित्रं कर्तुं यावद् अग्रे सन्ति, ततोऽपि अधिकं संवैधानिक-पीठस्य परम्पराणां च उपहासं कर्तुं अग्रे सन्ति। मम समाजवादी-पक्षस्य सहकर्मिभ्यः परामर्शः अस्ति यत् ते लोहियायाः ‘लघु-लोहिय’ जनेश्वरस्य च विषये कदाचित् पठन्तु।

जनेश्वरस्य जयन्त्यां यत् नाटकीकरणं कृतम्, तत् दृष्ट्वा जनेश्वर-मिश्रस्य आत्मा निश्चयेन दुःखिता भविष्यति। अटलमहोदय: कथयति स्म यत् महापुरुषेभ्यः श्रद्धाञ्जलिः ताभिः स्थापिताभिः परम्पराभिः अग्रे वर्धनम् एव अस्ति। नव-सपा-पक्षे समाजवादः, सामाजिक-न्यायः सामाजिक-सामञ्जस्यं च दूरदर्शकेन अन्विष्यताम् अपि न लभ्यते।

संसदि उत्तरप्रदेश-विधानसभायां च वर्षाकालीन-सत्रस्य सञ्चालनकाले कृतः अनावश्यकः सिद्धान्तहीनः अराजकः कोलाहलः दर्शयति यत् सपा पूर्णतया समाजवादस्य संवाद-संस्कारं त्यक्त्वा स्वयम् एकस्मिन् उद्दण्ड-समूहे परिवर्तिता अस्ति। उपमुख्यमन्त्रिणा उक्तं यत् ब्राह्मणाः तेषां कृते केवलं मतबैङ्क इत्यस्य लारासदृशाः सन्ति। ते निर्वाचनपर्यन्तं तेषां कृते बहु लारां स्रावयिष्यन्ति, ततः निर्वाचनानन्तरं पृच्छिष्यन्ति— कः ब्राह्मणः? कस्य ब्राह्मणः? कुत्रत्यः ब्राह्मणः?

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan