नवदिल्ली, ११ सेप्टेम्बरमासः (हि.स.)। विदेशमन्त्री एस. जयशङ्करः शुक्रवासरे अवदत् यत् सम्प्रति वैश्विकी राजनैतिका आर्थिकव्यवस्था च परिवर्तनेन, अस्थिरतया जटिलताभिश्च युक्ता परिस्थितिं गच्छति। भू-राजनैतिकसङ्घर्षाणां, महा-मारीणां, जलवायुसम्बद्धानां व्यव-धानानां च आर्थिकप्रभावस्य मध्ये शिथिलता अधुना कस्यापि देशस्य आर्थिकरणनीत्याः केन्द्रीयतत्त्वं जाता अस्ति। अस्मिन् काले नवाचारस्य, धारणीयविकासस्य, सुदृढा-न्ताराष्ट्रिय-सहभागितानां च साहाय्येन आर्थिका-घातानां समक्षं कर्तुं क्षमतां वर्धयितुम् आवश्यकम् इति सः अवदत्।

ब्रिक्स-व्यापारमञ्चं सम्बोधयन् जय-शङ्करः अवदत् यत् द्रुतगत्या जायमानं अङ्कीकरणं तथा प्रौद्योगिक्याः प्रगतिः विकासाय, उत्पादकतायै आर्थिकविस्ताराय च नूतनान् अवसरान् उद्घाटितवती अस्ति, किन्तु ताभ्यां सह नूतनानि समस्या: अपि सम्मुखीभूतानि सन्ति। अतः देशैः परिवर्तमानपरिस्थितीनां पूर्वानुमानं कर्तुं, तदनुसारं स्वं समायोजयितुं, प्रभावीरूपेण प्रतिक्रियां दातुं च क्षमता विकसितव्या।

सः अवदत् यत् वर्तमानपरिस्थितौ ब्रिक्सस्य भूमिका महत्त्वपूर्णा भवति। ब्रिक्सः विभिन्नसंसाधनैः, विपणिभिः, क्षमताभिः अनुभवैश्च युक्तानाम् अर्थव्यवस्थानां एकस्मिन् मञ्चे समागमं करोति। एषः सदस्यदेशेभ्यः स्वदृष्टि-कोणानां आदान-प्रदानाय, दृढव्यवस्थानां विकासाय, आर्थिकसहयोगस्य नूतनानाम् अवसराणाम् अन्वेषणाय च मञ्चं प्रददाति।

विदेशमन्त्री अवदत् यत् सर्वकाराणां मध्ये सहयोगः आवश्यकं ढाञ्चं निर्मातुं शक्नोति, किन्तु व्यापारजगत् एव तस्मै वास्तविकं आर्थिकस्वरूपं प्रददाति। ब्रिक्सस्य सम्भावनाः दृढपरिणामेषु परिणेतुं व्यापारसमुदायः महत्त्वपूर्णः सहयोगी अस्ति। ब्रिक्स-व्यापारपरिषद् तथा ब्रिक्स-महिला-व्यापार-सङ्घटनं उद्योगानां, उद्यमिनां, व्यापारनेतृत्वस्य च सहभागितां ब्रिक्स-प्रक्रियया सह संयोजयितुं महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहतः।

जयशङ्करः अवदत् यत् आपूर्ति-शृङ्खलासम्पर्कः व्यापारसौकर्यं च महत्त्वपूर्णे प्राथमिकते स्तः। ताभ्यां सह सेवाक्षेत्रस्य, कृषेः कृषिप्रौद्योगिक्याश्च, अङ्कीयसेवानां, सूक्ष्म-लघु-मध्यम-उद्यमानां, नवोद्यामानां महिला-उद्यमानां च प्रोत्साहनम् अपि आवश्यकम् अस्ति। ब्रिक्स-देशानां व्यापारिभ्यः सहकारिभिः सह सहभागकर्तॄन् अन्वेष्टुं, विपणीषु प्रवेशं प्राप्तुं, आपूर्तिजालानि परस्परं संयोजयितुं च सुकरं करणीयम् इति सः अवदत्।

सः अवदत् यत् अधिकेन आर्थिक-क्रियाकलापेन आर्थिकसुरक्षा आत्म-निर्भरता च सुदृढे भवतः। तदर्थं विश्वसनीयव्यवस्थायुक्ता रसदव्यवस्था, पूर्वानुमेयः व्यापारिकपरिवेशः, विविधी-कृताः व्यापारसम्बन्धाः, पारदर्शिनी व्यापार-निवेशव्यवस्था च आवश्यकाः सन्ति।

विदेशमन्त्री अवदत् यत् अङ्कीय-सार्वजनिकमूलसंरचना, कृत्रिमबुद्धिमत्ता, वित्तीयप्रौद्योगिकी उन्नतविनिर्माणं च महत्त्वपूर्णान् अवसरान् प्रददति। तथापि एतेषां सह पहुँचायाः, मानकानां, सुरक्षायाः, विश्वासस्य च सम्बन्धिनः प्रश्नाः अपि सन्ति। भारतस्य अध्यक्षतायां ब्रिक्सस्य नवोद्याम-नवाचारकेन्द्राणां परस्परं संयोजनाय तथा नवाचाराधारितस्य उद्यमितायाः प्रोत्सा-हनाय प्रयत्ना: कृताः सन्ति।

जयशङ्करः अवदत् यत् ब्रिक्सस्य सफलता केवलं तस्य विस्तृतकार्यसूच्या न निर्धार्यते, अपि तु तया निर्मीयमाणाभिः सहभागिताभिः, उत्पद्यमानैरवसरैः, प्राप्तैः दृढपरिणामैश्च निर्धार्यते। सः व्यापारमञ्चम् आहूतवान् यत् सः व्यावहारिकविषयेषु ध्यानं ददातु तथा च व्यापारस्य अवसराः कुत्र सन्ति, आव्हानानि कानि सन्ति, तानि निवारयितुं सर्वकाराः कथं साहाय्यं कर्तुं शक्नुवन्ति इति चिन्तयतु।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan