सूरतम्, 11 सितंबर (हि.स.)। गणेशोत्सवात् पूर्वं पर्यावरणानुकूलप्रतिमानां प्रोत्साहनस्य उपक्रमस्य अन्तर्गतं कामरेजस्य वाव-जोखा-मार्गस्थितेन सुन्दरं गौविज्ञानकेन्द्रेण गोमयेन गणेशप्रतिमाः निर्मिताः सन्ति। केन्द्रस्य अनुसारम् एताः प्रतिमाः प्राकृतिकगोंदस्य जलाधारितपर्यावरणानुकूलवर्णानां च साहाय्येन निर्मिताः सन्ति।

सुन्दरं गौविज्ञानकेन्द्रस्य अश्विनबलदानिया तस्य दलं च विगतानि प्रायः पञ्चवर्षाणि यावत् पञ्चाशत् गवां पालनं कृत्वा गोमूत्रेण गोमयेन च विविधाः उपयोगीवस्तूनि निर्माति। अस्मिन् वर्षे गणेशचतुर्थ्याः अवसरे विशेषरूपेण गोमयेन गणेशप्रतिमाः निर्मिताः सन्ति।

प्रतिमानिर्माणाय गोमयं सूक्ष्मचूर्णरूपे परिणम्य तस्मिन् प्राकृतिकगोंदं मिश्र्यते। ततः तत् साचे स्थापयित्वा आकर्षकप्रतिमाः निर्मीयन्ते। प्रतिमानां सज्जीकरणाय केवलं जलाधारितपर्यावरणानुकूलवर्णानामेव प्रयोगः क्रियते, येन कस्यापि हानिकारकरसायनस्य पर्यावरणे मिश्रणस्य आशङ्का न भवेत्।

एताः गणेशप्रतिमाः सामान्यपर्यावरणानुकूलप्रतिमाभ्यः अपि ‘अतिपर्यावरणानुकूलाः’ इति कथिताः सन्ति। केन्द्रस्य अनुसारं मृत्तिकाप्रतिमानिर्माणाय मृत्तिकायाः खननं कर्तव्यं भवति, किन्तु गोमयं स्वाभाविकरूपेण उपलब्धः जैविकपदार्थः अस्ति।

एतासां गणेशप्रतिमानां विसर्जनमपि पर्यावरणानुकूलरीत्या कर्तुं शक्यते। गृहेषु कुंडे अथवा वृक्षमूलस्य समीपे विसर्जितायां प्रतिमायां विलीयमाना सा जैविकखादरूपे परिणमति, या पौधेभ्यः उपयोगिनी भवति। अपरतः नद्यां वा तडागे वा विसर्जने कृते गोमयं स्वाभाविकरूपेण विघटितं भूत्वा जलीयजीवेभ्यः पोषकतत्त्वानि प्रदातुं शक्नोति।

सुन्दरं गौविज्ञानकेन्द्रेण त्रि-अङ्गुलपरिमाणात् आरभ्य सार्धद्विपादपरिमाणपर्यन्तं विविधाकाराः गणेशप्रतिमाः निर्मिताः सन्ति। अधिकाधिकाः जनाः अस्मिन् पर्यावरणसंरक्षणाभियाने सम्मिलिताः भवेयुः इत्येतदर्थं प्रतिमानां मूल्यं पञ्चाशद्रूप्यकात् आरभ्य अष्टादशशतरूप्यकपर्यन्तं निर्धारितम् अस्ति।

गणेशोत्सवस्य पवित्रे पर्वणि पूजाऽर्चनया सह प्रकृतेः संरक्षणं जीवजगतः च हानितः रक्षणमिति एषः उपक्रमः समाजाय प्रेरणादायकम् उदाहरणं भवति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani