अशासकीयसहायताप्राप्ताः माध्यमिकविद्यालयाः सम्प्रति अनेकाभिः गम्भीराभिः समस्याभिः सम्मुखिन: भवन्ति : डॉ. सुखपालसिंहतोमरः

प्रधानाचार्याणां समक्षं सेवासम्बन्धिन्यः, वित्तीयाः प्रशासनिकाश्च अनेकाः कठिनताः अपि उत्पद्यन्ते : डॉ. हरेन्द्रकुमाररायः

लखनऊम्, १२ सेप्टेम्बरमासः (हि.स.)। उत्तरप्रदेशप्रधानाचार्यपरिषदोः तत्त्वावधाने शनिवासरे कैसरबागस्थे लखनऊनगरस्य गाँधीभवनसभागारे प्रादेशिकशैक्षिको-न्नतिसङ्गोष्ठी प्रधानाचार्यसम्मेलनं च आयोजितम्। प्रदेशस्य सर्वेभ्यः जनपदेभ्यः बहुसंख्यकाः माध्यमिकविद्यालयानां प्रधानाचार्याः अस्मिन् कार्यक्रमे उपस्थिताः अभवन्।

कार्यक्रमस्य अध्यक्षतां बीएचयू इत्यस्य पूर्वकुलपतिः प्रो. गिरीशचन्द्रत्रिपाठी अकरोत्। मुख्यातिथिरूपेण उत्तरप्रदेश-सर्वकारस्य उपमुख्यमन्त्री केशव-प्रसादमौर्यः उपस्थितः आसीत्। विशिष्टा-तिथिरूपेण उमेशद्विवेदी, विधान-परिषद्सदस्यः, अभियन्ता अवनीशसिंहः, विधानपरिषद्सदस्यः, मुकेशशर्मा, विधानपरिषद्सदस्यः, माध्यमिकशिक्षायाः अपरमुख्यसचिवः पार्थसारथिसेनशर्मा तथा माध्यमिकशिक्षानिदेशकः प्रतापसिंहबघेलः उपस्थिताः आसन्।

कार्यक्रमस्य शुभारम्भः अतिथिभिः दीपप्रज्वालनेन तथा मातुः सरस्वत्याः चित्रे माल्यार्पणेन च कृतः। छात्राभिः प्रस्तुतया सरस्वतीवन्दनया स्वागतगीतेन च कार्यक्रमः अत्यन्तं गरिमापूर्णः भावपूर्णश्च अभवत्।

परिषदः प्रादेशिकाध्यक्षः उत्तरप्रदेशशिक्षासेवाचयनायोगस्य सदस्यश्च डॉ. हरेन्द्रकुमाररायः अवदत् यत् प्रधानाचार्यः विद्यालयस्य शैक्षणिकप्रशासनिकानुशासनव्यवस्थायाः च केन्द्रबिन्दुः अस्ति। परिवर्तमानशैक्षिकपरिवेशे प्रधानाचार्याणां दायित्वानि निरन्तरं वर्धन्ते, परन्तु तेषां समक्षं सेवासम्बन्धिन्यः, वित्तीयाः प्रशासनिकाश्च अनेकाः कठिनताः अपि उत्पद्यन्ते। सः सर्वान् प्रधानाचार्यान् सङ्गठनस्य एकतां संरक्ष्य स्वज्ञानस्य, अनुभवस्य, विवेकस्य ज्ञात्वा च उपयोगेन शिक्षायाः प्रधानाचार्यसमाजस्य च हिताय निरन्तरं सक्रियाः भवितुं आहूतवान्।

परिषदः संरक्षकः डॉ. वीरेन्द्रप्रतापसिंहः सङ्गठनस्य शक्तेः विषये प्रकाशं कुर्वन् अवदत् यत् कस्यापि सङ्गठनस्य वास्तविकशक्तिः तस्य सदस्यानाम् एकतायां निहिता भवति। सः प्रधानाचार्यान् व्यक्तिगतसीमाभ्यः उपरि उत्थाय सामूहिकहिताय सङ्गठितरूपेण कार्यं कर्तुमृ अनुरोधितवान्।

परिषदः प्रादेशिकमहामन्त्री डॉ. सुखपालसिंहतोमरः प्रधानाचार्यसमाजस्य समस्याः विस्तरेण प्रस्तुवन् अवदत् यत् अशासकीयसहायताप्राप्ताः माध्यमिकविद्यालयाः सम्प्रति अनेकाभिः गम्भीराभिः समस्याभिः सम्मुखीभवन्ति। विद्यालयानां वित्तीयकठिनताः, शुल्कस्य पुरातनाः दराः, वर्धमाना महर्घता, विद्युद्व्ययः, आरटीई-कारणात् छात्रनिधौ जायमानः अतिरिक्तः भारः, प्रधानाचार्याणां शिक्षकाणां च सेवासुरक्षा तथा वेतनसम्बन्धिन्यः विसङ्गतयः विद्यालयानां सुचारुसञ्चालनं शैक्षिकगुणवत्तां च प्रत्यक्षरूपेण प्रभावितयन्ति। एतासां समस्याणां समाधानं सर्वकारात् अपेक्षितम् अस्ति। प्रदेशस्य सर्वेभ्यः जनपदेभ्यः आगतानां प्रधानाचार्याणां बहुसङ्ख्यकसमागमः समस्याः अत्यन्तं गम्भीराः चिन्ताजनकाश्च सन्ति इत्यस्य प्रमाणम् अस्ति। तासां समाधानं सर्वथा करणीयमेव।

सङ्गोष्ठ्यां उपस्थितैः अनेकैः प्रधानाचार्यैः अपि स्वविचाराः प्रस्तुताः। ते अवदन् यत् विद्यालयेषु संसाधनानाम् अभावः, वर्धमानानि प्रशासनिकदायित्वानि, अन्तर्जाल-पटलानां विविधविभागीयकार्याणां च अतिरिक्तभारः, छात्रछात्राणां सर्वाङ्गीणविकासाय आवश्यकानि संसाधनानि तथा विद्यालयानां वित्तीयस्थितिः इत्यादीनां समस्याणां स्थायीसमाधानम् आवश्यकम् अस्ति। प्रधानाचार्यैः शैक्षिकगुणवर्धनाय, विद्यालयेषु आवश्यकसंसाधनानां उपलब्धतायै, विद्यार्थिषु अनुशासनस्य नैतिकमूल्यानां च विकासाय तथा तकनीकीव्यावसायिकशिक्षायाः अवसरानां वृद्धये अपि विचाराः प्रस्तुताः।

सम्मेलने तदर्थकार्यवाहकप्रधानाचार्याणां प्रधानाध्यापकानां च विनियमीकरणम्, उच्चतरमाध्यमिकस्तरस्य संस्थाप्रधानानां वेतनविसङ्गतिनां निराकरणम्, अन्तरमाध्यमिकमहाविद्यालयानां प्रधानाचार्येभ्यः त्रिस्तरीयवेतनमानम्, वर्तमानमहर्घतानुरूपं विद्यालयशुल्कस्य संशोधनम्, अशासकीयसहायताप्राप्तमाध्यमिकविद्यालयानां वाणिज्यिकविद्युद्बिले राहत अथवा घरेलूदरस्य प्रयोगः, प्रधानाचार्याणां सेवासुरक्षा तथा धारायाः १८ तः २१ पर्यन्तं पूर्वव्यवस्थायाः पुनःस्थापनम्, केन्द्रीय-जवाहरनवोदयविद्यालयेभ्यः अन्यविद्यालयेभ्यश्च आगतानां प्रधानाचार्याणां वेतनसंरक्षणम्, आरटीई-अन्तर्गतं छात्रनिधितः जायमानव्ययस्य प्रतिपूर्तिः तथा वित्तविहीनविद्यालयानां प्रधानाचार्याणां कृते सम्मानजनकसेवाव्यवस्था इत्यादीनां विविधयाचनानां विषये गम्भीरतया विचारविमर्शः कृतः।

उमेशद्विवेदी, विधानपरिषद्सदस्यः, प्रधानाचार्याणां समस्याः गम्भीराः महत्त्वपूर्णाश्च इति कथयन् तासां समाधानाय प्रभाविप्रयासस्य आवश्यकतायै बलं दत्तवान्। द्विवेदी शिक्षोन्नतये समस्यासमाधानाय च स्वेन गम्भीरतया कृतानां प्रयासानां विषये प्रकाशं दत्तवान्। अभियन्ता अवनीशसिंहः, विधानपरिषद्सदस्यः, शिक्षाव्यवस्थायां प्रधानाचार्याणां भूमिकां महत्त्वपूर्णां कथयन् विद्यालयानां व्यावहारिककठिनतानां समाधानस्य आवश्यकतायै बलं दत्तवान्। विधानपरिषद्सदस्यः मुकेशवर्मा परिषदः द्वारा उत्थापितान् विषयान् गम्भीरान् उचितांश्च कथयन् तेषां निराकरणाय सहानुभूतिपूर्वकं सहयोगस्य आश्वासनं दत्तवान्।

माध्यमिकशिक्षायाः अपरमुख्यसचिवः पार्थसारथिसेनशर्मा माध्यमिकशिक्षायाः गुणवत्तायाः, प्रशासनिकव्यवस्थायाः, शैक्षिकोन्नतिसम्बद्धानां विषयाणां च विषये स्वविचारान् प्रस्तुतवान्। सः शिक्षाव्यवस्थां अधिकं प्रभावपूर्णां कर्तुं प्रधानाचार्याणां भूमिकां महत्त्वपूर्णां प्रतिपादितवान्। माध्यमिकशिक्षानिदेशकः प्रतापसिंहबघेलः अपि शैक्षिकगुणवत्तायाः, विद्यालयव्यवस्थायाः तथा विभागीयस्तरे शिक्षोन्नतिसम्बद्धानां विषयाणां विषये स्वविचारान् प्रस्तुतवान्।

मुख्यातिथिः उत्तरप्रदेशसर्वकारस्य उपमुख्यमन्त्री केशवप्रसादमौर्यः परिषदः द्वारा उत्थापिताः समस्याः मागण्यश्च गम्भीरतया श्रुतवान्। सः प्रधानाचार्याणां भूमिकायाः प्रशंसां कुर्वन् परिषदः न्याय्याभिः मागणीभिः प्रति सकारात्मकदृष्टिकोणं स्वीकृत्य शासनस्तरे आवश्यककार्यवाहीं पूर्णसहयोगं च प्रदास्यति इति आश्वासनं दत्तवान्। सः अवदत् यत् प्रदेशस्य शिक्षाव्यवस्थां अधिकं सुदृढां कर्तुं प्रधानाचार्याणां विचाराः सहयोगश्च महत्त्वपूर्णाः सन्ति।

सम्मेलनस्य समये परिषदः प्रादेशिकपदाधिकारिभिः प्रधानाचार्यसमाजस्य विविधमागणीसम्बद्धं ज्ञापनं मुख्यातिथये सम्बन्धिताधिकारिभ्यश्च समर्पितम्।

परिषदः प्रादेशिकमुख्यसंरक्षकः देवकृष्णशर्मा स्वसम्बोधने विशेषरूपेण तदर्थकार्यवाहकप्रधानाचार्याणां प्रधानाध्यापकानां च विनियमीकरणस्य विषयम् उत्थापितवान्। सः अवदत् यत् दीर्घकालात् कार्यरतानां तदर्थप्रधानाचार्याणां विनियमीकरणस्य विषये अधुना अधिकः विलम्बः न स्वीकरिष्यते। तदर्थप्रधानाचार्याणां विनियमीकरणेन सर्वकारस्य उपरि अतिरिक्तवित्तीयभारः अपि न भविष्यति। सर्वकारात् अस्माकं प्रबलमाग्रहः अस्ति यत् तदर्थप्रधानाचार्याणां विनियमीकरणं विलम्बं विना क्रियताम्। यदि अस्मिन् विषये शीघ्रं सकारात्मकः निर्णयः न स्वीक्रियते, तर्हि परिषदः प्रतिनिधिमण्डलं मुख्यमन्त्रिणः मिलित्वा स्वमागणीं प्रभाविरूपेण स्थापयिष्यति। सः स्पष्टं कृतवान् यत् आवश्यकता भवति चेत् प्रधानाचार्यपरिषद् स्वन्याय्याभिः मागणीभिः पूर्तिं यावत् लोकतान्त्रिकं शान्तिपूर्णं च आन्दोलनं कर्तुं अपि न पश्चाद् गमिष्यति।

सः अवदत् यत् एतत् सम्मेलनं केवलं समस्याणाम् उत्थापनस्य मञ्चः न, अपितु प्रदेशस्य प्रधानाचार्यसमाजस्य एकतायाः, स्वाभिमानस्य, सामूहिकशक्तेः च परिचायकम् अस्ति। सम्मेलने उपस्थितैः प्रधानाचार्यैः अपि परिषदः नेतृत्वे एकत्रिता: भूत्वा शिक्षायाः प्रधानाचार्यसमाजस्य च हिताय सङ्घर्षं निरन्तरं कर्तुं सङ्कल्पः व्यक्तः।

कार्यक्रमाध्यक्षः बीएचयू इत्यस्य पूर्वकुलपतिः प्रो. गिरीशचन्द्रत्रिपाठी माध्यमिकशिक्षायाः उन्नतये प्रधाना-चार्याणां समस्याणां च व्यापकजनहितं दृष्ट्वा सर्वकारेण शीघ्रं निराकरणं करणीयम् इति आग्रहं कृतवान्। सः कार्यक्रमस्य प्रशंसां कुर्वन् आयोजकमण्डलं प्रति बधाईम् अर्पितवान्। अन्ते सम्मेलनस्य संयोजकः डॉ. महेन्द्रनाथरायः मुख्यातिथये, कार्यक्रमा-ध्यक्षाय, सर्वेभ्यः विशिष्टा-तिथिभ्यः, प्रादेशिकपदाधिकारिभ्यः, प्रदेशस्य विभिन्नजनपदेभ्यः आगतेभ्यः प्रधानाचा-र्येभ्यः, शिक्षकेभ्यः, छात्राभ्यः तथा आयोजने सहयोगं कृतवद्भ्यः सर्वेभ्यः आभारं धन्यवादं च ज्ञापितवान्। कार्यक्रमस्य समापनं राष्ट्रगानेन अभवत्।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan