हरिद्वारम्, १२ सेप्टेम्बरमासः (हि.स.)। हरिद्वारं स्वच्छं, सुन्दरं प्रदूषणमुक्तं च कर्तुं सञ्चाल्यमाने ‘स्वच्छं हरिद्वारं, सामूहिकं दायित्वम्’ इत्यभियानस्य अन्तर्गतं तरुण-हिमालय-इण्टर-महाविद्यालये अपशिष्ट-निस्तारणं तथा अपशिष्टप्रबन्धनं प्रति जागरूकताकार्यक्रमः आयोजितः। हरिद्वार-नगरनिगमस्य तत्त्वावधानेन सहयोगी-स्वयंसेवीसंस्थायाः समन्वयेन च आयोजिते अस्मिन् कार्यक्रमे छात्रेभ्यः, शिक्षकेभ्यः विद्यालयकर्मचारिभ्यश्च दृढ-अपशिष्ट-प्रबन्धनस्य विषये सूचना प्रदत्ता।

कार्यक्रमे प्रशिक्षकैः स्रोतः एव अपशिष्टविभाजनस्य, अर्थात् अपशिष्टं तस्मिन् स्थाने एव आर्द्र-शुष्कयोः अपशिष्टयोः पृथक्करणस्य, आवश्यकता बोधिता। विद्यार्थिभ्यः कथितं यत् गृहात् विद्यालयाच्च निष्पद्यमानं जैविकम् अन्यत् च दृढ-अपशिष्टं पृथक् पृथक् सङ्गृह्यते चेत् तस्य वैज्ञानिकविधिना निस्तारणं पुनर्चक्रणं च सुलभं भवति।

जैविक-अपशिष्टात् निर्मितं भविष्यति उर्वरकम्

अभियानस्य अन्तर्गतं विद्यालयाय एकं कम्पोस्टिङ्ग-यन्त्रं प्रदातुं आश्वासनमपि दत्तम् अस्ति। अस्य यन्त्रस्य माध्यमेन विद्यालयपरिसरात् निष्पद्यमानं आर्द्रं जैविकम् अपशिष्टं च प्रक्रियीकृत्य जैविक-उर्वरकं निर्मास्यते। अस्य उर्वरकस्य उपयोगः विद्यालयपरिसरे विद्यमानेषु वृक्षेषु पादपेषु च हरितिमायै च कर्तुं शक्यते। अनेन अपशिष्टेन उपयोगीप्रबन्धनेन सह पर्यावरण-संरक्षणमपि प्रोत्साहनं प्राप्स्यति।

स्वच्छता सर्वेषां सामूहिकं दायित्वम्

कार्यक्रमे वक्तारः अवदन् यत् ‘स्वच्छं हरिद्वारं, सामूहिकं दायित्वम्’ केवलं नगरनिगमस्य अथवा सर्वकारस्य अभियानं न, अपितु जनसहभागितया सम्बद्धम् आन्दोलनम् अस्ति। हरिद्वारस्य स्वच्छतां तथा मातुः गङ्गायाः निर्मलतां संरक्षितुं स्थानीयनागरिकाणां, व्यापारिणां, शिक्षणसंस्थानां, साधूनां सन्तानां, देशविदेशेभ्यः आगच्छतां श्रद्धालूनां च महत्त्वपूर्णा भूमिका अस्ति।

अयं प्रयत्न: स्वच्छ-भारत-मिशन-नगरीयस्य अन्तर्गतं नागरिकेषु जागरूकतां व्यवहारपरिवर्तनं च प्रवर्धयितुं केन्द्रित: अस्ति। अभियाने टाटा-ट्रस्ट इत्यस्यापि सहभागिता अस्ति। कार्यक्रमे स्वयंसेवीसंस्थायाः दलस्य सदस्येभ्यः अतिरिक्तं विद्यालयस्य शिक्षकाः, कर्मचारीणः तथा विद्यालयप्रबन्धन-समित्याः अध्यक्षः उपस्थिताः आसन्।

प्रधानाचार्यः त्रिलोकचन्द्रभट्टः उपक्रमस्य प्रशंसां कुर्वन् अवदत् यत् एतादृशाः कार्यक्रमाः विद्यार्थिषु पर्यावरणसंरक्षणस्य स्वच्छतायाश्च प्रति दायित्वभावनां विकसितुं महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति। अन्ते विद्यालयपरिवारेण हरिद्वारं स्वच्छं स्थापयितुं पर्यावरणसंरक्षणे च सक्रिययोगदानं दातुं सङ्कल्पः कृतः।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan