१५ भाषासु एकस्मिन् काले वार्तानां संसारः, अधुना वैश्विकविस्तारस्य सिद्धता

वाराणसी, १३ सितम्बरमासः (हि.स.)। भारतस्य भाषिकविविधतां पत्रकारितायाः शक्तौ परिवर्त्य हिन्दुस्थानसमाचारेण बहुभाषीयसमाचारसेवायाः विशिष्टं प्रतिरूपं प्रस्तुतम् अस्ति। हिन्दुस्थानसमाचारः एकस्मिन् काले १५ भाषासु समाचारान् उपलब्धान् कारयित्री विश्वस्य एकमात्रा बहुभाषीयसमाचारसंस्था अस्ति। एतत् हिन्दुस्थानसमाचारसमूहस्य अध्यक्षः अरविन्दभालचन्द्रमार्डीकरः रविवासरे महात्मागान्धी-काशीविद्यापीठस्य गान्ध्यध्ययनपीठसभागारे हिन्दी-दिवसस्य पूर्वसन्ध्यायाम् आयोजिते भारतीयभाषासमागम-२०२६ इत्यस्मिन् अवदत्।

हिन्दुस्थानसमाचारस्य तर्फेण आयोजिते ‘भारतीयज्ञानपरम्परा, प्रादेशिकभाषाः समृद्धं भारतं च’ इति विषये समागमे अरविन्दमार्डीकरः अवदत् यत् संस्थायाः स्थापनायाः मूलोद्देश्यं भारतस्य नागरिकेभ्यः तेषां स्वभाषासु सम्यक् सटीकं च सूचनां प्रापयितुम् आसीत्। स्वातन्त्र्योत्तरं प्रारब्धा एषा यात्रा प्रायः अष्टदशकं पूर्णं कृतवती अस्ति। अधुना संस्था चतुर्दशसु भारतीयभाषासु आङ्ग्लभाषया सह कुलतः पञ्चदशभाषासु समाचारान् उपलब्धान् कारयति। सः अवदत् यत् भारतवत् बहुभाषिके बहुसांस्कृतिके च देशे एकस्मिन् काले एतासु भाषासु समाचारानां उपलब्धीकरणं केवलं पत्रकारितायाः उपलब्धिः न, अपितु भाषिकैकतायाः विविधतायाश्च उदाहरणम् अपि अस्ति।

भाषाः साझासूचनामञ्चेन संयोजिताः

अरविन्दमार्डीकरः अवदत् यत् भारतीयभाषाः केवलं सम्भाषणस्य संवादस्य च माध्यमानि न सन्ति। तासु सहस्रवर्षाणां ज्ञानपरम्परा, संस्कृतिः, इतिहासः सामाजिकानुभवाश्च समाहिताः सन्ति। हिन्दुस्थानसमाचारेण एतामेव विविधतां स्वशक्तिं कृत्वा विभिन्नासु भाषासु समाचारान् उपलब्धान् कारयित्वा देशस्य विभिन्नभाषिकसमुदायान् एकेन साझा-सूचनामञ्चेन संयोजिताः।

सः अवदत् यत् हिन्दुस्थानसमाचारस्य स्थापना शिवरामशङ्करआप्टे इत्यनेन एतद्विचारमधिकृत्य कृता आसीत् यत् स्वतन्त्रभारतस्य प्रत्येकं नागरिकः स्वभाषायां सम्यक् सूचनां प्राप्नुयात्। स्वतन्त्रवीरः विनायकदामोदरः सावरकरः अस्याः संस्थायाः प्रमुखप्रेरणास्रोतेषु आसीत्। मुम्बईतः प्रारब्धा एषा यात्रा अधुना पञ्चदशभाषासु प्रसृता अस्ति।

टेलिप्रिण्टरतः अङ्कीयजगत्पर्यन्तं यात्रा

हिन्दुस्थानसमाचारस्य यात्रायाः उल्लेखं कुर्वन् अरविन्दभालचन्द्रमार्डीकरः अवदत् यत् १९६२ तमे वर्षे चीनदेशेन सह युद्धम् इत्यादीनां बहूनां महत्त्वपूर्णघटनानां समये संस्थया समाचारप्रदाने महत्त्वपूर्णा भूमिका निर्व्यूढा। देवनागर्यां टेलिप्रिण्टरस्य आरम्भः अपि संस्थायाः प्रमुखासु उपलब्धिषु एकः आसीत्। तस्मिन् समये सूचनाप्रसारस्य साधनानि सीमितानि आसन् तथा भारतीयभाषासु शीघ्रं समाचारप्रसारणस्य दिशि एतत् महत्त्वपूर्णं चरणम् आसीत्।

सः अवदत् यत् आपत्कालस्य समये संस्थया गम्भीरं संकटम् अनुभूतम्। १९७५ तमवर्षात् अनन्तरं संघर्षः वर्धितः तथा १९८३ तमे वर्षे आर्थिकसंकटस्य कारणेन प्रबन्धकः नियुक्तः। तथापि कर्मचारिणां सहयोगिनां च संस्थायां विश्वासः स्थिरः अभवत्। न्यायालयीयसंघर्षस्य अनन्तरं संस्थया पुनः स्वयात्रा प्रारब्धा।

देशात् विश्वं प्रति विस्तारस्य सिद्धता

अरविन्दभालचन्द्रमार्डीकरः अवदत् यत् हिन्दुस्थानसमाचारः अधुना केवलं भारतपर्यन्तं सीमितः भवितुम् न इच्छति। वैश्विकस्तरे स्वोपस्थितिं सुदृढां कर्तुं दिशि कार्यं क्रियते। रूसीयसमाचारसंस्थया सह कार्यम् आरब्धम् अस्ति तथा जापानीयसमाचारसंस्थया सहापि वार्ता प्रचलति। ब्रिक्स्-सम्बद्धेभ्यः अवसरैः अपि हिन्दुस्थानसमाचारस्य लाभः भविष्यति इति अपेक्षा अस्ति। सः अवदत् यत् विश्वसनीयसमाचारसंस्थारूपेण स्वभूमिकां अधिकं व्यापकां कर्तुम् संस्थायाः लक्ष्यं वर्तते। राष्ट्रं सर्वोपरि मत्वा निजीस्वार्थात् उपरि उत्थाय पत्रकारितां कर्तुम् हिन्दुस्थानसमाचारस्य मूलभावना अस्ति।

३५० अधिकेभ्यः समाचारपत्रेभ्यः प्राप्यते सेवा

अरविन्दभालचन्द्रमार्डीकरः स्वसम्बोधने अवदत् यत् प्रसारभारती, दूरदर्शनम् इत्यादयः बहवः प्रमुखसंस्थानानि हिन्दुस्थानसमाचारस्य ग्राहकाः सन्ति। समाचारपोर्टलानि प्रायः सार्धत्रिशतं समाचारपत्राणि च अस्य समाचारानाम् उपयोगं कुर्वन्ति। समाचारसेवया सह अङ्कीयक्षेत्रेऽपि संस्थया स्वोपस्थितिः सुदृढा कृता अस्ति।

हिन्दीभाषायां भारतीयसंस्कृतेः समर्पिता मासिकपत्रिका ‘नवोत्थानम्’ तथा समसामयिकविषयेषु केन्द्रिता पाक्षिकपत्रिका ‘युगवार्ता’ अपि प्रकाशिते स्तः। एताभ्यां माध्यमाभ्यां भारतीयसंस्कृतेः, समसामयिकघटनानां विचाराणां च व्यापकपाठकवर्गं प्रति प्रसारणस्य प्रयासः क्रियते।

राजनीतेः अपराधस्य च परे पत्रकारितायाः विस्तारः

अरविन्दमार्डीकरः पत्रकारितायाः क्षेत्रं व्यापकं कर्तुम् आह्वानं कृतवान्। सः अवदत् यत् राजनीतेः अपराधस्य च अतिरिक्तं समाजे शिक्षा, संस्कृतिः, सामाजिककार्यं, नवाचारः, कला विकासश्च सम्बद्धाः अनेकाः सकारात्मकाः गतिविधयः भवन्ति। एतादृशेभ्यः वार्ताभ्यः अपि प्रमुखता प्रदातव्या।

सः युवापीढीं भारतस्य इतिहासेन ज्ञानपरम्परया च संयोजयितुं बलं दत्त्वा अवदत् यत् युवभ्यः इतिहासं कथयितव्यम्, तैः सह नूतनसूचनाः अपि प्राप्तव्याः समाजं प्रति च ताः प्रापयितव्याः।

अरविन्दभालचन्द्रमार्डीकरः जनान् हिन्दुस्थानसमाचारस्य स्थानीयकार्यालयैः सह सम्बद्धान् भवितुम् अपि आह्वयत्। सः अवदत् यत् यदि समाजे किमपि सकारात्मकं महत्त्वपूर्णं च कार्यं भवति, तर्हि तस्य सूचना स्थानीयकार्यालयाय दातव्या। एतादृशाः वार्ताः सम्बद्धव्यक्तेः नाम्ना सह व्यापकं मञ्चं प्रति प्रापयितुं प्रयासः करिष्यते। सः अवदत् यत् हिन्दुस्थानसमाचारस्य अधुना अपि दीर्घा यात्रा करणीयास्ति। लक्ष्यं स्पष्टम् अस्ति, चुनौतयश्च ज्ञाताः सन्ति। विश्वासः एष एव यत् राष्ट्रं सर्वोपरि मत्वा विश्वसनीयपत्रकारितायाः एषा यात्रा निरन्तरम् अग्रे वर्धिष्यते।

काशीतः विश्वाय भाषिकपत्रकारितायाः सन्देशः

उल्लेखनीयम् अस्ति यत् भारतीयभाषासमागम-२०२६ इत्यस्मिन् हिन्दुस्थानसमाचारस्य पञ्चदशभाषामयी यात्रा भारतीयभाषिकविविधतायाः शक्तिरूपेण प्रस्तुताऽभवत्। काशीतः एषः सन्देशः प्रसारितः यत् भाषा केवलं परिचयस्य माध्यमं न, अपितु ज्ञानस्य, सूचनायाः विकासस्य च शक्तिरपि अस्ति।

भारतस्य भाषासु विद्यमानां विशालां ज्ञानसम्पदं आधुनिकप्रौद्योगिक्या वैश्विकसञ्चारमाध्यमैश्च संयोज्य भारतीयभाषाभ्यः विश्वस्य ज्ञानविमर्शे नूतनं स्थानं दातुं शक्यते। हिन्दुस्थानसमाचारस्य बहुभाषीयं प्रतिरूपम् अस्याः दिशः भारतीयपत्रकारितायाः विशिष्टप्रयोगरूपेण समुपस्थितम् अस्ति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani