शोधविचारेभ्यः प्राप्स्यते प्रारम्भिकवित्तपोषणम्, सङ्गणनासुविधा, प्रयोगशालासुविधा विपण्यपर्यन्तं च प्राप्तिः

नवदिल्ली, १५ सितम्बरमासः (हि.स.)। भारते कृत्रिमबुद्धिमत्तायाः दिशि अधुना शोधप्रयोगशालाभ्यः निर्गत्य साक्षात् विपण्यं समाजं च प्रति गमनस्य प्रवृत्तिः वर्धते। भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य वाधवानी-आँकडाविज्ञान-कृत्रिमबुद्धिमत्ता-विद्यालयेन शोधाधारिताः कृत्रिमबुद्धिमत्ता, यन्त्राधिगम तथा आँकडाविज्ञानसम्बद्धाः कम्पनयः निर्मातुं ‘कृत्रिमबुद्धिमत्ता-उद्यम-स्टूडियो’ इत्यस्य प्रारम्भस्य घोषणा कृता अस्ति।

वस्तुतः स्वप्रकारस्य अस्यां पहलायां स्वास्थ्यसम्बद्ध-कृत्रिमबुद्धिमत्ता, शिक्षासम्बद्ध-कृत्रिमबुद्धिमत्ता, उत्तरदायी-कृत्रिमबुद्धिमत्ता तथा भारतीयभाषासम्बद्ध-कृत्रिमबुद्धिमत्ता इत्येतेषां क्षेत्राणां प्राथमिकता भविष्यति। अस्य उद्देशः नूतनप्रौद्योगिक्याः विकासेन सह संस्थानस्य प्रयोगशालासु सिद्धं शोधं तादृशासु कम्पनिषु परिवर्तयितुम् अस्ति, याः वास्तविकसमस्यानां समाधानं कृत्वा बृहद्स्तरे विस्तारं प्राप्तुं शक्नुयुः।

कृत्रिमबुद्धिमत्ता-उद्यम-स्टूडियो शोधकर्तृभ्यः संस्थापकेभ्यश्च तेषां शोधविचारान् प्रारम्भिकावस्थातः व्यावहारिकं विस्तारयोग्यं च व्यवसायं प्रति परिवर्तयितुं व्यापकं सहकारं प्रदास्यति। चयनितेभ्यः उद्यमेभ्यः प्रारम्भिकवित्तपोषणं, मेघसङ्गणनायाः सङ्गणनासुविधायाः च श्रेयः, अनुसन्धानप्रयोगशालासु प्रवेशः, विशेषज्ञमार्गदर्शनम्, आवासीय-उद्यमिप्रणाली तथा उत्पाद-विपण्ययोः अनुकूलतासम्बद्धं साहाय्यं च उपलब्धं करिष्यते।

प्राप्तसूचनानुसारं, अस्याः व्यवस्थायाः माध्यमेन कस्यापि शोधविचारस्य अवधारणातः स्वतन्त्रकम्पन्याः रूपेण भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य उद्भावनाकेन्द्रस्य पारिस्थितिकीतन्त्रात् बहिर्गमनपर्यन्तं मार्गः निर्मीयते। शोधकर्त्रे तकनीकी-अन्वेषणानन्तरं विपण्यं प्रति गन्तुं आवश्यकाः संसाधनानि, संस्थागतमार्गदर्शनम्, उद्यमिताप्रशिक्षणं सम्भावितग्राहकेभ्यः प्रवेशश्च एकस्यामेव व्यवस्थायां प्राप्स्यते।

चतसृषु क्षेत्रेषु निर्मास्यते कृत्रिमबुद्धिमत्तायाः नूतनम् आधारतन्त्रम्

स्टूडियो कृते चत्वारि क्षेत्राणि विशेषतया महत्त्वपूर्णानि निर्धारितानि सन्ति। तेषु स्वास्थ्यकृत्रिमबुद्धिमत्ता, शिक्षाकृत्रिमबुद्धिमत्ता, उत्तरदायिकृत्रिमबुद्धिमत्ता तथा भारतीयभाषाकृत्रिमबुद्धिमत्ता सम्मिलितानि सन्ति। अस्य उद्देशः वैश्विकस्तरे शीघ्रं वर्धमानां कृत्रिमबुद्धिमत्ताप्रौद्योगिकीम् भारतस्य सामाजिक-शैक्षणिक-स्वास्थ्य-भाषासम्बद्धाभिः आवश्यकताभिः अनुरूपं विकसितुं कर्तुम् अस्ति।

भारतीयभाषाकेन्द्रितस्य कृत्रिमबुद्धिमत्ताक्षेत्रस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। देशस्य भाषावैविध्यं तकनीकीसमाधानैः सह संयोज्य विशालजनसमुदायं प्रति अङ्कीय-कृत्रिमबुद्धिमत्ताधारितसेवानां पहुँचं वर्धयितुं सम्भावनाः अस्मिन् क्षेत्रे सन्ति।

‘कृत्रिमबुद्धिमत्तां प्रयोगशालातः वास्तविकजीवनं प्रति नेतुम् अभियानम्’

भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य वाधवानी-आँकडाविज्ञान-कृत्रिमबुद्धिमत्ता-विद्यालयस्य प्रमुखः प्रोफेसरः बालारमन् रविन्द्रन् अवदत्, “वाधवानी-आँकडाविज्ञान-कृत्रिमबुद्धिमत्ता-विद्यालये अस्माकं उद्देश्यं सर्वदा कृत्रिमबुद्धिमत्तां प्रयोगशालातः वास्तविकजीवनं प्रति नेतुम् एव अस्ति। कृत्रिमबुद्धिमत्ता-उद्यम-स्टूडियो अस्मिन् उद्देश्ये निर्णायकं पदम् अस्ति। केवलं शोधप्रकाशनं न, अपितु तादृशानां कम्पनिनां निर्माणं याः कृत्रिमबुद्धिमत्तां जनानां जीवने स्थापयितुं शक्नुयुः। अस्माकं गहनशोधेन प्रत्येकस्य उद्यमस्य पृष्ठतः भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य सुदृढेन पारिस्थितिकीतन्त्रेण च वयं बृहद्स्तरे कार्यं कर्तुं विशिष्टतया समर्थाः स्मः।”

भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य वाधवानी-आँकडाविज्ञान-कृत्रिमबुद्धिमत्ता-विद्यालयस्य कृत्रिमबुद्धिमत्ता-स्टूडियोस्य मुख्यकार्यकारी-अधिकारिणी रूपा करेमुंगीकर् अवदत्, “वयं तादृशे दुर्लभे क्षणे स्मः यत्र कृत्रिमबुद्धिमत्ता, विश्वस्तरीयं अनुसन्धानं भारतस्य च महत्त्वाकाङ्क्षाः एकत्र समागच्छन्ति। कृत्रिमबुद्धिमत्ता-उद्यम-स्टूडियो एतं क्षणं सार्थकासु कम्पनिषु परिवर्तयितुं माध्यमं भवति, याः विश्वसनीयशोधे आधारिताः स्युः तथा वास्तविकविपण्येषु वास्तविकसमस्यानां समाधानं कुर्युः। अस्य नेतृत्वं कर्तुं सम्मानं प्राप्नोमि तथा भारतस्य आगामीपीढ्याः गहनप्रौद्योगिकी-उद्यमसंस्थापकान् तेषां विचारान् वास्तविकतायां परिवर्तयितुं साहाय्यं कर्तुं उत्सुका अस्मि।”

भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य सक्रिय-उद्यमनिर्माणस्य दिशि पदक्षेपः

भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य नवोन्मेष-उद्यमिताविद्यालयस्य प्रमुखः प्रोफेसरः सत्यशेषाद्रिः अस्मिन् विषये अवदत्, “आँकडाविज्ञान-कृत्रिमबुद्धिमत्ताविभागस्य नेतृत्वे नवोन्मेष-उद्यमिताविद्यालयस्य सहयोगेन प्रारब्धः कृत्रिमबुद्धिमत्ता-उद्यम-स्टूडियो सक्रिय-उद्यमनिर्माणस्य दिशि भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य अग्रणी पदक्षेपः अस्ति। चयनितदलानि संस्थापकानां सफलतायै विशेषज्ञमार्गदर्शनं, प्रौद्योगिकीम्, संसाधनानि ग्राहकानां प्रति प्रवेशं च प्राप्स्यन्ति।”

स्टूडियोमध्ये चयनिताः संस्थापकाः वाधवानी-विद्यालयस्य अनुसन्धानप्रयोगशालानां, दत्तांशानां अनुसन्धानसंसाधनानां, संकायसदस्यानां तथा क्षेत्रविशेषज्ञानां मार्गदर्शनं प्राप्स्यन्ति। तैः सह संरचितं उद्यमिताप्रशिक्षणमपि प्रदास्यते। अग्रे वित्तपोषणस्य तथा शोधात् स्वतन्त्रकम्पन्याः रूपेण विकासस्य निर्धारितः मार्गः अपि उपलब्धः भविष्यति।

द्विचरणेषु चयनम्, षण्मासीयम् उद्यमविकासकार्यक्रमम्

कृत्रिमबुद्धिमत्ता-स्टूडियोमध्ये प्रवेशस्य प्रक्रिया द्विचरणी भविष्यति। प्रथमचरणे प्रारम्भिकप्रशिक्षणं प्रशिक्षणशिबिरं च आयोजितं भविष्यति, यत्र बहुसंख्याकाः आवेदकाः सम्मिलिताः भवितुं शक्नुवन्ति। ततः चयनितानां उद्यमानां लघुसमूहाय पूर्णस्टूडियोकार्यक्रमे प्रवेशः प्रदास्यते।

प्रथमसमूहाय आवेदनानि २०२६ तमस्य वर्षस्य अक्टोबरमासस्य तृतीये दिनाङ्के आमन्त्रयिष्यन्ते। चयनिताः उद्यमाः षण्मासीयेन उद्यमविकास-मूल्याङ्कनकार्यक्रमेण गमिष्यन्ति। ये उद्यमाः संस्थागतवित्तपोषणचक्रस्य दिशि अग्रे वर्धमानाः भविष्यन्ति, तेषां कृते एषा अवधि त्रिमासपर्यन्तं वर्धयितुं शक्यते। स्टूडियो प्रतिवर्षं द्वौ समूहौ सञ्चालयिष्यति। एतेषु प्रवेशाय आवेदनानि शिशिर-वसन्तऋतुषु उद्घाटयिष्यन्ते।

अष्ट-अरब-डॉलर्-मूल्यस्य गहनप्रौद्योगिकी-पारिस्थितिकीतन्त्रे नूतनः प्रयोगः

कृत्रिमबुद्धिमत्ता-स्टूडियो भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य पूर्वमेव विकसितस्य गहनप्रौद्योगिकी-उद्भावनापारिस्थितिकीतन्त्रस्य आधारेण कार्यं करिष्यति। संस्थानस्य अनुसारं तस्य अस्य पारिस्थितिकीतन्त्रस्य माध्यमेन शताधिकानां गहनप्रौद्योगिकी-नवोद्यमानां उद्भावने सहयोगः कृतः अस्ति। एतेषां नवोद्यमानां समग्रं मूल्यम् अष्ट अरब-डॉलर् अस्ति तथा एतेषां माध्यमेन एकादशसहस्राधिकाः प्रत्यक्षरोजगाराः सृजिताः सन्ति।

उल्लेखनीयं यत् २०२४ तमे वर्षे स्थापितः वाधवानी-आँकडाविज्ञान-कृत्रिमबुद्धिमत्ता-विद्यालयः आँकडाविज्ञानस्य कृत्रिमबुद्धिमत्तायाः च विभिन्नक्षेत्रेषु विशेषज्ञतां धारयतः संकायसदस्यान् एकत्र आनयति। अस्य उद्देशः समाजेन साक्षात् सम्बद्धासु महत्त्वपूर्णासु समस्यासु मिलित्वा कार्यं कर्तुम् अस्ति। एषः भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानस्य मद्रासस्य अष्टादशतमस्य नवीनतमस्य च विभागस्य आँकडाविज्ञान-कृत्रिमबुद्धिमत्ता-विभागस्य केन्द्रम् अस्ति। अस्य अनेकानि सम्बद्धानि अनुसन्धानकेन्द्राणि सन्ति तथा विभिन्नेषु उद्भाव्यक्षेत्रेषु केन्द्रितानि शोधसमूहानि अपि कार्यं कुर्वन्ति।

संस्थानं कृत्रिमबुद्धिमत्तायां आँकडाविश्लेषणे च बी.टेक्., आँकडाविज्ञान-कृत्रिमबुद्धिमत्तायां एम.टेक्. तथा अन्तर्राष्ट्रीयच्छात्रेभ्यः अन्यान् कार्यक्रमान् अपि सञ्चालयति।

अधुना एतस्याः शोधक्षमतायाः उद्यमनिर्माणेन सह संयोजनस्य सिद्धता क्रियते। कृत्रिमबुद्धिमत्ता-स्टूडियोस्य माध्यमेन प्रयोगशालायां विकसितां प्रौद्योगिकीं शोधपत्रेषु एव सीमितां न स्थापयित्वा उत्पादेन, विपण्या, निवेशेन जीविकाभिश्च सह संयोजयितुं दिशि एषः पदक्षेपः कृतः अस्ति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani