भारतीयशास्त्रीयसङ्गीतस्य इतिहासे एम. एस. सुब्बुलक्ष्म्याः नाम तेषु महतां कलाकाराणां मध्ये गण्यते, याभिः स्वस्य अद्भुतस्वरेण सङ्गीतसाधनया च न केवलं देशे, अपितु सम्पूर्णे विश्वे स्वकीयं विशिष्टं परिचयं निर्मितम्। भारतरत्नेन सम्मानिता सुब्बुलक्ष्मी सङ्गीतजगति अप्रतिमप्रतिभायाः सुराणां च महती साधिकारूपेण स्मर्यते।

एम. एस. सुब्बुलक्ष्म्याः जन्म १६ सेप्टेम्बरमासे १९१६ तमे वर्षे तमिलनाडुराज्यस्य मदुरैनगरे अभवत्। सङ्गीते तस्याः अनुरागः बाल्यकालादेव दृश्यते स्म। केवलं पञ्चवर्षीयायां वयसि सा सङ्गीतशिक्षणम् आरब्धवती। अग्रे चलित्वा सा स्वस्य विलक्षणगायनप्रतिभया भारतीयसङ्गीतं नूतनान् शिखरान् प्रापयितवती तथा च विविधासु भारतीयभाषासु गीतानि प्रस्तुतवती। तस्याः स्वरैः सङ्गीतसाधनया च प्रभाविताः देशस्य अनेकाः प्रसिद्धाः कलाकाराः तस्यै विभिन्नैः विशेषणैः सम्मानं प्रदत्तवन्तः। महान् गायिका लता मङ्गेशकरः तां ‘तपस्विनी’ इति सम्बोधितवती, यदा तु उस्ताद् बड़े गुलाम अली खाँ तस्याः मधुरस्वराय तां ‘सुस्वरलक्ष्मी’ इति उपाधिना सम्मानितवान्। प्रसिद्धा गायिका किशोरी आमोणकरः तस्याः गायनं ‘अष्टमस्वरः’ इत्यपि उक्तवती।

सुब्बुलक्ष्म्याः कलात्मकयोगदानस्य देशेन अपि सर्वोच्चेन सम्मानेन गौरवं कृतम्। १९५४ तमे वर्षे सा पद्मभूषणेन सम्मानिता। ततः १९९८ तमे वर्षे भारतसर्वकारेण तस्यै भारतरत्नम् प्रदत्तम्। अयं सम्मानः भारतीयसङ्गीते तस्याः असाधारणयोगदानस्य राष्ट्रस्तरे सर्वोच्चा मान्यता आसीत्।

महत्त्वपूर्णाः घटनाः

१८१० — मिगेल हिदाल्गो इत्यनेन स्पेनदेशात् मेक्सिकोदेशस्य स्वातन्त्र्यार्थं सङ्घर्षः प्रारब्धः।१८२१ — मेक्सिकोदेशस्य स्वातन्त्र्यं मान्यतां प्राप्तम्।१९०८ — ‘जनरल मोटर्स निगमः’ स्थापितः।१९४७ — टोक्योनगरस्य सैतामाक्षेत्रे कैथलीन्-नामकेन चक्रवातेन १,९३० जनानां मृत्युः अभवत्।१९७५ — केपवर्डे, मोजाम्बिक तथा साओ टोमे-प्रिन्सिपे इत्येते देशाः संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य सदस्याः अभवन्।१९७५ — पापुआ न्यू गिनीदेशः आस्ट्रेलियादेशात् स्वातन्त्र्यं प्राप्तवान्।१९७८ — जनरल जिया-उल-हक् पाकिस्तानस्य राष्ट्रपतिरूपेण निर्वाचितः।२००३ — भूटानेन भारतीयहितानां विरुद्धं स्वभूमेः उपयोगं न कर्तुं दत्तं आश्वासनम्।२००७ — पाकिस्तानस्य मुख्यनिर्वाचनायुक्तेन परवेजमुशर्राफस्य राष्ट्रपतिपदाय पुनः निर्वाचनस्य मार्गं प्रशस्तुं निर्वाचनसम्बद्धेषु नैयायिकै: संशोधनं कृतम्।२००७ — वन टू गो एयरलाइन्सस्य विमानं थाईलैण्डदेशे दुर्घटनाग्रस्तं जातम्, येन ८९ जनानां मृत्युः अभवत्।२००८ — भारत हेवी इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेड् (भेल) इत्यस्य कर्मचारिभ्यः विश्वकर्मापुरस्कारः प्रदत्तः।२००९ — भारतं विश्वस्य समक्षम् उत्कृष्टपर्यटनस्थलरूपेण प्रस्तुतवतः ‘अतुल्य भारत’ अभियानाय ब्रिटिशपुरस्कारः प्राप्तः।२०१३ — वाशिङ्गटन्नगरे एकेन शस्त्रधारिणा नौसेनाशिविरे १२ जनाः गुटिकाभिः हताः।२०१४ — इस्लामिक स्टेट्-सङ्गठनेन सीरियादेशस्य कुर्दिश-योद्धृणां विरुद्धं युद्धम् आरब्धम्।

जन्म

१८८० — अल्फ्रेड् नॉयस: — ब्रिटिशलेखकः, कविः नाटककारश्च।१८८२ — बलवन्तसिंहः — स्वतन्त्रतासेनानी।१८९३ — श्यामलालगुप्तः ‘पार्षदः’ — ‘विजयी विश्व तिरङ्गा प्यारा’ इति ध्वजगीतस्य रचयिता।१९०१ — एम. एन. कौलः — तृतीयायां लोकसभायां लोकसभामहासचिवः।१९१६ — एम. एस. सुब्बुलक्ष्मी — प्रसिद्धा भारतीयगायिका अभिनेत्री च।१९२० — आर्ट् सैनसम् — अमेरिकी कार्टूनचित्रकारः।१९३१ — आर. रामचन्द्ररावः — क्रिकेट्-क्रीडायाः निर्णायकः।१९४२ — रामलक्ष्मणः — हिन्दीचलच्चित्रजगतः प्रसिद्धः सङ्गीतकारः।१९६८ — प्रसूनजोशी — भारतीयचलच्चित्रजगतः प्रसिद्धः गीतकारः।१९७५ — पुष्करसिंहधामी — भारतीयजनतापक्षस्य राजनीतिज्ञः उत्तराखण्डस्य मुख्यमन्त्री च।१९७७ — सुशील आनन्दः — भारतीयः अभिनेता।१९८१ — गीताराणी — भारतस्य महिला भारोत्तोलिका।

निधनम्

१६८१ — जहाँआरा — मुगलसम्राज्ञः शाहजहानस्य मुमताजमहल इत्यस्य च ज्येष्ठा पुत्री।१९३२ — रोनाल्ड् रॉस: — ब्रिटिशचिकित्सकः नोबेलपुरस्कारविजेता च।१९४४ — ज्वालाप्रसादः — प्रसिद्धः भारतीयः अभियन्ता, १९३६ तमे वर्षे काशीहिन्दूविश्वविद्यालयस्य प्रत्युपकुलपतिः च।१९६५ — ए. बी. तारापोरे — परमवीरचक्रेण सम्मानितः भारतीयः सैनिकः।१९७७ — केसरबाई केरकरः — पद्मभूषणेन् सम्मानिता भारतस्य प्रसिद्धा शास्त्रीयगायिका।२०१७ — अर्जनसिंहः — भारतीयवायुसेनायाः वरिष्ठतमः तथा पञ्चतारकपदवीं प्राप्तवान् एकमात्रः मार्शलः।२०२० — कपिला वात्स्यायन — भारतीयकलायाः प्रमुखा विदुषी।२०२० — पी. आर. कृष्णकुमारः — प्रसिद्धः भारतीयः आयुर्वेदाचार्यः।

महत्त्वपूर्णाः अवसराः

ओजोनस्तरसंरक्षणदिवसः।राष्ट्रीयहिन्दीदिवसः।कार्मिकशिक्षादिवसः।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan