अनूपपुर, 15 सितंबर (हि.स.)। मध्यप्रदेशस्य अनूपपुरजनपदे गणेशोत्सवस्य विषये उत्साहपूर्णं वातावरणं वर्तते। जनपदस्य विभिन्नेषु थानाक्षेत्रेषु अस्मिन् वर्षे २२६ स्थानेषु भगवान् गणेशस्य प्रतिमाः प्रतिष्ठापिताः सन्ति। मङ्गलवासरेऽपि गृहेषु सार्वजनिकेषु च पण्डालेषु गणपतिबप्पायाः प्रतिमाः नयितुं क्रमः निरन्तरं प्रवर्तितः। नगरेभ्यः आरभ्य ग्रामीणक्षेत्रेषु पर्यन्तं श्रद्धालवः उत्साहेन गणेशप्रतिमाः पण्डालेषु गृहेषु च नयन्तः दृश्यन्ते स्म। कुत्रचित् श्रद्धालवः गणेशप्रतिमां शिरसि स्थापयित्वा नयन्तः दृश्यन्ते स्म, अन्यत्र तु द्विचक्रिकाभिः बृहद्भिः वाहनैश्च प्रतिमाः पण्डालान् प्रति नीताः। गृहेष्वपि विधिविधानपूर्वकं गणेशस्य स्थापना क्रियते।

मन्दिरेषु सार्वजनिकेषु पण्डालेषु च आगामीदिवसेषु वर्धमाना जनसमर्दं दृष्ट्वा पुलिसप्रशासनेन सुरक्षाव्यवस्थायै सज्जताः कृताः सन्ति।

चचायां सर्वाधिकाः गणेशप्रतिमाः

पुलिसविभागेन प्राप्तविवरणानुसारं जनपदे प्रतिष्ठापितासु २२६ गणेशप्रतिमासु १३२ लघुप्रतिमाः ९४ च बृहद्प्रतिमाः सन्ति। थानाक्षेत्रानुसारं कोतवालीक्षेत्रे ३१, चचायां ३२, जैतहरीक्षेत्रे २५, कोतमा-क्षेत्रे १८, भालूमाडाक्षेत्रे २१, बिजुरीक्षेत्रे ३४, राजेन्द्रग्रामक्षेत्रे १९, अमरकण्टके ७ तथा करनपठार-थानाक्षेत्रे १९ स्थानेषु गणेशोत्सवः आयोज्यते।

गणेशप्रतिमानां स्थापनया सह अनेकस्थानेषु धार्मिकानां सांस्कृतिकानां च कार्यक्रमाणां सज्जता अपि आरब्धा अस्ति। सार्वजनिकेषु पण्डालेषु श्रद्धालूनां समागमं दृष्ट्वा पुलिसप्रशासनेन सुरक्षाव्यवस्थाः सुदृढीकृताः सन्ति।

ऋषिपञ्चम्यां अमरकण्टके श्रद्धायाः स्नानम्

मङ्गलवासरे ऋषिपञ्चमीपर्वणि महाराष्ट्रात् अमरकण्टकं प्राप्तैः सहस्रशः श्रद्धालुभिः पुण्यसलिलायाः मां नर्मदायाः रामघाटतटे स्नानं पूजनं च कृतम्। प्रातः प्रायः पञ्चवादनात् महाराष्ट्रस्य विभिन्नेभ्यः नगरेभ्यः श्रद्धालूनाम् अमरकण्टकं प्रति आगमनक्रमः प्रारब्धः आसीत्।

नागपुरात्, कामठीतः, भण्डारात्, अमरावत्याः, नासिकात्, पुण्यात् बारामत्याः च महाराष्ट्रस्य विभिन्नेभ्यः क्षेत्रेभ्यः आगताः महिलाः नर्मदातटं प्राप्य विधिविधानपूर्वकं स्नानं कृतवत्यः। ततः ध्यानं, जपः, पूजनार्चनं आरती च अभवत्। नर्मदायाः कलकलायमानया धारया, वैदिकमन्त्राणां घोषेण महिलानां सामूहिकार्त्या च रामघाटस्य वातावरणं भक्तिमयं जातम्।

नर्मदातटे महिलाभिः पार्थिवशिवलिङ्गानां निर्माणम्

ऋषिपञ्चम्याः धार्मिकविधानानुसारं महिलाभिः नर्मदातटे मृत्तिकया पार्थिवशिवलिङ्गानि निर्मितानि। ताभिः प्रकृतेः प्राप्तैः पत्रैः, पुष्पैः, बिल्वपत्रैः, तृणैः तथा क्षेत्रेषु उपलब्धैः धान्यादिभिः पारम्परिकसामग्रीभिः भगवान् गणेशस्य प्रतिमाः अपि निर्मिताः।

महिलाभिः पार्थिवशिवलिङ्गानां गणेशप्रतिमानां च विधिवत् पूजनं कृतम्। भगवान् शिवाय गणपतये च पुष्पाणि, बिल्वपत्राणि अन्याः पूजासामग्रीश्च समर्प्य आरती कृता। पारम्परिकवेशभूषया सज्जितानां महिलानां सामूहिकपूजया नर्मदातटे श्रद्धायाः आध्यात्मिकोल्लासस्य च वातावरणं दृश्यते स्म।

ऋषिपञ्चम्याः धार्मिकं महत्त्वं किम्?

हिन्दुधर्मपरम्परायां भाद्रपदशुक्लपञ्चम्यां आचर्यमाणायाः ऋषिपञ्चम्याः विशेषं महत्त्वं मन्यते। अयं पर्वः सप्तर्षिभ्यः श्रद्धां कृतज्ञतां च आत्मशुद्धेः भावनां च सम्बध्नाति। धार्मिकमान्यतानुसारम् अस्मिन् दिने पवित्रनदीषु स्नानं, ऋषीणां स्मरणं पूजनं च कृत्वा जीवने शुद्धतायाः, संयमस्य सदाचारस्य च भावाः सुदृढाः भवन्ति।

विशेषतः महिलाः ऋषिपञ्चमीपर्वणि व्रतं पूजनं च कृत्वा ऋषिपरम्परायै श्रद्धां प्रकटयन्ति। अयं पर्वः प्रकृतेः, ऋषिपरम्परायाः सनातनसंस्काराणां च प्रति कृतज्ञतां प्रकटयितुम् अवसरं प्रददाति। नर्मदायाः उद्गमक्षेत्रे तपोभूमौ अमरकण्टके च अस्य पर्वणः आध्यात्मिकं महत्त्वं अधिकं वर्धते।

त्रीणि-चत्वारि वर्षाणि यावत् अमरकण्टकं प्राप्नुवन्ति महाराष्ट्रस्य श्रद्धालवः

कथ्यते यत् महाराष्ट्रात् श्रद्धालवः महिलाः अन्ये भक्ताश्च विगतेभ्यः त्रीभ्यः-चतुर्भ्यः वर्षेभ्यः निरन्तरं ऋषिपञ्चमीपर्वणि अमरकण्टकं प्राप्नुवन्ति। नर्मदास्नानाय, मां नर्मदां द्रष्टुं तथा भगवान् शिवस्य गणेशस्य च पूजनाय महाराष्ट्रस्य विभिन्नेभ्यः जनपदेभ्यः प्रतिवर्षं बहुसंख्याकाः श्रद्धालवः आगच्छन्ति।

अस्मिन् वर्षेऽपि शताधिकैः वाहनैः महिलाः पुरुषाः अन्ये च श्रद्धालवः अमरकण्टकं प्राप्तवन्तः। स्थानीयस्तरे प्राप्तसूचनानाम् अनुमानस्य च आधारेण अस्मिन् वर्षे प्रायः १४तः १५ सहस्रपर्यन्तं श्रद्धालवः अमरकण्टकं प्राप्तवन्तः इति ज्ञायते। बहुसंख्याकानां श्रद्धालूनाम् आगमनेन अमरकण्टके धार्मिकोत्सवस्य सदृशं वातावरणं निर्मितम् अस्ति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani