कोलकाता, १५ सितम्बरमासः (हि.स.)। पश्चिमबङ्गालस्य पूर्वमेदिनीपुरजनपदस्य तटीयक्षेत्रे जूनपुट्-नगरे रक्षानुसन्धान-विकास-सङ्गठनस्य (डीआरडीओ) नूतनायाः शस्त्र-क्षेपणास्त्र-परीक्षणसुविधायाः स्थापनायाः मार्गः प्रशस्तः अभवत्। राज्यसर्वकारेण ११ सितम्बर्-दिने डीआरडीओ-सङ्गठनेन प्रस्तुतः प्रस्तावः अनुमोदितः। मुख्यमन्त्री शुभेन्दु-अधिकारी इदं पश्चिमबङ्गालस्य विकासाय देशस्य रक्षाक्षमतां च सुदृढीकर्तुं महत्त्वपूर्णां परियोजनाम् इति उक्तवान्।

रक्षाविशेषज्ञाः मन्यन्ते यत् एषा पश्चिमबङ्गालं देशस्य रक्षानुसन्धान-परीक्षण-अवसंरचनायां नूतनां भूमिकां प्रदास्यमाना महत्त्वपूर्णा पहल अस्ति। तथापि परियोजनायाः निर्माणस्य, सञ्चालनस्य च समयसीमा तथा परीक्षितव्यव्यक्तिशः शस्त्रप्रणालीनां विषये विस्तृता आधिकारिकसूचना अद्यापि प्रकाशिता भवितुं शेषा अस्ति। अनुमोदनानन्तरं सर्वाधिकमहत्त्वपूर्णः चरणः परियोजनायाः भूमौ कार्यान्वयनं तथा स्थानीय-पर्यावरणीय-आवश्यकतानां समन्वयेन तस्याः अग्रे प्रगमनम् अस्ति।

डीआरडीओ-सङ्गठनेन अप्रैल्-मासे २०२४ तमे वर्षे ओडिशाराज्यस्य चांदीपुरे स्थितस्य एकीकृत-परीक्षण-परिक्षेत्रस्य (आइटीआर) अतिरिक्ततया पूर्वमेदिनीपुरस्य तटे परीक्षणसुविधां विकसितुं प्रस्तावः प्रस्तुतः आसीत्। उपलब्धप्रतिवेदनानुसारं परियोजना दीर्घकालं यावत् प्रशासनिकस्तरे अग्रे गन्तुं न अशक्नोत्। वर्तमानसर्वकारस्य अनुमोदनानन्तरम् अधुना तस्याः अग्रे प्रगमनस्य आशा वर्तते। मुख्यमन्त्रिणा दावीकृतं यत् पूर्वं डीआरडीओ-प्रस्तावे आवश्यकं कार्यं न कृतम् आसीत्, किन्तु अधुना राज्यसर्वकारेण परियोजना अनुमोदिता अस्ति।

जूनपुट्-नगरे प्रस्तावितायाः परीक्षणसुविधायाः कृते प्रायः ८.७३ एकर्-परिमिता भूमिः उल्लिखिता अस्ति। एतत् स्थानं बङ्गालस्य उपसागरस्य तटे स्थितत्वात् परीक्षणसम्बद्धानां क्रियाकलापानां कृते सामरिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णम् इति मन्यते। जूनपुट् चांदीपुरात् प्रायः ७० किलोमीटर् दूरे स्थितम् अस्ति।

अस्याः परियोजनायाः प्रमुखेषु उद्देशेषु एकः ओडिशाराज्यस्य चांदीपुरे स्थितस्य वर्तमानपरीक्षण-अवसंरचनस्य वर्धमानं भारं न्यूनीकर्तुम् अस्ति। प्रतिवेदनेषु कथितं यत् नूतनसुविधया परीक्षणक्रियाकलापानां कश्चित् भागः जूनपुट्-नगरे कर्तुं शक्यते तथा च तेन देशस्य समग्रपरीक्षणक्षमतायाः वृद्धौ सहायता भवितुं शक्नोति।

सम्प्रति ओडिशाराज्यस्य चांदीपुरक्षेत्रे डीआरडीओ-सङ्गठनस्य एकीकृत-परीक्षण-परिक्षेत्रम् (आइटीआर) देशस्य प्रमुखेषु क्षेपणास्त्र-परीक्षणकेन्द्रेषु अन्तर्भवति। एतत् द्वाभ्यां प्रक्षेपण-संकुलेभ्यः सञ्चालितं भवति। जूनपुट्-सुविधायाः विकासानन्तरं पूर्वतटे रक्षापरीक्षणसम्बद्धं अतिरिक्तं महत्त्वपूर्णं केन्द्रं उपलब्धं भविष्यति।

परियोजनायाः अनुमोदनानन्तरं तां प्रति राजनैतिक-वक्तव्यबाजी अपि तीव्रा अभवत्। भाजपादलेन आरोपितं यत् पूर्ववर्तिन्यां तृणमूल-काङ्ग्रेस्-सर्वकारस्य काले डीआरडीओ-प्रस्तावे पर्याप्तं ध्यानं न दत्तम् तथा भूमेः उपलब्धीकरणे विलम्बः अभवत्। अपरतः वर्तमानसर्वकारस्य दावा अस्ति यत् परियोजनाम् अनुमोदितवता तेन रक्षाक्षेत्रसम्बद्धानां महत्त्वपूर्णानां निवेशानां कृते मार्गः उद्घाटितः। सर्वकारः एतां परियोजनां पश्चिमबङ्गाले औद्योगिकविकासेन, प्राविधिकक्रियाकलापैः, रोजगारस्य अवसरैः च सह सम्बद्धां मन्यते।

जूनपुट्-नगरे रक्षानुसन्धानसम्बद्धायाः बृहत्याः परियोजनायाः आगमनेन समीपवर्तिक्षेत्रेषु आधारभूतसंरचनायाः तथा सम्बद्धानाम् आर्थिकक्रियाकलापानां प्रोत्साहनस्य आशा वर्तते। तथापि तटीयक्षेत्रत्वात् स्थानीयमत्स्यजीविसमुदायस्य, समुद्रीयक्रियाकलापानां, सुरक्षाव्यवस्थायाः तथा पर्यावरणसम्बद्धानां पक्षाणां समुचितप्रबन्धनम् अपि महत्त्वपूर्णं भविष्यति। प्रतिवेदनानुसारं परीक्षणक्रियाकलापानां समये सुरक्षासम्बद्धाः प्रोटोकॉल्-व्यवस्थाः तथा स्थानीयजनानां कृते आवश्यकाः व्यवस्थाः परियोजनायाः महत्त्वपूर्णः भागः भविष्यन्ति।

जूनपुट्-परियोजनायाः महत्त्वं केवलं पश्चिमबङ्गालपर्यन्तं सीमितं नास्ति। अतिरिक्तपरीक्षणक्षमतायाः उपलब्धतया डीआरडीओ-सङ्गठनाय स्वस्य रक्षानुसन्धान-विकासकार्यक्रमाणां परीक्षणाय अन्यत् महत्त्वपूर्णं तटीयकेन्द्रं प्राप्स्यते। अनेन परीक्षणाय उपलब्धं आधारभूतसंरचनं वर्धिष्यते तथा चांदीपुरस्य उपरि निर्भरता किञ्चित् प्रमाणेन न्यूनीकर्तुं साहाय्यं भविष्यति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani