अजमेरम्, १६ सेप्टेम्बरमासः (हि.स.)। अन्तर्राष्ट्रीय-ओजोनस्तर-संरक्षणदिवसस्य अवसरे महर्षिदयानन्द-सरस्वती-विश्वविद्यालयस्य, अजमेरस्य पर्यावरणविज्ञानविभागेन दूरसंवेदी-विज्ञानविभागस्य भूगोल-विभागस्य च संयुक्ततत्त्वावधाने प्रश्नोत्तरी-प्रतियोगिता आयोजिता। प्रतियोगितायां पर्यावरण-विज्ञानं, दूरसंवेदीविज्ञानं, भूगोलः, प्राणिविज्ञानं, वनस्पतिविज्ञानं शिक्षाशास्त्र-विभागश्च इत्येतेषां विभागानां २१ दलानां ६३ प्रतिभागिनः उत्साहपूर्वकं भागं गृहीतवन्तः।

प्रतियोगितायाः उद्देश्यम् विद्यार्थिषु ओजोनस्तरसंरक्षणस्य, जलवायु-परिवर्तनस्य, जैवविविधतायाः, सतत-विकासस्य तथा समसामयिक-पर्यावरणीय-आह्वानानां विषये वैज्ञानिक-बोधं जागरूकतां च विकसितुम् आसीत्। विविधैः ज्ञानवर्धकैः प्रश्नैः माध्यमेन विद्यार्थिभ्यः पर्यावरणसम्बद्धेषु विषयेषु स्वबोधस्य ज्ञानस्य च प्रदर्शनस्य अवसरः प्राप्तः।

प्रतियोगितायां वनस्पतिविज्ञानविभागस्य वंशिका, तनिष्का तथा नीलमा इत्येताभिः सदस्याभिः युक्तेन दलेन प्रथमस्थानं प्राप्तम्। द्वितीयस्थानं पर्यावरणविज्ञान-विभागस्य साक्षी, यशस्वी तथा तन्मय इत्येतैः सदस्यैः युक्तेन दलेन प्राप्तम्। दूरसंवेदीविज्ञानविभागस्य अंशुलः, दीपकः तथा जयदीपः इत्येतैः सदस्यैः युक्तं दलं तृतीयस्थाने अभवत्।

अस्मिन् अवसरे पर्यावरणविज्ञानविभागस्य विभागाध्यक्षः प्रो. सुब्रतोदत्तः अवदत् यत् ओजोनस्तरं पृथिव्याः प्राकृतिकं सुरक्षाकवचम् अस्ति। तस्य संरक्षणाय वैज्ञानिकबोधेन सह जनसहभागिताऽपि आवश्यकी अस्ति। सः अवदत् यत् पर्यावरणीय-आह्वानानां समाधानं केवलं नीतिभिः सर्वकारीयप्रयत्नैश्च न, अपि तु जागरूकानां नागरिकाणां विद्यार्थिनां च सक्रियसहभागितया एव प्रभावीरूपेण सम्भवति।

पर्यावरणविज्ञानविभागस्य पूर्व-विभागाध्यक्षः प्रो. प्रवीणमाथुरः मोन्ट्रियल-प्रोटोकॉल इत्येतत् वैश्विकपर्यावरणीय-सहयोगस्य महत्त्वपूर्णम् उपक्रमं वर्णयन् अवदत् यत् तस्य सकारात्मकाः परिणामाः वैश्विकस्तरे दृश्यन्ते। सः युवभ्यः पर्यावरणसंरक्षणं स्वदैनन्दिनजीवनस्य अभिन्नम् अङ्गं कर्तुम् आह्वानं कृतवान्।

प्रश्नोत्तरी-प्रतियोगितायाः संयोजकः सञ्चालकश्च डॉ. रौनकचौधरी अवदत् यत् पर्यावरणसंरक्षणसम्बद्धेषु विषयेषु विद्यार्थिषु वैज्ञानिकचिन्तनस्य जागरूकतायाश्च विकासः वर्तमानकाले आवश्यकी अस्ति। सः अवदत् यत् ओजोनसंरक्षणं, जलवायुपरिवर्तनं, जैवविविधता तथा सततविकासः इत्येते विषयाः केवलम् अकादमिकविमर्शपर्यन्तं सीमिताः न सन्ति, अपि तु मानवकल्याणेन पृथिव्याः भविष्येन च प्रत्यक्षतया सम्बद्धाः सन्ति।

अतिथिशिक्षिका निवेदिताशर्मा अवदत् यत् पर्यावरणीयशिक्षायाः उद्देश्यम् केवलं सूचनाप्रदानं न, अपि तु उत्तरदायिनः नागरिकान् निर्मातुम् अपि अस्ति। सा विद्यार्थिभ्यः पर्यावरणसंरक्षणसम्बद्धान् लघून् व्यावहारिकोपायान् स्वीकर्तुं प्रेरितवती।

कार्यक्रमस्य समये सूचितं यत् पर्यावरणविज्ञानविभागेन पर्यावरण-संरक्षणं, जैवविविधता, जलवायुपरिवर्तनं तथा सततविकास-सम्बद्धेषु विषयेषु नियमितरूपेण शिक्षणं जनजागरूकता-कार्यक्रमाश्च आयोज्यन्ते। दूरसंवेदी-विज्ञानविभागः भू-स्थानिक-प्रौद्योगिकीनां, उपग्रहदत्तांशानां तथा पृथिव्यवलोकनस्य माध्यमेन पर्यावरणीय-परिवर्तनानाम् अध्ययने महत्त्वपूर्णं योगदानं ददाति। अपरतः भूगोलविभागः मानव-पर्यावरण-सम्बन्धानां, प्राकृतिकसंसाधनप्रबन्धनस्य तथा क्षेत्रीयपर्यावरणीयसमस्यानाम् अध्ययनस्य माध्यमेन पर्यावरणीय-जागरूकतां वर्धयति।

कार्यक्रमे डॉ. फिरोजखानः, डॉ. शुभ्रासिंहः, कौशलरूपावतः, कोमलनोगिया, मैना-थोलिया तथा धवनकुमारः इत्यादयः शिक्षकाः, शोधार्थिनः विद्यार्थिनश्च उपस्थिताः आसन्। अन्ते विजेतृदलानां अभिनन्दनं कुर्वन् सर्वेषां प्रतिभागिनां सक्रिय-सहभागितायाः उत्साहस्य च प्रशंसा कृता।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan