लक्ष्मीकुण्डे समुपस्थिता महिलानां महती जनसम्पत्, महालक्ष्म्याः पादपीठे षोडशग्रन्थियुक्तं सूत्रमर्पयित्वा षोडशदिवसीयव्रतानुष्ठानस्य सङ्कल्पः

जीवित्पुत्रिकायाः निर्जलव्रतेन सह पूजनस्य समापनम्

वाराणसी, १८ सितम्बर (हि.स.)। उत्तरप्रदेशस्य धार्मिकनगरी काश्यां महालक्ष्म्याः आराधनायै समर्पितस्य प्रसिद्धस्य सोरहिया मेलकस्य शुभारम्भः भाद्रपदमासस्य शुक्लपक्षस्य अष्टमीतिथौ शुक्रवासरे अभवत्। काशीपुराधिपतेः बाबा विश्वनाथस्य नगरे निवसन्त्यः महिलाः धनसम्पत्तेः, ऐश्वर्यस्य तथा सन्ततिसुखस्य कामनया लक्ष्मीकुण्डस्थिते रत्नाभरणैः सुशोभिते महालक्ष्म्याः प्रासादे अर्धरात्रेः अनन्तरमेव दर्शनार्थं समागच्छन्ति स्म।

प्रातःकाले एव देवालयस्य गर्भगृहे सरस्वत्याः, महालक्ष्म्याः तथा महाकाल्याः मुखावरणानि सुसज्जितानि। नैवेद्यसमर्पणस्य, पूजनार्चनस्य च अनन्तरं महालक्ष्म्याः विग्रहस्य विधिवत् आरती समर्पिता, ततः देवालयस्य कपाटानि सामान्यश्रद्धालूनां कृते उद्घाटितानि। प्रातःकालादारब्धः दर्शनपूजनस्य क्रमः रात्रिपर्यन्तम् अनवरतं प्रचलिष्यति। देवालये प्रातरेव श्रीसूक्तस्य स्वर्णाकर्षणमन्त्राणां च ध्वनिः श्रूयते स्म।

महालक्ष्म्याः दर्शनपूजनस्य अनन्तरं महिलाभिः तस्याः चरणयोः षोडशग्रन्थियुक्तं सूत्रमर्पयित्वा षोडशदिवसीयव्रतानुष्ठानस्य सङ्कल्पः कृतः। अस्मिन् वर्षे पञ्चदशदिनपर्यन्तं प्रचल्यमाने सोरहिया मेलके महिलाः स्वगृहे महालक्ष्म्याः आराधनां करिष्यन्ति तथा देवालये स्थिते महालक्ष्मीमन्दिरे अपि दर्शनार्थं गमिष्यन्ति।

देवालयस्य पुरोहितस्य गणेशोपाध्यायस्य अनुसारं षोडशदिवसीये व्रते पूजने च षोडश आचमनानि कृत्वा देवीविग्रहस्य षोडश प्रदक्षिणाः क्रियन्ते। मातुः पूजार्थं षोडश तण्डुलकणाः, षोडश दूर्वाङ्कुराः, षोडश पल्लवाः तथा कमलानि च समर्प्यन्ते। व्रतस्य कृते षोडशग्रन्थियुक्तं सूत्रं ध्रियते। या कथा श्रूयते, तस्यां षोडश शब्दाः सन्ति। षोडशे दिने जीवित्पुत्रिकायाः निर्जलव्रतेन सह पूजनस्य समापनं भवति।

काश्यां मान्यता अस्ति यत् सोरहियायां मातुः लक्ष्म्याः पूजनं कृत्वा गृहे सुखं, शान्तिः, आरोग्यम्, ऐश्वर्यं तथा स्थिरलक्ष्म्याः वासः भवति। षोडशदिनपर्यन्तं प्रचलितस्य अस्य सोरहिया मेलकस्य वर्णनं शास्त्रेऽपि प्राप्यते। प्राचीनकाले महाराजस्य जिउतस्य कापि सन्ततिः नासीत्। दुःखितः सन् महाराजः मातुः लक्ष्म्याः पूजनम् अकरोत्। तेन पूजनेन प्रसन्ना माता स्वप्ने दर्शनं दत्त्वा षोडशदिनानि कठिनं व्रतं कर्तुं तम् आदिष्टवती, ततः तस्य सन्ततिः अभवत्।

अस्याः मान्यतायाः आधारेण प्रथमदिने एव महिलाभिः षोडशग्रन्थियुक्तस्य सूत्रस्य पूजनं कृत्वा दक्षिणहस्ते तद् बद्ध्वा षोडशदिनपर्यन्तं व्रतं धार्यते।

— मेलके महालक्ष्म्याः मूर्तीनां विक्रयः

लक्ष्मीकुण्डे आयोजिते सोरहिया मेलके श्रद्धालुभिः महालक्ष्म्याः मृन्मयीमूर्तयः क्रीताः। मृन्मयीं मूर्तिं गृहं नेतुं वंशविनिर्मितानां डलिकानाम् अपि क्रयणं कृतम्। श्रद्धालुमहिलाः महालक्ष्म्याः मूर्तिं गृहे संस्थाप्य षोडशदिनपर्यन्तं तस्याः आराधनां करिष्यन्ति। व्रतधारिण्यः स्त्रियः महालक्ष्म्याः मूर्तौ सूत्रं वेष्टयित्वा सम्पूर्णस्य षोडशदिवसीयस्य पूजनस्य सङ्कल्पं कृतवत्यः तथा षोडशे दिने जीवित्पुत्रिकापर्वणि व्रतस्य समापनं करिष्यन्ति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani