नवदिल्ली, 19 सितंबरमासः (हि.स.)।विकासशीलदेशानां अनुसन्धानसूचनाप्रणाल्याः अन्तर्राष्ट्रियसङ्गोष्ठ्यां भारतनेपालयोः सम्बन्धानां सम्पर्कव्यवस्थया आर्थिकसहकारितया च सह साझा विकासस्य नूतनचरणं प्रति अग्रसारणे बलं प्रदत्तम्। अस्मिन् अवसरे नेपालस्य वित्तमन्त्री डा. स्वर्णिमवाग्ले अवदत् यत् उभयोः देशयोः ऐतिहासिकसम्बन्धानां गाढसम्बन्धानां च सुदृढाधारे अधिकमहत्त्वाकाङ्क्षिणः सहभागितायाः निर्माणस्य अवसरः वर्तते।

विकासशीलदेशानां अनुसन्धानसूचनाप्रणाल्या शनिवासरे ‘उद्भवमानायां वैश्विकव्यवस्थायां भारतनेपालसम्बन्धानां नूतनपरिकल्पना’ इति विषये सङ्गोष्ठी आयोजिता। अस्यां सङ्गोष्ठ्यां नेपालस्य वित्तमन्त्री डा. स्वर्णिमवाग्ले, भारतसर्वकारस्य विदेशमन्त्रालये उत्तरविभागस्य अतिरिक्तसचिवा मुनुमहावरः, दिल्ली-अर्थशास्त्रविद्यालयस्य निदेशकः प्रो. रामसिंहः, भारतस्य पूर्वविदेशसचिवः तथा अनुसन्धानसूचनाप्रणाल्याः पूर्वाध्यक्षः श्यामसरणः, अनुसन्धानसूचनाप्रणाल्याः शासकमण्डलस्य शासकपरिषदश्च सदस्यः डा. शेषाद्रिचारी, अनुसन्धानसूचनाप्रणाल्याः महानिदेशकः प्रो. सचिनकुमारशर्मा इत्येतेषां सहितं बहुसंख्यकाः नीतिनिर्मातारः, राजनयिकाः, अर्थशास्त्रज्ञाः, शिक्षाविदः, सामरिकविषयविशेषज्ञाश्च उपस्थिताः आसन्।

सङ्गोष्ठ्यां भारतनेपालसम्बन्धानां भाविदिशा, व्यापारः, निवेशः, सम्पर्कव्यवस्था, ऊर्जासहकारिता, पर्यटनम्, अङ्कीयवित्तीयसम्पर्कः, सीमापारोत्पादनजालानि, साझा विकासश्च इत्येतेषां विविधपक्षाणां विषये विस्तरेण चर्चा कृता।

कार्यक्रमे डा. स्वर्णिमवाग्ले अवदत् यत् भारतनेपालयोः सम्बन्धाः केवलं द्वयोः समीपस्थदेशयोः सम्बन्धाः न सन्ति, अपितु साझा इतिहासे, संस्कृतौ, जनानां मध्ये गाढसम्पर्के, आर्थिकसहकारितायां च आधारिताः सन्ति।

उभयोः देशयोः सीमापारसम्पर्कं, ऊर्जाव्यापारं, निवेशं, क्षेत्रीयार्थिकैकतां च नूतनां ऊर्ध्वतां नेतुं अवसरः वर्तते। अधुना पारम्परिकसहकारितायाः परं गत्वा तादृशानां नूतनतन्त्राणां विकासस्य समयः अस्ति, येषां माध्यमेन उभयोः देशयोः नागरिकानां जीवने प्रत्यक्षाः आर्थिकलाभाः प्राप्नुयुः तथा च क्षेत्रीयविकासस्य आदर्शः प्रस्तुतुं शक्येत।

मुनुमहावरः अवदत् यत् विगतेषु कतिपयेषु वर्षेषु भारतनेपालाभ्यां विद्युत्व्यापारे, मार्गरेलसम्पर्के, पेट्रोलियम-नलिकायां तथा अन्यासु आधारभूतसंरचनापरियोजनासु उल्लेखनीया प्रगतिः कृता अस्ति। एतासाम् उपलब्धीनाम् आधारेण उभाभ्यां देशाभ्यां तासु बृहतीषु परिवर्तनकारीषु च योजनासु अग्रे गन्तव्यं येषां साकाररूपं विविधकारणैः अद्यावधि न प्राप्तम्। यदि उभौ देशौ स्वकीयक्षमतानुरूपं लक्ष्यं निर्धारयेतां तर्हि द्विपक्षीयसहकारितायाः क्षेत्रं वर्तमानस्तरात् बहुविस्तृतं भवितुमर्हति।

प्रो. रामसिंहः अवदत् यत् भारतनेपालयोः सम्बन्धानां सर्वाधिकं बलं तयोः निरन्तरता सामाजिकाधारश्च अस्ति। उभयोः देशयोः नागरिकानां परस्परं निकटता, मुक्तसीमा, साझा सांस्कृतिकविरासत् च विश्वे अद्वितीयम् उदाहरणं प्रस्तुतयन्ति। आर्थिकविकासाय समृद्धये च एतं सम्बन्धम् अधिकं संस्थागतं आधुनिकं च कर्तुं आवश्यकता वर्तते, येन नेपालस्य विकासयात्रा अधिकवेगेन अग्रे गच्छेत्।

डा. शेषाद्रिचारी अवदत् यत् भारतनेपालाभ्यां तेषां क्षेत्राणां परिचयः करणीयः यत्र सहकारितायाः ठोसाः व्यावहारिकाः च परिणामाः शीघ्रं प्रकटितुं शक्नुवन्ति। सः अवदत् यत् जनानां जीवनस्तरस्य सुधाराय, आर्थिकावसराणां विस्ताराय, क्षेत्रीयस्थैर्याय च उभाभ्यां देशाभ्यां साझा दृष्ट्या अग्रे गन्तव्यम्।

प्रो. सचिनकुमारशर्मा अवदत् यत् व्यापारस्य, ऊर्जायाः, शिक्षायाः, स्वास्थ्यस्य, कौशलविकासस्य, विकाससहभागितायाश्च क्षेत्रेषु भारतनेपालयोः मध्ये सुदृढाः परस्परपूरकताः विद्यमानाः सन्ति। उभयोः देशयोः सम्बन्धाः निकटतायाः चरणम् अतिक्रान्तवन्तः सन्ति, अधुना तेषां साझा समृद्धेः दिशि अग्रे गन्तव्यम्। एतदर्थं परस्परावरोधानां न्यूनीकरणस्य, सम्पर्कस्य विस्तारस्य, आर्थिकावसराणां च वृद्धेः आवश्यकता वर्तते।

सङ्गोष्ठ्यां भागं गृहीतवन्तः विशेषज्ञाः परिवर्तमानानां वैश्विकानाम् आर्थिकसामरिकपरिस्थितीनाम् अपि विषये विचारविमर्शं कृतवन्तः। चर्चायां भूआर्थिकविखण्डनम्, परिवर्तमानाः व्यापारिकाः औद्योगिकाश्च नीतयः, प्रौद्योगिकीयपरिवर्तनम्, जलवायुपरिवर्तनम्, ऊर्जासुरक्षा, खाद्यसुरक्षा, विकासशीलदेशानां सम्मुखम् उद्भवन्त्यः परिस्थितयश्च प्रमुखविषयाः आसन्।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani