विश्वस्य प्राचीनतमेषु सामूहिकक्रीडासु अन्तर्भूतस्य पोलो-क्रीडायाः इतिहासः द्विसहस्रवर्षेभ्यः अपि अधिकः प्राचीनः अस्ति। तथापि आधुनिकपोलो-क्रीडायाः इतिहासे ०३ सेप्टेम्बर १८७५ इति दिनाङ्कः अत्यन्तं महत्त्वपूर्णः अस्ति। अस्मिन्नेव दिने अर्जेण्टिनादेशे आयोजितस्य अर्जेण्टिन-ओपन-पोलो-क्रीडास्पर्धायाः अवधौ सा स्पर्धा अभवत्, या विश्वस्य प्रथमा-धिकारिक-पोलो-क्रीडास्पर्धा इति मन्यते।

पोलो-क्रीडायाः प्रारम्भसम्बद्धः भारतस्य इतिहासोऽपि अत्यन्तं समृद्धः अस्ति। आधुनिकपोलो-क्रीडां भारते लोकप्रियां कर्तुं श्रेयः प्रायः मुगलेभ्य: दीयते। तथापि ब्रिटिशजनानां भारते आगमनात् बहुपूर्वमेव मणिपुरे ‘सागोल काङ्जेई’ इति नामकं पारम्परिकं क्रीडारूपं प्रचलितम् आसीत्, यत् आधुनिकपोलो-क्रीडायाः प्रारम्भिक-रूपम् इति मन्यते। अत एव मणिपुरं पोलो-क्रीडायाः जन्मस्थानम् अपि कथ्यते।

ब्रिटिशशासनकाले पोलो-क्रीडायाः नूतनं स्वरूपं विकसितम् तथा सा भारतीयसंस्थानानां मध्ये अपि शीघ्रं लोकप्रियतां प्राप्तवती। ब्रिटिशसेनायाः नायक: रॉबर्ट् स्टीवर्ट् भारतस्य अस्याः क्रीडायाः व्यवस्थितरूपेण विकासे महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वुढवान्। ब्रिटिशाधिकारिभिः असमस्य सिलचरनगरे पोलो-क्रीडासङ्घस्य स्थापना कृता, ततः अनन्तरं एषा क्रीडा देशस्य अन्येष्वपि भागेषु प्रसृता।

१८९२ तमे वर्षे इण्डियन-पोलो-एसोसिएशन-संस्थायाः स्थापना भारतस्य अस्याः क्रीडायाः सङ्गठितविकासस्य दिशि महत्त्वपूर्णं पदम् आसीत्। तस्मिन् काले जयपुर, भोपाल, अलवर, बीकानेर तथा हैदराबाद इत्यादीनां संस्थानानां स्वकीयानि सुदृढानि पोलो-क्रीडादलानि आसन्।

स्वातन्त्र्यप्राप्तेः अनन्तरमपि भारते पोलो-क्रीडायाः लोकप्रियता स्थिरा अभवत्। भारतीयपोलो-क्रीडया अन्ताराष्ट्रिय-स्तरेऽपि स्वकीयां प्रतिष्ठां निर्मिता। १९५७ तमे वर्षे भारतीयपोलो-क्रीडादलेन फ्रान्सदेशे आयोजितायां विश्वचैम्पियन-शिप्-क्रीडास्पर्धायां विजयं प्राप्य देशस्य गौरवं वर्धितम्।

प्रमुखघटनाक्रमः

१६५० — इङ्ग्लैण्ड्-स्कॉटलैण्ड्-देशयोः मध्ये डनबार-युद्धम् अभवत्।१७८३ — अमेरिका-ब्रिटेनयोः मध्ये पेरिस्-सन्ध्या अभवत्, येन क्रान्तियुद्धस्य समाप्तिः अभवत्।१७९१— फ्रान्सदेशस्य राष्ट्रियसभया फ्रान्सदेशस्य संविधानं स्वीकृतम्।१८३३ — अमेरिकादेशे बेञ्जामिन् एच. डे इत्यनेन प्रथमं सफलं समाचारपत्रं ‘न्यूयॉर्क सन’ इति प्रारब्धम्।१८७५ — अर्जेण्टिनादेशे पोलो-क्रीडायाः प्रथमाधिकारिकः क्रीडास्पर्धा अभवत्।१९०० — रूसीसेनया रूस-मञ्चूरियादेशयोः सीमायाः उभयतः आमूर-नद्याः उपरि नियन्त्रणं स्थापितम्।१९१८ — प्राचीनस्य इस्लामधर्मीयनगरस्य दमिश्कस्य उपरि ब्रिटिशसेनया अधिकारः स्थापितः।१९२१ — बेल्जियमदेशे साम्यवादीदलस्य स्थापना अभवत्।१९२४ — चीनदेशे गृहयुद्धस्य प्रारम्भः अभवत्।१९३९— ब्रिटेनस्य प्रधानमन्त्री नेविले चेम्बरलिनेन रेडियोमाध्यमेन ब्रिटेन-फ्रान्सदेशयोः जर्मनीविरुद्धं युद्धघोषणां कृतवता द्वितीयविश्वयुद्धस्य प्रारम्भः अभवत्।१९३९ — जर्मनीदेशेन पोलैण्ड्-देशे आक्रमणं कृत्वा द्विदिनानन्तरं ब्रिटेन-फ्रान्सदेशाभ्यां तस्य विरुद्धं युद्धस्य घोषणा कृता।१९४३ — द्वितीयविश्वयुद्धस्य समये मित्रराष्ट्रैः इटलीदेशे आक्रमणं कृतम्।१९४३ — द्वितीयविश्वयुद्धस्य समये जर्मनीदेशस्य सहयोगी इटलीदेशेन शस्त्रसमर्पणसम्बद्धे सन्धिपत्रे हस्ताक्षराणा कृतानि।१९५० — एमीलियो नीनो फरिना प्रथमा फॉर्मूला-१ विश्वचैम्पियनस्पर्धा अभवत्।१९६४ — अमेरिकादेशस्य महान्यायवादी रॉबर्ट् केनेडीन् त्यागपत्रं दत्तवान्।१९७१ — कतरदेशः स्वतन्त्रराष्ट्रम् अभवत्।१९८४ — दक्षिणफिलिपीन्स-प्रदेशे आगतेन भीषणचक्रवातेन प्रायः १३०० जनाः मृताः, शतशः जनाश्च आहताः।१९८४ — दक्षिणाफ्रिकादेशेन संविधानम् अङ्गीकृतम्।१९९८ — गुटनिरपेक्षान्दोलनस्य शिखरसम्मेलने नेल्सनमण्डेला इत्यनेन कश्मीरस्य विषयः उत्थापिते सति प्रधानमन्त्री अटलबिहारीवाजपेयी तीव्रां आपत्तिं प्रकटितवान्।१९९८ — स्विस-एयर-विमानस्य न्यूयॉर्कतः जेनेवां प्रति गच्छत् विमानं नोवा-स्कोटियादेशस्य समीपे समुद्रे पतितम्।२००३ — पाकिस्तानसर्वकारेण पूर्वप्रधानमन्त्री बेनजीरभुट्टोविरुद्धं देशद्रोहस्य अभियोगं चालायितुं निर्णयः कृतः।२००४ — रूसीसैनिकैः अपहर्तॄणां नियन्त्रणात् विद्यालयः मुक्तः कारितः।२००६ — यूरोपस्य प्रथमस्य त्रिवर्षीयस्य चन्द्रमिशनस्य समाप्तिः अभवत्।२००६ — भारतीयमूलस्य भरतजगदेवस्य गुयानादेशस्य राष्ट्रपतिरूपेण शपथग्रहणम् अभवत्।२००७ — चीनदेशस्य झिङ्गजियाङ्ग-प्रान्ते चीनीय-जर्मनविशेषज्ञैः प्रायः १६ कोटिवर्षेभ्यः प्राचीनस्य जीवस्य सप्तदश दन्ताः अन्विष्टाः इति उक्तम्।२००७ — बाङ्ग्लादेशस्य पूर्वप्रधानमन्त्री खालिदाजिया तथा तस्याः कनिष्ठपुत्रः अराफातरहमानकोको च भ्रष्टाचारस्य आरोपेण गृहीतौ।२००८ — राजेन्द्रकुमारपचौरी संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य जलवायुपरिवर्तनसम्बद्धस्य अन्तरसर्वकारीयपटलस्य पुनः प्रमुखरूपेण निर्वाचितः।२००९ — आन्ध्रप्रदेशस्य मुख्यमन्त्री वाई. एस. रेड्डी हेलिकॉप्टर-दुर्घटनायां मृतः।२०१३ — माइक्रोसॉफ्ट्-निर्माण्या नोकिया-निर्माणीं क्रीतवती।२०१४ — भारत-पाकिस्तानयोः मध्ये आकस्मिकजलौघस्य कारणेन द्विशताधिकानां जनानां मृत्युः अभवत्।२०१५ — ऑस्ट्रेलियादेशे ‘क्रिस्’ इति नामकायाः मेष्याः एकस्मिन् समये ४० किलोग्राम् ऊर्णा अपाकृता। एका मेषात् एकस्मिन् समये सर्वाधिकऊर्णां निष्कासयितुं स्थापितः अयं विश्वविक्रमः अस्ति।२०२० — भारत-रूसयोः मध्ये अत्याधुनिकानाम् एके-२०३-राइफल-शस्त्राणां भारतदेशे निर्माणाय महत्त्वपूर्णः सन्धि: अन्तिमरूपेण निश्चितः।

जन्म

१६१७— रोशनआराबेगम — मुमताजमहल इत्यस्य (नूरजहाँ इत्यस्याः) पुत्री।१९०५ — कमलापतित्रिपाठी — भारतीयः राजनीतिज्ञः, लेखकः, पत्रकारः तथा स्वातन्त्र्यसेनानी च।१९२३ — किशन्महाराजः — सुप्रसिद्धः तबलावादकः।१९२६ — उत्तमकुमारः — भारतीयचलच्चित्रजगति हिन्दी-बाङ्ग्लाभाषीयचलच्चित्रयोः प्रसिद्धः अभिनेता।१९३१ — सी. पी. ठाकुरः — प्रख्यातः चिकित्सकः, सफलः राजनीतिज्ञः, पूर्वकेन्द्रीयमन्त्री तथा पूर्वराज्यसभासांसद् च।१९४० — प्यारेलालः — हिन्दीचलच्चित्रजगतः प्रसिद्धायां लक्ष्मीकान्त-प्यारेलाल इति सङ्गीतकारद्वयस्य एकः।१९५७ — जग्गीवासुदेवः — विश्वप्रसिद्धः रहस्यवादी तथा भारतीयमूलस्य योगी।१९७१ — किरणदेसाई — भारतीयमूला आङ्ग्लभाषाया उपन्यासलेखिका।१९७४ — राहुलसाघवी — भारतीयः क्रिकेट्-क्रीडकः।१९७६— विवेकओबेरायः — भारतीयः अभिनेता।१९९२ — साक्षीमलिक् — भारतस्य प्रसिद्धा महिला-मल्लयुद्धक्रीडिका।

निधनम्

१६३४— एडवर्ड् कोक: — प्रसिद्धः आङ्ग्लन्यायविद् तथा राजनीतिज्ञः।१६५८ — ऑलिवर् क्रॉमवेल: — इङ्ग्लैण्ड्-देशस्य सैनिकः तथा राजनैतिकनेता।१९६२ — ई. ई. कमिङ्ग्स: — प्रसिद्धः अमेरिकीयः कविः कलाकारश्च।१९९१ — फ्रैङ्क् काप्रा — इटली-अमेरिकादेशयोः प्रसिद्धः चलचित्रनिर्देशकः।२००५ — विलियम् रेनक्विस्ट; — अमेरिकादेशस्य सर्वोच्चन्यायालयस्य पूर्वमुख्यन्यायाधीशः।२०१२ — माइकल् क्लार्क डङ्कन् — हॉलीवुड्-चलच्चित्रजगतः प्रसिद्धः अभिनेता (‘द ग्रीन माइल्’ इति चलचित्रस्य अभिनेता)।

महत्त्वपूर्णः अवसरः

राष्ट्रियपोषणदिवसः (सप्ताहः)।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan