Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
नवदिल्ली, 20 सितंबरमासः (हि.स.)।कोल् इण्डिया लिमिटेड् इत्याख्यया कम्पनीद्वारा पारम्परिकेभ्यः कोयलाखननक्रियाकलापेभ्यः अग्रे गत्वा ऊर्जाक्षेत्रे, महत्त्वपूर्णखनिजक्षेत्रे, उन्नतसामग्रीक्षेत्रे, नवीकरणीयोर्जाक्षेत्रे तथा अनुसन्धानविकासक्षेत्रे च बृहत्प्रमाणेन विविधीकरणस्य रणनीतिः स्वीकृता अस्ति। कम्पनी कोयलागैसीकरणं, तापविद्युदुत्पादनं, सौरऊर्जा, विद्युत्कोषाधारितोर्जाभण्डारणं तथा महत्त्वपूर्णखनिजैः सम्बद्धाः बहवः बृहत्निवेशयुक्ताः परियोजनाः चालयति।
कोयलामन्त्रालयस्य अनुसारं कोल् इण्डियायाः व्यावसायिकविकासस्य पोर्टफोलियो पञ्चप्रमुखक्षेत्रेषु आधारितम् अस्ति। तेषु कोयलागैसीकरणं तथा रसायनानि, तापविद्युत्, नवीकरणीयोर्जा तथा ऊर्जाभण्डारणम्, महत्त्वपूर्णखनिजानि तथा उन्नतसामग्री, लौहखनिजसहितानि अन्यानि खनिजानि च अन्तर्भवन्ति। कम्पनीसमीपे सम्प्रति प्रायः ६९३४६ कोटिरूप्यकाणां मूल्याः चतस्रः कोयलाधारिताः रसायनपरियोजनाः, २ गुणिताः ८०० मेगावाट् क्षमतायाः चन्द्रपुरतापविद्युत्विस्तारपरियोजना, ५५० मेगावाट् क्षमतायाः सौरऊर्जा तथा विद्युत्कोषाधारितोर्जाभण्डारणस्य बह्व्यः परियोजनाः सन्ति।
कोयलागैसीकरणक्षेत्रे कम्पनीया चतस्रः प्रमुखाः परियोजनाः सञ्चालिताः सन्ति। तासु तालचर फर्टिलाइजर्स लिमिटेड्, भारत कोल् गैसीफिकेशन एण्ड् केमिकल्स लिमिटेड्, कोल् गैस इण्डिया लिमिटेड् तथा सीआइएल् बीपीसीएल् चन्द्रपुरपरियोजना च सन्ति। एतासां परियोजनानाम् उद्देशः कोयलात् यूरिया, अमोनियम् नाइट्रेट्, कृत्रिमप्राकृतिकवायुः तथा अन्यानि रसायनानि उत्पादयितुं वर्तते, येन आयातनिर्भरता न्यूनीकर्तुं शक्यते।
तापविद्युत्क्षेत्रे कोल् इण्डिया तथा दामोदरघाटीनिगमः झारखण्डस्य चन्द्रपुरायां १६०० मेगावाट् क्षमतायुक्तां अतिउच्चसुपरक्रिटिकल् परियोजनां विकसितुं कार्यं कुरुतः। अस्याः परियोजनायाः सह कम्पनी उच्चदक्षतायुक्तविद्युदुत्पादनम्, उत्सर्जननियन्त्रणं तथा जलपुनर्चक्रणं प्रति अपि विशेषं ध्यानं ददाति।
नवीकरणीयोर्जाक्षेत्रे कम्पनी प्रायः ५५० मेगावाट् क्षमतां सौरऊर्जां संस्थापितवती अस्ति। तदतिरिक्तं उत्तरप्रदेशस्य गोरखपुरस्थे चिलवाताले २० मेगावाट् क्षमतायुक्ता तैरती सौरऊर्जापरियोजना विकासाधीना अस्ति। कम्पनी व्यावसायिकप्रयोगाय तथा स्वोपयोगाय च उभयप्रकारकाः सौरऊर्जापरियोजनाः सञ्चालयति।
विद्युत्कोषाधारितोर्जाभण्डारणव्यवस्थायाः अन्तर्गतं तेलङ्गानायाम् ओडिशायां च बृहत्यः परियोजनाः विकसिताः क्रियन्ते। कम्पनी मन्यते यत् भविष्ये नवीकरणीयोर्जायाः प्रभाविप्रयोगे तथा विद्युत्जालस्य स्थैर्ये एतासां परियोजनानां महत्त्वपूर्णा भूमिका भविष्यति।
मन्त्रालयेन सूचितं यत् कोल् इण्डिया महत्त्वपूर्णखनिजानां क्षेत्रेऽपि अवसरान् सक्रियतया अन्विष्यति। मध्यप्रदेशे छत्तीसगढे च ग्रेफाइट्-संसाधनानाम् अतिरिक्तम् आन्ध्रप्रदेशे महाराष्ट्रे च दुर्लभपृथिवीतत्त्वसम्बद्धानाम् अवसरानां विषये कार्यं क्रियते। कम्पनी खननात् आरभ्य ग्रेफाइट्-आधारितविद्युत्कोषस्य ऋणाग्रसामग्रीणां उत्पादनपर्यन्तम् एकीकृतमूल्यशृङ्खलां विकसितुं योजनां करोति।
अनुसन्धानविकासक्षेत्रेऽपि कम्पनी निवेशं वर्धयति। २०२६ २७ वित्तवर्षाय २२५ कोटिरूप्यकाणां अनुसन्धानविकासव्ययस्य योजना निर्मिता अस्ति। कम्पनीस्य अनुसन्धानविकासपोर्टफोलियोमध्ये २३१ कोटिरूप्यकाणां विंशतिः परियोजनाः अन्तर्भवन्ति। तासु पञ्चजी आधारेण बुद्धिमत्खनानि, कृत्रिमबुद्धिमत्ता, महत्त्वपूर्णखनिजानाम् अन्वेषणम्, द्विपृष्ठीयपेरोव्स्काइट् सौरकोषाः तथा भूमिगतकोयलागैसीकरणम् इत्यादयः परियोजनाः सन्ति।
कोयलामन्त्रालयस्य अनुसारं कोल् इण्डियायाः लक्ष्यं पारम्परिककोयलोत्पादककम्पन्याः स्वरूपात् स्वं परिवर्त्य ऊर्जायाः, खनिजानां, प्रौद्योगिक्याः तथा उन्नतसामग्रीणां क्षेत्रेषु बहुआयामी संस्था रूपेण प्रतिष्ठापयितुम् अस्ति। एतेन देशस्य ऊर्जासुरक्षा, खनिजसुरक्षा तथा आत्मनिर्भरता च सुदृढा भवितुम् अर्हति।
---------------
Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani