सनातनिगृहेष्वपि पूर्वजेभ्यः पिण्डदानतर्पणदानादिषु उत्साहः, पितृपक्षे पितॄणां पृथिवीलोके आगमनम्

वाराणस्यां, २० सितम्बरमासः। उत्तरप्रदेशस्य धार्मिकनगरे काश्यां पितृपक्षस्य कृते सिद्धताः प्रारब्धाः सन्ति। विमलतीर्थे पिशाचमोचनकुण्डे तथा गङ्गातीरे च बाढीजलस्य अवतरणानन्तरं कर्मकाण्डिब्राह्मणैः पिण्डदानस्य, तर्पणस्य तथा त्रिपिण्डीश्राद्धस्य कृते व्यवस्थाः प्रारब्धाः। अपरतः सनातनिपरिवारेष्वपि स्वकीयपूर्वजेभ्यः श्रद्धां समर्पयितुं गृहाणां स्वच्छतायाः श्राद्धकर्मणां च सिद्धताः प्रारब्धाः सन्ति।

सनातनपरम्परायां पितृपक्षः पूर्वजानां स्मरणाय तेभ्यः श्रद्धासमर्पणाय च विशेषः कालः मन्यते। मान्यता अस्ति यत् अस्मिन् काले पितरः पृथिवीलोकम् आगच्छन्ति तथा स्ववंशजेभ्यः आशीर्वादं प्रददति। एतस्याः मान्यतायाः अन्तर्गतं जनाः गृहेषु पवित्रतीर्थस्थलेषु च श्राद्धं, तर्पणं, पिण्डदानं दानं च कुर्वन्ति।

पितृपक्षस्य प्रारम्भः आश्विनमासस्य कृष्णपक्षस्य प्रतिपदातिथेः भवति, यद्यपि तस्य आरम्भः पूर्णिमाश्राद्धेन भवति। अस्मिन् वर्षे पूर्णिमाश्राद्धं २६ सितम्बर शनिवासरे भविष्यति। ततः प्रतिपदाश्राद्धं २७ सितम्बर रविवासरे, द्वितीयाश्राद्धं २८ सितम्बर सोमवासरे तथा तृतीयाश्राद्धं २९ सितम्बर मङ्गलवासरे भविष्यति। चतुर्थीपञ्चमीतिथ्योः श्राद्धं ३० सितम्बर बुधवासरे, षष्ठीश्राद्धं १ अक्तूबर गुरुवासरे, सप्तमीश्राद्धं २ अक्तूबर शुक्रवासरे तथा अष्टमीश्राद्धं ३ अक्तूबर शनिवासरे भविष्यति।

एवमेव नवमीश्राद्धं ४ अक्तूबर रविवासरे, दशमीश्राद्धं ५ अक्तूबर सोमवासरे तथा एकादशीश्राद्धं ६ अक्तूबर मङ्गलवासरे भविष्यति। द्वादशी ७ अक्तूबर बुधवासरे, त्रयोदशी ८ अक्तूबर गुरुवासरे तथा चतुर्दशी ९ अक्तूबर शुक्रवासरे भविष्यति। पितृपक्षस्य समापनं सर्वपितृअमावास्यायाः १० अक्तूबर शनिवासरे भविष्यति।

वाराणस्याः पिशाचमोचनकुण्डस्थितायाः शेरवालीकोठ्याः कर्मकाण्डी पण्डितः प्रदीपपाण्डेयः अवदत् यत् पितृपक्षे श्राद्धकर्म सामान्यतः मध्याह्नकाले दक्षिणदिशि अभिमुखीभूय क्रियते। श्राद्धकर्मणि पिता, पितामहः, प्रपितामहः तथा माता, मातामहः, प्रमातामहः इत्येतेषां त्रयाणां त्रयाणां पूर्वजानां तर्पणं क्रियते।

सः अवदत् यत् तर्पणकाले हस्तयोः जलं कृष्णतिलान् कुशांश्च धृत्वा अङ्गुष्ठतर्जन्योर्मध्येन जलम् अर्पयित्वा ‘ॐ पितृभ्यः स्वधायैभ्यः स्वधा नमः’ इति मन्त्रस्य उच्चारणं क्रियते। धार्मिकमान्यतानुसारं श्राद्धेन तर्पणेन च पितॄणां तृप्तिः आत्मनः शान्तिश्च भवति। पितृदोषसम्बद्धासु धार्मिकमान्यतास्वपि पितृपक्षे क्रियमाणस्य श्राद्धस्य तर्पणस्य च महत्त्वं मन्यते।

येषां जनानां स्वकीयपितॄणां पुण्यतिथिः ज्ञाता न भवति, ते परम्परानुसारं सम्पूर्णे पितृपक्षे तर्पणं कर्तुं शक्नुवन्ति तथा सर्वपितृअमावास्यायां पितॄणां विसर्जनं कुर्वन्ति।

काश्याः पिशाचमोचनकुण्डे गङ्गातीरे च अस्मिन् काले बहुसंख्याकानां श्रद्धालूनां आगमनस्य सम्भावना अस्ति। एतं दृष्ट्वा कर्मकाण्डिब्राह्मणैः अनुष्ठानानां कृते सिद्धताः तीव्राः कृताः सन्ति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani