नवदिल्ली, २१ सेप्टेम्बरमासः (हि.स.)। दिल्ली इत्यस्य उपराज्यपालः तरनजीत-सिंहसन्धुः सोमवासरे स्वस्य पितामहस्य सरदारतेजासिंहसमुन्दरी-महोदयस्य बलिदानस्य शततम्याः पुण्यतिथेः उपलक्ष्ये आयोजिते कार्यक्रमे भागं गृहीतवान्। द्वारकास्थिते गुरुद्वारा श्रीगुरुसिंहसभायाम् आयोजिते अस्मिन् कार्यक्रमे भारतीयजनतापक्षस्य सांसदः कमलजीत-सहरावत: तथा विधायकः सन्दीपसहरावत् अपि उपस्थितौ आस्ताम्।

उपराज्यपालः अवदत् यत् तस्य पितामहः सरदारतेजासिंहसमुन्दरी गुरुद्वारासुधारा-न्दोलनस्य दूरदर्शी नेता आसीत्। सः स्वजीवनं गुरुद्वारासुधाराय, शिक्षायै, समानतायै भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्घर्षाय च समर्पितवान्।

उपराज्यपालः अवदत् यत् तस्य सर्वोच्च-बलिदानम् सत्यतापूर्णस्य, अहिंसा-त्मकसङ्घर्षस्य निःस्वार्थसेवायाश्च शाश्वतं प्रतीकम् अस्ति। एषा अमूल्या परम्परा वंशेभ्यः निरन्तरं प्रेरणां प्रदास्यति। उपराज्यपालः गुरुद्वारे सेवामपि कृतवान् तथा च लङ्गरप्रसादम् अपि स्वीकृतवान्।

उल्लेखनीयं यत् १९१३-१९१४ तमे वर्षे यदा ब्रिटिशशासनेन दिल्लीस्थस्य गुरुद्वारा रकाबगञ्जसाहिबस्य प्राचीरस्य एकः भागः पातितः, तदा सरदारतेजासिंहसमुन्दरी तस्य पुनर्निर्माणस्य आन्दोलनस्य अग्रणीषु नेतृषु आसीत्। प्राचीरस्य पुनर्निर्माणं अनुशासितस्य अहिंसात्मकस्य च आन्दोलनस्य सफलतायाः प्रतीकम् अभवत्।

१९२५ तमे वर्षे ‘सिखगुरुद्वाराअधिनियम’ इत्यस्य माध्यमेन प्रमुखगुरुद्वाराणां प्रबन्धनं सङ्गतेः हस्ते समर्पितम् आसीत्, तथापि तस्मिन् समये अकाली-आन्दोलनस्य शिरोमणिगुरुद्वाराप्रबन्धक-समितेः च अनेकाः प्रमुखनेतारः कारागारेषु बद्धाः आसन्। तेषां मुक्तेः विनिमये ब्रिटिशशासनं लिखितम् आश्वासनम् इच्छति स्म यत् ते भविष्ये कस्मिन्नपि आन्दोलने भागं न ग्रहीष्यन्ति। तदा सरदारतेजासिंहसमुन्दरी सशर्तमुक्तिं निराकृत्य कारागारे एव स्थातुं स्वीकृतवान् तथा ४४ वर्षे वयसि १९२६ तमे वर्षे लाहौरकेन्द्रीयकारागारे वीरगतिं प्राप्तवान्।

/ अंशु गुप्ता