लखनऊ, 21 सितंबरमासः (हि.स.)।उत्तरप्रदेशे योगिसर्वकारस्य कार्यकालस्य सार्धनववर्षेषु स्वास्थ्यक्षेत्रस्य आधारभूतसंरचनायाः उल्लेखनीयः विस्तारः अभवत्। प्रदेशे जिलास्तरात् आरभ्य सामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्रेभ्यः प्राथमिकस्वास्थ्यकेन्द्रेभ्यश्च स्वास्थ्यसुविधानां जालं विस्तारितम् अस्ति। तेन सह गम्भीररोगचिकित्सासेवासु, रोगनिदानसेवासु, परिचर्याशिक्षायां ग्रामीणक्षेत्रेषु विशेषज्ञचिकित्सासेवायाश्च उपलब्धतायां वृद्धिं कर्तुमपि बलं दत्तम् अस्ति।

सामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्रजाले एकोनविंशतिप्रतिशतं वृद्धिः

योगिसर्वकारेण स्वास्थ्यसेवानां विस्ताराय सार्धनववर्षेषु चिकित्सासंस्थानानां संख्या वर्धयितुं, प्राथमिकसामुदायिकस्तरेषु सुविधाः सुदृढीकर्तुं तथा विशेषज्ञचिकित्सासेवाः जिलेषु विकासखण्डस्तरेषु च प्रापयितुं बलं दत्तम् अस्ति। वर्षे द्विसहस्रसप्तदशे प्रदेशे एकशतं नव जिलास्तरीयशासकीयविशिष्टचिकित्सालयाः आसन्, येषां संख्या वर्षे द्विसहस्रषड्विंशतौ वर्धित्वा द्विशतं चतुस्त्रिंशत् अभवत्। एवं तेषां संस्थानानां संख्यायां प्रायः शताधिकपञ्चदशप्रतिशतं वृद्धिः अभवत्।

अस्मिन्नेव अवधौ सामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्राणां संख्या अष्टशतैकविंशतेः वर्धित्वा नवशतसप्तसप्ततिः अभवत्। सामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्रजाले प्रायः एकोनविंशतिप्रतिशतं विस्तारः अभवत्। ग्रामीणप्राथमिकस्वास्थ्यकेन्द्राणां संख्या अपि द्विसहस्राष्टशतैकादशतः वर्धित्वा त्रिसहस्रपञ्चत्रिंशत् अभवत्, या प्रायः अष्टप्रतिशतस्य वृद्धिः अस्ति।

नगरीयप्राथमिकस्वास्थ्यकेन्द्रेषु विस्तारः तुलनया अधिकः अभवत्। वर्षे द्विसहस्रसप्तदशे पञ्चशतद्विचत्वारिंशत् नगरीयप्राथमिकस्वास्थ्यकेन्द्राणि आसन्, यदा तु वर्षे द्विसहस्रषड्विंशतौ तेषां संख्या वर्धित्वा सप्तशतैकविंशतिः अभवत्। अस्मिन् स्तरे प्रायः त्रयस्त्रिंशत्प्रतिशतं वृद्धिः अभवत्। समग्रप्राथमिकस्वास्थ्यकेन्द्राणां संख्या अपि त्रिसहस्रत्रिशत्पञ्चाशतः वर्धित्वा त्रिसहस्रसप्तशतपञ्चाशत् अभवत्, या प्रायः द्वादशप्रतिशतस्य वृद्धिः अस्ति।

आयुष्मान् आरोग्यमन्दिरेभ्यः स्वास्थ्यसेवासु गतिः प्राप्ता

राज्यसर्वकारस्य प्रवक्ता अवदत् यत् प्राथमिकस्वास्थ्यव्यवस्थायाः अधस्तनतमायाः इकाईरूपेण मन्यमानानां स्वास्थ्योपकेन्द्राणामपि संख्यायां महत्त्वपूर्णः विस्तारः अभवत्। वर्षे द्विसहस्रसप्तदशे प्रदेशे विंशतिसहस्रपञ्चशतत्रिसप्ततिः स्वास्थ्योपकेन्द्राणि आसन्, यदा तु वर्षे द्विसहस्रषड्विंशतौ तेषां संख्या वर्धित्वा अष्टाविंशतिसहस्राष्टशतपञ्चचत्वारिंशत् अभवत्। एषः प्रायः चत्वारिंशत्प्रतिशतस्य वृद्धिः अस्ति। अनेन ग्रामीणदुर्गमक्षेत्रेषु प्राथमिकस्वास्थ्यसेवानां पहुँचं वर्धयितुं क्रियमाणानां प्रयत्नानां संकेतः प्राप्यते।

स्वास्थ्यसेवानां विस्तारस्य सह योगिसर्वकारेण नूतनसुविधानामपि स्वास्थ्यसंस्थासु समावेशाय बलं दत्तम् अस्ति। वर्षे द्विसहस्रसप्तदशे नगरीयायुष्मानारोग्यमन्दिराणि न आसन्, किन्तु वर्षे द्विसहस्रषड्विंशतिपर्यन्तं तेषां संख्या वर्धित्वा एकसहस्रचतुःशतपञ्चविंशतिः अभवत्। प्रदेशे समग्ररूपेण नवविंशतिसहस्राष्टशतषण्णवतिः आयुष्मानारोग्यमन्दिराणि सन्ति, येषु राष्ट्रियस्वास्थ्याभियानस्य माध्यमेन चतुर्दशसहस्राष्टशतद्विसप्ततिः केन्द्राणि तथा अन्यैः माध्यमैः सञ्चालितानि केन्द्राणि अपि सम्मिलितानि सन्ति।

पञ्चशतत्रिचत्वारिंशत् सामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्रेषु एनेस्थीसियाक्लिनिकाः उद्घाटिताः

स्वास्थ्यव्यवस्थायाः विस्तारस्य सह मानवसंसाधनस्य निर्माणाय परिचर्याशिक्षायाः जालमपि विस्तारितम् अस्ति। वर्षे द्विसहस्रसप्तदशे सामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्रैः सह परिचर्यामहाविद्यालयानां संख्या शून्या आसीत्, या वर्षे द्विसहस्रषड्विंशतौ वर्धित्वा त्रिसप्ततिः अभवत्।

सामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्रेषु एनेस्थीसियाक्लिनिकानां तथा अन्यविशेषज्ञसेवानां उपलब्धता वर्धिता अस्ति। कुलं पञ्चशतत्रिचत्वारिंशत् सामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्रेषु एनेस्थीसियाक्लिनिकानां तथा मानवसंसाधनस्य नियुक्तेः व्यवस्था कृता अस्ति। तदतिरिक्तं प्राणवायुसंयन्त्राणां संख्या एकशतानवाशीतिः तथा रक्तसञ्चयएककानां संख्या एकशतैकषष्टिः यावत् प्राप्ता अस्ति।

गम्भीररोगचिकित्सासेवाः सुदृढीकर्तुं डिजिटलएक्सरेयन्त्राणां उपलब्धतायामपि वृद्धिः कृता अस्ति। ईसीआरपी द्वितीयस्य अन्तर्गतं त्रिशतसप्ततिसामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्रेषु डिजिटलएक्सरेयन्त्राणां व्यवस्था कृता अस्ति। तदतिरिक्तं सामुदायिकस्वास्थ्यकेन्द्रेषु अल्ट्रासाउण्डसुविधा अपि उपलब्धा क्रियते।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani