पूर्वीसिंहभूमिः, २४ सेप्टेम्बरमासः (हि.स.)। बेल्डीह-क्लब इत्यत्र गुरुवासरे द्वि-दिवसीयस्य सीआईआरकॉन-२०२६ सर्कुलैरिटी-सम्मेलनस्य शुभारम्भः अभवत्। “नवाचारस्य उद्यमितायाश्च माध्यमेन मूल्यवर्धनस्य पुनःकल्पना” इति विषये आयोजिते सम्मेलने उद्योगक्षेत्रस्य, शिक्षणसंस्थानानां, अनुसन्धान-सङ्गठनानां तथा नवोद्यमक्षेत्रस्य विशेषज्ञैः संसाधनानां सम्यक् उपयोगस्य, औद्योगिकापशिष्टानां पुनर्चक्रीकरणस्य तथा परिपथ-अर्थव्यवस्थायाः प्रवर्धनस्य उपायानां विषये चर्चा कृता।

सम्मेलनस्य आयोजनं टाटा स्टील लिमिटेड्-संस्थया इण्डियन इन्स्टिट्यूट् ऑफ मेटल्स-जमशेदपुर-शाखया, सीएस-आईआर-राष्ट्रीयधातुकर्म-प्रयोगशाला-जमशेदपुर-संस्थया तथा इण्डियन सिरेमिक सोसाइटी-संस्थया सहकार्येण कृतम् अस्ति। उद्घाटनसमारोहे पद्मभूषण-पुरस्कारप्राप्तः डॉ. वी. के. सारस्वतः, नीत्यायोगस्य पूर्वसदस्यः, मुख्यातिथिरूपेण सम्मिलितः। टाटा स्टील इत्यस्य कॉर्पोरेट-सर्विसेज-विभागस्य उपाध्यक्षः डी. बी. सुन्दररामन् तथा एनआईटी-जमशेदपुरस्य निदेशकः डॉ. गौतमः सूत्रधारः विशिष्टा-तिथिरूपेण उपस्थितौ आस्ताम्। कार्य-क्रमस्य अध्यक्षतां टाटा स्टील इत्यस्य आईबीएमडी-विभागस्य कार्यप्रमुखः दीपाङ्करः दासगुप्तः कृतवान्, यदा सीआईआरकॉन-२०२६-सम्मेलनस्य संयोजकः भार्गवः धवालः धन्यवादज्ञापनं कृतवान्।

डॉ. वी. के. सारस्वतः जलवायुपरिवर्तनं वर्धमानं कार्बनपदचिह्नं च प्रमुखौ समस्यारूपेण वर्णयन् परिपथीयतया सम्बद्धानां समस्याणां समाधानाय नवीनानां स्थायिप्रौद्योगिकीनाम् अङ्गी-कारस्य आवश्यकतायाः विषये बलं दत्तवान्। तेन नवाचाराधारितसमाधानानां माध्यमेन संसाधनानां अधिकतमोपयोगे तथा अपशिष्टस्य उपयोगिसंसाधने परिवर्तनस्य विषये बलं दत्तम्।

डी. बी. सुन्दररामन् उक्तवान् यत् संसाधनदक्षतायाः स्थायि-औद्योगिक-प्रक्रियाणां च प्रवर्धनं टाटा स्टील इत्यस्य प्राथमिकतासु अन्तर्भवति। तेन कोयलस्य तेन सम्बद्धानां च उपोत्पादानां, येषु भस्म अपि सम्मिलितम् अस्ति, शतप्रतिशत-प्रयोगस्य दिशि निर्माण्याः प्रयत्नाः रेखाङ्किताः।

डॉ. गौतमः सूत्रधारः देशे महत्त्वपूर्णधातूनां वर्धमानां याचनां निर्दिश्य संसाधनानां पुनर्प्राप्तिं, पुनरुपयोगं उत्तरदायिनः निस्तारणं च महत्त्वपूर्णमुक्तवान्। तेन उक्तं यत् औद्योगिकविकासेन सह संसाधनानां उपभोगोऽपि वर्धमानः अस्ति। अतः संसाधनदक्षता, अपशिष्टेभ्यः उपयोगि-सामग्रीणां प्राप्तिः तथा नवीनानां स्थायिप्रौद्योगिकीनां भूमिका निरन्तरं महत्त्वपूर्णा भवति।

उद्घाटनसत्रस्य अनन्तरं इण्डियन इन्स्टिट्यूट् ऑफ मेटल्स-जमशेदपुर-शाखायाः अध्यक्षस्य डॉ. अतनु रञ्जनपालस्य समन्वयने “परिपथीयतायाः कठिनतमः अन्तिमचरणः—किम् प्रत्येकम् औद्योगिकापशिष्टं स्वस्य उपयोगस्थानं प्राप्नुयात्?” इति विषये परिचर्चा अभवत्। अस्यां परिचर्चायां औद्योगिकापशिष्टानां अन्तिमचरणपर्यन्तं प्रबन्धनस्य तेषां च उपयोगस्य सम्भावनानां विषये विशेषज्ञैः स्वविचाराः प्रस्तुताः।

सम्मेलने प्रायः द्विशतं प्रतिभागिनः विभिन्नक्षेत्रसम्बद्धाः हितधारिणश्च सम्मिलिताः भवन्ति। कार्यक्रमस्य अवधौ औद्योगिकोपोत्पादानां, अपशिष्टानां तथा द्वितीयकसंसाधनानां तकनीकीनवाचारस्य उद्यमितायाश्च माध्यमेन उपयोगिषु मूल्यवतीषु च सामग्रीषु परिवर्तनस्य उपायानां विषये चर्चा क्रियते।

सीआईआरकॉन-२०२६-सम्मेलने संकटपूर्णापशिष्टप्रबन्धनम्, संसाधन-पुनर्प्राप्तिः, भारतीयकोयला विद्यमानानि दुर्लभमृदातत्त्वानि, खनिज-मूल्य-शृङ्खलायां संसाधनदक्षता, नगरीय-खननम्, महत्त्वपूर्णखनिजानां पुनर्प्राप्तिः तथा प्रदूषणस्य संसाधनपुनर्प्राप्तेश्च आर्थिकपक्षाः इत्येतेषु विषयेषु तकनीकीसत्राणि आयोजितानि भवन्ति।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan