अहमदाबादम्, 03 सितंबरमासः (हि.स.)।

गुजराती-चलच्चित्र-सङ्गीतस्य, लोकसङ्गीतस्य सुगमसङ्गीतस्य च दिग्गजः सङ्गीतकारः गायकश्च गौराङ्गव्यासः अस्माकं मध्ये न सन्ति, तथापि ते अमिटाः स्मृतीः त्यक्तवन्तः, याः कदापि विस्मर्तुं न शक्यन्ते। गौराङ्गव्यासः सशक्ताभिः समृद्धाभिश्च स्वरैः सर्वेषां हृदयेषु सदैव जीविष्यति।

एतत् सत्यं यत् गौराङ्गव्यासस्य निधनात् गुजरातस्य समाजः सङ्गीतजगत् च शोकाकुलौ स्तः, किन्तु तस्य सङ्गीतस्य समृद्धां विरासतं भाविपीढयः शताब्द्यः यावत् स्मरिष्यन्ति। तस्य निधनस्य विषये प्रधानमन्त्रिणा नरेन्द्रमोदिना अपि शोकः व्यक्तः, सः तं स्मृत्वा गुजराती-सङ्गीतस्य क्षेत्रे तस्य योगदानं रेखाङ्कितवान्। बुधवासरस्य रात्रेः अन्तिमप्रहरे सप्ताशीतिवर्षीयः गौराङ्गव्यासः अहमदाबादनगरे स्वस्य अन्तिमं श्वासं त्यक्तवान्।

प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदिना सामाजिकमाध्यमस्य ‘एक्स’ इत्याख्ये मञ्चे गौराङ्गव्यासेन सह स्वस्य एकं चित्रं प्रकाशित्य तस्मै श्रद्धाञ्जलिः अर्पिता। सः उक्तवान् यत् गुजराती-सङ्गीतजगतः प्रसिद्धस्य सङ्गीतकारस्य गौराङ्गव्यासस्य निधनात् सः अत्यन्तं दुःखितः अस्ति। प्रधानमन्त्रिणा उक्तं यत् स्वपितुः प्रख्यातस्य सङ्गीतकारस्य अविनाशव्यासस्य समृद्धां सङ्गीतपरम्परां अग्रे नयन् गौराङ्गव्यासेन गुजराती-सङ्गीतस्य क्षेत्रे स्वकीयां विशिष्टां परिचितिः निर्मिता।

पञ्चवर्षीयवयस्यारभ्य सङ्गीतसाधना

प्रसिद्धस्य सङ्गीतकारस्य गीतकारस्य च स्वर्गीयस्य अविनाशव्यासस्य पुत्रः गौराङ्गव्यासः सङ्गीतस्य शिक्षा संस्कारांश्च स्वपरिवारादेव प्राप्तवान्। सः केवलं पञ्चवर्षीयवयस्यां हार्मोनियम-वाद्ये ‘वैष्णवजन’ इति गीतं वादयितुम् आरब्धवान्। यान्त्रिक-अभियांत्रिकी-विषये डिप्लोमा-उपाधिं प्राप्य सः मुम्बईनगरे प्रतिष्ठितस्य अभियांत्रिकी-प्रतिष्ठानस्य सेवाम् अपि अकरोत्, किन्तु सङ्गीते तस्य अनुरागः तं दीर्घकालं यावत् सेवायां स्थातुं न अशक्नोत्। सः सेवां त्यक्त्वा स्वजीवनं पूर्णतया सङ्गीतसाधनायै समर्पितवान्।

पितुः सहायकात् स्वकीय-परिचितिपर्यन्तं यात्रा

गौराङ्गव्यासः स्वपित्रा अविनाशव्यासेन सह ‘जैसल तोरल’ इति चलचित्रे सहायकस्य रूपेण कार्यं कुर्वन् चलचित्र-सङ्गीतस्य सूक्ष्मताः अधीतवान्। ‘लाखो फूलाणी’ इति चलचित्रेण सः स्वतन्त्र-सङ्गीतकाररूपेण स्वकीयां परिचितिम् अरचयत्। तदनन्तरं ‘भवनी भवई’, ‘मणियारा’, ‘नसीबनी बलिहारी’, ‘पारकी थापण’ ‘लीलुडी धरती’ इत्यादिषु शताधिकेषु गुजराती-चलच्चित्रेषु सः सङ्गीतं प्रदत्तवान्। तस्य धुनीषु गुजराती-लोकपरम्परायाः माधुर्येन सह प्रयोगशीलता अपि दृश्यते स्म।

गौराङ्गव्यासः गुजराती-चलच्चित्रे देशस्य अनेकैः प्रतिष्ठितैः गायकैः सह कार्यं कृतवान्। लता-मङ्गेशकरः, आशा-भोसले, किशोरकुमारः, मन्नाडे, महेन्द्रकपूरः, सुमनकल्याणपुरः, भूपेन्द्रसिंहः प्रफुल्लदवे च इत्यादयः दिग्गजाः गायकाः तस्य रचनासु स्वस्वरं प्रदत्तवन्तः। ‘दीकरी तो पारकी थापण कहेवाय’, ‘मणियारा ते हळु हळु थई रे वियो’ तथा ‘हूं तू तू तू, जामी रमतनी ऋतु’ इत्यादयः रचनाः तस्य सङ्गीतप्रतिभायाः परिचायकाः अभवन्।

चलच्चित्रेभ्यः परं गरबायाः सुगमसङ्गीतस्य च पर्यन्तम्

गौराङ्गव्यासस्य सङ्गीतयात्रा केवलं चलच्चित्रेषु सीमिता न आसीत्। सः सुगमसङ्गीतस्य पञ्चशताधिकाः रचनाः स्वरबद्धाः कृतवान्। गरबा-लोकसङ्गीत-भजनानां च क्षेत्रेष्वपि तेन महत्त्वपूर्णं योगदानं प्रदत्तम्। ‘लाख लाख दीवडा’, ‘घोर अंधारी रे रातलडीमा’ तथा ‘तू रंगाई जाने रंगमा’ इत्यादयः रचनाः स्वकीयां विशिष्टां परिचितिं प्राप्तवन्तः। तस्य प्रमुखेषु सङ्गीत-सङ्ग्रहेषु ‘जालारामनी झूंपड़ी’, ‘भजन अनमोल’, ‘गंगा सतीना भजनों’, ‘कहत कबीर’, ‘जालाराम बापानुं हालरड़ु’, ‘प्राचीन प्रभातियां’ तथा ‘नॉन स्टॉप डांडिया-रास’ इत्यादयः सन्ति।

सम्मानानां पुरस्काराणां च दीर्घा सूची

गौराङ्गव्यासाय गुजराती-चलच्चित्रेषु उत्कृष्ट-सङ्गीतनिर्देशनाय एकादश राज्यस्तरीयाः पुरस्काराः प्राप्ताः। जीआईएफए-संस्थया प्रदत्तेन गोल्डन-अवॉर्ड-सम्मानेन अपि सः सम्मानितः। वर्षे २०२२ तमे गुजरातस्य मुख्यमन्त्रिणा भूपेन्द्रपटेलेन तस्मै ‘लाइफटाइम अचीवमेंट अवॉर्ड’ इति पुरस्कारः प्रदत्तः। वर्षे २०२४ तमे गुजरात-राज्य-सङ्गीत-अकादम्या गुजरात-पर्यटन-विभागेन च तस्य योगदानाय विशेषः सम्मानः कृतः।

गौराङ्गव्यासः स्वपितुः अविनाशव्यासस्य विरासतं अग्रे नीतवान्, किन्तु स्वप्रतिभया सृजनशीलतया च सङ्गीतस्य जगति स्वकीयां स्वतन्त्रां परिचितिं स्थापयितुं सफलः अभवत्। तस्य जीवनं भले एव विरतम् अभवत्, किन्तु तस्य धुनयः कदापि न विरमिष्यन्ति। गुजराती-चलच्चित्रगीतानां, गरबायाः तालानां, भजनानां सुगमसङ्गीतस्य च माध्यमेन गौराङ्गव्यासस्य स्मृतयः सदैव प्रतिध्वनिष्यन्ति। कदाचित् एषैव कस्यचित् कलाकारस्य सर्वश्रेष्ठा विरासत् भवति—सः गच्छति, किन्तु तस्य कला जनानां हृदयेषु सदैव जीवति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani