- भस्म-आरत्यां पंचामृत अभिषेकोत्तरं विजयया-चंदनेन भस्मना शृंगारः, शेषनागस्य रजत मुकुटेन सज्जो महाकालः

उज्जैनम्, 04 सितंबरमासः (हि.स.)।मध्यप्रदेशस्य उज्जयिनीनगरे स्थिते विश्वप्रसिद्धे श्रीमहाकालेश्वरमन्दिरे शुक्रवासरे प्रातःकाले जन्माष्टमीपर्वणि बाबा महाकालस्य भस्मारती विशेषधार्मिकानुष्ठानैः दिव्यशृङ्गारेण च सम्पन्ना। भगवान् महाकालः श्रीकृष्णस्वरूपेण सज्जितः तथा वैष्णवतिलकं समर्पितम्। पञ्चामृताभिषेकानन्तरं भाङ्गेन, चन्दनेन, भस्मना, शुष्कफलैः सुगन्धितपुष्पैश्च बाबामहाकालस्य अलौकिकं शृङ्गारं कृतम्। अस्मिन् समये मन्दिरपरिसरः बाबा महाकालस्य जयघोषैः गुञ्जितः।

भाद्रपदमासस्य कृष्णपक्षस्य अष्टमीतिथौ प्रातःकाले मन्दिरस्य कपाटानि उद्घाटितानि। कपाटोद्घाटनात् पूर्वं सभामण्डपे वीरभद्रजीस्य कर्णे स्वस्तिवाचनं कृतम्। ततः घण्टां वादयित्वा भगवान् महाकालात् आज्ञा गृहीता तथा सभामण्डपस्य रजतपटाः उद्घाटिताः। गर्भगृहस्य पटोद्घाटनानन्तरं पूजारिभिः भगवानः पूर्वशृङ्गारः अपसारितः तथा विधिवत् पूजनार्चनम् आरब्धम्।

जलाभिषेकानन्तरं पञ्चामृतेन पूजनम्

सर्वप्रथमं गर्भगृहे स्थापितानां देवीदेवतानां पूजनं कृतम्। ततः बाबा महाकालस्य जलेन अभिषेकः कृतः। दुग्धेन, दध्ना, घृतेन, शर्करया, मधुना फलरसैश्च निर्मितेन पञ्चामृतेन भगवानः अभिषेकः पूजनं च कृतम्। कर्पूरारतेः अनन्तरं विविधाः धार्मिकविधयः सम्पन्नाः। इतस्ततः नन्दीहॉलमध्ये नन्दीमहाराजस्य स्नानं, ध्यानं पूजनं च कृतम्। भस्मारतेः प्रक्रियायां श्रद्धालवः धार्मिकमन्त्राणां उच्चारणे बाबा महाकालस्य जयघोषेषु च लीनाः अभवन्।

वैष्णवतिलकं, रजताभरणानि शेषनागमुकुटं च

जन्माष्टमीपर्वणः अवसरे बाबा महाकालस्य शृङ्गारे वैष्णवपरम्परायाः झलक् अपि दृष्टा। भगवान् वैष्णवतिलकेन अलङ्कृतः। तेन सह भाङ्गः, चन्दनं, शुष्कफलानि भस्म च समर्पितानि। बाबा महाकालाय रजतचन्द्रः, त्रिशूलं विविधरजताभरणानि च धारितानि। शृङ्गारे शेषनागस्य रजतमुकुटं, रजतमुण्डमाला, रुद्राक्षमाला सुगन्धितपुष्पाणां मालाश्च विशेषाकर्षणस्य केन्द्राणि अभवन्। ततः भगवान् प्रति फलानि मिष्टान्नानि च नैवेद्यरूपेण समर्पितानि।

भस्मसमर्पणस्य विशेषपरम्परा

भस्मारतेः पूर्वं प्रथमघण्टालः वादितः तथा हरिओमजलम् अर्पितम्। मन्त्राणाम् उच्चारणस्य मध्ये भगवानः ध्यानं कृतम्। कर्पूरारतेः अनन्तरं ज्योतिर्लिङ्गं वस्त्रेण आच्छाद्य विधिविधानपूर्वकं भस्म समर्पितम्। महा निर्वाणी अखाडातः अपि बाबा महाकालाय भस्म समर्पितम्। महाकालमन्दिरस्य परम्परानुसारं भस्मारतेः अनन्तरं भगवानः साकारस्वरूपस्य दर्शनस्य विशेषं धार्मिकमहत्त्वं मन्यते। श्रद्धालूनां कृते एषा आरती बाबा महाकालस्य दर्शनस्य आराधनायाश्च सर्वाधिकमहत्त्वपूर्णः अवसरः मन्यते।

नन्देः कर्णे मनोकामनां निवेदयितुं प्राप्ताः श्रद्धालवः

जन्माष्टमीपर्वणि भस्मारत्यां बहुसंख्याकाः श्रद्धालवः सम्मिलिताः। भक्तैः बाबा महाकालस्य दर्शनं कृत्वा आशीर्वादः प्राप्तः। ततः श्रद्धालवः नन्दीमहाराजस्य दर्शनार्थं गतवन्तः तथा तस्य कर्णे स्वकीयाः मनोकामनाः निवेदितवन्तः। मान्यतानुसारं नन्दीमहाराजस्य माध्यमेन भगवान् शिवं प्रति स्वप्रार्थनां प्रेषयितुं परम्परा अस्ति। भस्मारतेः समये मन्दिरपरिसरे निरन्तरं ‘हर हर महादेव’ तथा ‘बाबा महाकाल’ इति जयघोषाः गुञ्जिताः। धार्मिकवातावरणेन विशेषशृङ्गारेण च जन्माष्टमीपर्वणि महाकालस्य नगरस्य आध्यात्मिकप्रभा अधिका वर्धिता।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani