१९६५ तमस्य वर्षस्य ०६ सेप्टेम्बरमासे भारत-पाकिस्तानयोः युद्धं व्यापकं पारम्परिकयुद्धं जातम्, यदा भारतीयसेनया प्रथमवारं अन्तर्राष्ट्रीयसीमां अतिक्रम्य पश्चिमपाकिस्तानस्य विरुद्धं आक्रमणं कृतम्। एतत् पदक्षेपं पाकिस्तानस्य ‘ऑपरेशन-जिब्राल्टर’-इत्यस्य तथा ‘ऑपरेशन-ग्रैण्ड-स्लैम’-इत्यस्य (अखनूरक्षेत्रे आक्रमणम्) प्रत्युत्तरम् आसीत्। जम्मू-कश्मीरस्य उपरि वर्धमानं दबावं न्यूनीकर्तुं भारतीयनेतृत्वेन लाहौर-सियालकोट-राजस्थानसीमानां दिशि त्रिमुखं सैन्याभियानम् आरब्धम्। अस्मिन् आकस्मिके आक्रमणे पाकिस्तानीसेनया स्वकीयां रणनीतिं परिवर्त्य लाहौरस्य रक्षणे ध्यानं केन्द्रितं कर्तव्यम् अभवत्। अस्मिन्नेव दिने पाकिस्तानदेशे आपत्कालस्य घोषणा अपि कृता। एतत् ऐतिहासिकं पदक्षेपं भारतस्य सैन्य-रणनीत्यां महत्त्वपूर्णं परिवर्तनम् आसीत्, यस्य अनन्तरं द्वितीय-विश्वयुद्धानन्तरं बृहत्तमा टैंकयुद्धस्पर्धा अभवत्।

महत्त्वपूर्णाः घटनाक्रमाः

१५२२ : पुर्तगाली अन्वेषकयात्री फर्डिनेंड् मैगलनस्य अभियानस्य ‘विक्टोरिया’ नामकं पोतं स्पेनदेशं प्रत्यागतम्, येन विश्वस्य प्रथमं सफलं समुद्रपरिक्रमणं पूर्णम् अभवत्।१६५७ : शाहजहानस्य रुग्णता तथा उत्तराधिकारस्य युद्धम्।१७७६ : कैरेबियाईक्षेत्रस्य ग्वाडेलूप-द्वीपे भयानकः चक्रवातः अभवत्, येन ६,००० तः अधिकाः जनाः मृताः।१९०१ : अमेरिकादेशस्य राष्ट्रपतिः विलियम् मैकिन्ले न्यूयॉर्कनगरे एकेन अराजकतावादिना गोलीप्रहारेण आहतः, येन कतिपयदिनानन्तरं तस्य मृत्युः अभवत्।१९१४ : फ्रान्स-जर्मनीयोः मध्ये ऐतिहासिकं मार्ने-युद्धम् आरब्धम्, येन जर्मनसेनायाः वर्धमानं प्रस्थानं निरुद्धम्।१९१६ : क्लेरेन्स् सैण्डर्स-महोदयेन अमेरिकादेशस्य मेम्फिस्-नगरे ‘पिग्ली-विग्ली’ इति नाम्ना विश्वस्य प्रथमं स्वसेवासुविधायुक्तं किराणाविक्रयकेन्द्रम् उद्घाटितम्।१९२४ : इटलीदेशस्य तानाशाहस्य बेनितो मुसोलिनीस्य हत्यायाः प्रयासः विफलः अभवत्। सः एकस्मिन् आक्रमणे अल्पेनैव अन्तरालेन मृत्युमुखात् रक्षितः।१९३९ : नाजी-जर्मनीदेशस्य वर्धमानान् आक्रामकपदान् दृष्ट्वा दक्षिणाफ्रिकादेशेन जर्मनीदेशस्य विरुद्धं युद्धस्य घोषणा कृता।१९६५ : भारतीयसेनया पाकिस्तानस्य विरुद्धं पञ्जाब-राजस्थानयोः मोर्चयोः व्यापकं सैन्याभियानम् आरब्धं तथा च लाहौरस्य दिशि शीघ्रं प्रस्थानं कृतम्।१९६८ : दक्षिणाफ्रिकादेशस्य स्वाजीलैण्ड्-नामकदेशः (अधुना इस्वातिनी) ब्रिटेनदेशात् पूर्णस्वतन्त्रतां प्राप्तवान्।१९९७ : पेरिस्-नगरे वाहनदुर्घटनायां मृतायाः ब्रिटेनदेशस्य राजकुमारी डायनायाः अन्त्येष्टिः लण्डननगरे वेस्टमिन्स्टर्-एबे-नामके स्थले कृता।२०१८ : भारतस्य उच्चतमन्यायालयेन ऐतिहासिके निर्णयेन भारतीयदण्डसंहितायाः धारा ३७७ आंशिकरूपेण निरस्ता, येन वयस्कयोः परस्परसहमत्याधारिताः समलैङ्गिकसम्बन्धाः अपराधश्रेणीतः बहिष्कृताः।

जन्म

१७६६ : ब्रिटिशवैज्ञानिकः जॉन डाल्टनः — आधुनिकपरमाणुसिद्धान्तस्य जनकः।१८३८ : महाराजः दलीपसिंहः — महाराजरणजीतसिंहस्य कनिष्ठतमः पुत्रः तथा सिखसाम्राज्यस्य अन्तिमः शासकः।१८४३ : रोजर् वॉटर्सः — विश्वस्य प्रसिद्धतमेषु रॉक्-सङ्गीतसमूहेषु अन्यतमस्य ‘पिङ्क् फ्लॉयड्’-इत्यस्य सहसंस्थापकः गायकश्च।१८६० : जेन एडम्स: — १९३१ तमे वर्षे नोबेलशान्तिपुरस्कारेण सम्मानिता प्रथमामेरिकी महिला।१८८९ : शरत्चन्द्रबोसः — स्वतन्त्रतासेनानी तथा नेताजीसुभाषचन्द्रबोसस्य आदर्शः ज्येष्ठभ्राता च।१९२९ : यश जौहरः — प्रसिद्धः भारतीयचलच्चित्रनिर्माता तथा धर्मा-प्रोडक्शन्स-संस्थायाः संस्थापकः।१९७२ : इद्रीस् एल्बा — प्रसिद्धः हॉलीवुड्-ब्रिटिश्-चलच्चित्राभिनेता।

निधनम्

१५६६ : सुलेमान् द मैग्निफिसेण्ट् — उस्मानीसाम्राज्यस्य शक्तिशालिषु दीर्घकालं शासनं कृतवतः सुल्तानेषु अन्यतमः।१९७२ : उस्ताद् अलाउद्दीनखानः — प्रसिद्धः भारतीयः सरोदवादकः।२००५ : मेजर् धनसिंहथापाः — परमवीरचक्रपुरस्कारविजेता तथा भारत-चीनयुद्धस्य (१९६२) महानायकः।२०२० : केशवानन्दभारती — भारतीयसंविधानस्य ‘मूलसंरचनासिद्धान्तं’ प्रतिपादयितुं प्रसिद्धः सन्तः।

महत्त्वपूर्णाः अवसराः

रक्षासेनासंस्मरणदिवसः : १९६५ तमस्य वर्षस्य युद्धस्य नायकानां शौर्यं तेषां च बलिदानं स्मर्तुं विशेषः दिवसः।स्वाजीलैण्ड् (इस्वातिनी)-स्वतन्त्रतादिवसःराष्ट्रियः पुस्तकपठनदिवसःविश्वदाढीदिवसःराष्ट्रियः कॉफी-आइसक्रीम-दिवसः

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan