भोपालम्, 08 सितम्बरमासः (हि.स.)।

मध्यप्रदेशः अधुना केवलं पारम्परिकोद्योगेभ्यः निवेशस्य भूमिं सिद्धां न करोति, अपितु नवोदित-अर्थव्यवस्थायाः क्षेत्रेष्वपि स्वस्थानं निर्मातुं प्रयतते। खाद्य-प्रसंस्करणं वस्त्रोद्योगश्च इत्यादीनां स्थापितक्षेत्राणां सह कृत्रिमबुद्धिमत्ता (एआई), दत्तांशः, ड्रोन, रक्षाक्षेत्रम्, सूचनाप्रौद्योगिकी, विज्ञाननगरम् इत्यादिषु क्षेत्रेषु अपि सर्वकारस्य केन्द्रणं वर्धितम् अस्ति। लक्ष्यं स्पष्टमस्ति यत् प्रदेशस्य स्थानीयक्षमतानां संसाधनानां च निवेशेन, उत्पादननेन, रोजगारावसरेण च सह संयोजनं कृत्वा औद्योगिकविकासस्य विस्तारः बृहन्नगरभ्यः जिलास्तरपर्यन्तं प्रापयितुम्।

मध्यप्रदेशः निवेशस्य नूतनकेन्द्ररूपेण स्वदावेदारीं सुदृढां करोति। मुख्यमन्त्रिणः डॉ. मोहनयादवस्य सर्वकारः निवेशाकर्षणार्थं नीतिगतपरिवर्तनात् आरभ्य आधारभूतसंरचनां सम्पर्कव्यवस्थां च यावत् अनेकस्तरेषु कार्यं कुर्वन् अस्ति। प्रधानमन्त्रिणो नरेन्द्रमोदिनः नेतृत्वे देशे व्यापारसौकर्यार्थं कृताः सुधाराः प्रदेशेऽपि कार्यान्विताः सन्ति। सर्वकारस्य अनुसारं बहवः प्राचीनाः अप्रासङ्गिकाः च विधयः निरस्ताः सन्ति तथा च पञ्चविंशत्यधिकाः नूतनाः नीतयः कार्यान्विताः सन्ति। एतेषां परिवर्तनानां उद्देश्यं निवेशकेभ्यः व्यापारिकवातावरणं सरलं कर्तुं तथा उद्योगस्थापनस्य प्रक्रियां त्वरितां कर्तुम् अस्ति।

अस्यैव क्रमस्य अन्तर्गतं मुख्यमन्त्री डॉ. यादवः निवेशकैः सम्पर्कार्थं दुबईयात्रायाम् अस्ति। तेन अत्र प्रमुखैः उद्योगसमूहैः सह अनेकाः महत्त्वपूर्णाः व्यक्तिगतरूपेण तथा शासनस्तरीयाः च बैठकाः कृत्वा निवेशार्थम् आमन्त्रणं कृतम्। तेन उक्तं यत् निवेशकाः निःसंकोचं मध्यप्रदेशे निवेशं कुर्वन्तु। अस्माकं सर्वकारः कदापि भवन्तं निराशं न करिष्यति। तस्य कथनानुसारम् एआई-दत्तांशात् आरभ्य रक्षाक्षेत्रं खाद्यप्रसंस्करणं च यावत् प्रत्येकस्मिन् क्षेत्रे निवेशार्थं राज्ये अनुकूलं वातावरणं निर्मितम् अस्ति।

सूक्ष्मलघुमध्यमोद्योगैः रोजगारस्य सुदृढीकरणम्

मध्यप्रदेशस्य औद्योगिकार्थव्यवस्थायां सूक्ष्मलघुमध्यमोद्योगक्षेत्रं तीव्रगत्या महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहति। अस्मिन् क्षेत्रे एककोट्यधिकाः दश लक्षाधिकाः जनाः रोजगारैः सम्बद्धाः सन्ति। अपरतः प्रदेशेन निर्यातक्षेत्रेऽपि स्वस्थितिः सुदृढा कृता अस्ति। मुख्यमन्त्रिणा दुबईयात्रायाः समये उक्तं यत् वर्षे २०२६-२७ तमे मध्यप्रदेशात् षट्सप्ततिसहस्रकोटिरूप्यकेभ्यः अधिकस्य निर्यातः अभवत्। सर्वकारस्य केन्द्रणं केवलं बृहदुद्योगान् प्रदेशे आनयितुं सीमितं नास्ति। स्थानीयोद्यमानां विस्ताराय आवश्यकसुविधानां उत्तमव्यापारिकवातावरणस्य च उपलब्धतायामपि बलं दीयते।

कृत्रिमबुद्धिमत्ता, दत्तांशः, ड्रोन तथा रक्षाक्षेत्रे नूतना रणनीतिः

विश्वस्य अर्थव्यवस्था तीव्रगत्या प्रौद्योगिकी-आधारिता भवति। अस्य परिवर्तनस्य दृष्ट्या मध्यप्रदेशेन भविष्यस्य क्षेत्रेषु अपि दृष्टिः केन्द्रिता अस्ति। कृत्रिमबुद्धिमत्ता, दत्तांशः, ड्रोन तथा रक्षाक्षेत्रम् इत्यादीनि क्षेत्राणि नूतनाः औद्योगिकसम्भावनाः इति दृष्ट्या अवलोक्यन्ते। रक्षाक्षेत्रस्य चित्रं जबलपुरे दृश्यते। अगस्तमासे रक्षामन्त्री राजनाथसिंहः मुख्यमन्त्री डॉ. यादवश्च जबलपुरस्थिते वाहननिर्माणकारखाने टी-श्रेणी-युद्धकयानानां पुनरुद्धारपरियोजनायाः आधारशिलां स्थापितवन्तौ। लघुरत्न-रक्षासार्वजनिकक्षेत्रोपक्रमस्य आर्मर्ड व्हीकल निगम लिमिटेड इत्यस्य अस्यां इकाईस्थले टी-७२ तथा टी-९० इति युद्धकयानानां मरम्मतार्थम् अत्याधुनिकसुविधाः विकसिताः भविष्यन्ति। अनेन सेनायै मरम्मतितानि युद्धकयानानि समये उपलब्धानि कर्तुं साहाय्यं भविष्यति।

एआई-अभियानेन पञ्चाशत्सहस्ररोजगारस्य लक्ष्यम्

मध्यप्रदेशस्य नूतनायां औद्योगिकरणनीतौ कृत्रिमबुद्धिमत्तायै विशेषं स्थानं प्रदत्तम् अस्ति। सर्वकारः चरणबद्धरूपेण ‘राज्य-एआई-अभियानम्’ प्रारभते। अस्य लक्ष्यं प्रदेशे कृत्रिमबुद्धिमत्तासम्बद्धानां पञ्चाशत्सहस्राधिकानां रोजगारावसराणां निर्माणं तथा शासकीयकार्येषु कृत्रिमबुद्धिमत्तायाः उपयोगस्य प्रोत्साहनं च अस्ति। एमपी ई-सेवा तथा सम्पदा २.० इत्यादिषु अङ्कीयमञ्चेष्वपि कृत्रिमबुद्धिमत्ताम् आधारीकृताः प्रौद्योगिक्यः समावेश्यन्ते। वास्तविकसमय-अनुसरणं मुखपरिचयश्च इत्यादीनां प्रौद्योगिकीनां प्रयोगेन शासकीयसेवानां अधिकं शीघ्रं प्रभावपूर्णं च कर्तुं प्रयत्नः क्रियते। अर्थात् प्रदेशे कृत्रिमबुद्धिमत्ता केवलं प्रौद्योगिकिरूपेण न, अपितु रोजगारस्य, सुशासनस्य, नूतनार्थव्यवस्थायाः च आधाररूपेण विकसितुं दिशि चरणाः वर्धन्ते।

भूमि, विद्युत् तथा जलं निवेशस्य शक्तिरूपेण कर्तुं प्रयत्नः

निवेशकानाम् आकर्षणे मध्यप्रदेशस्य प्रमुखशक्तिषु पर्याप्तभूमिः, भूमिसञ्चयः, विद्युत् तथा जलस्य उपलब्धता च गण्यमाना अस्ति। प्रदेशे अधिशेषविद्युत् तथा पर्याप्ताः जलसंसाधनानि सन्ति। हरितऊर्जाक्षेत्रेऽपि राज्यस्य विस्तारः भवति। उद्योगेभ्यः केवलं भूमेः उपलब्धता पर्याप्ता न भवति। विद्युत्, जलम्, परिवहनम्, सम्पर्कव्यवस्था तथा आधारभूतसंरचना अपि समानरूपेण महत्त्वपूर्णाः सन्ति। सर्वकारस्य कथनमस्ति यत् एतेषु क्षेत्रेषु क्षमता-वर्धनस्य सह उद्योगेभ्यः व्यापारिकवातावरणं सरलं कृतम् अस्ति।

बृहन्नगरेभ्यः जिलापर्यन्तम् उद्योगानां विस्तारस्य सिद्धता

सर्वकारः अधुना औद्योगिकविकासं केवलं बृहन्नगरेषु सीमितं न स्थापयितुम् इच्छति। क्षेत्रीय-औद्योगिक-सम्मेलनानि अस्य महत्त्वपूर्णं माध्यमं कृतानि सन्ति। मुख्यमन्त्रिणः अनुसारं सम्मेलनैः स्थानीयसंसाधनानां औद्योगिकसम्भावनानां च निवेशेन सह संयोजनस्य अवसराः प्राप्ताः सन्ति। अधुना अग्रिमं केन्द्रणं जिलास्तरे औद्योगिकक्रियाकलापानां विस्तारस्य अस्ति। प्रत्येकस्य जिलस्य स्थानीयक्षमतायाः उपलब्धसंसाधनानां च परिचयं कृत्वा तानि उद्योगस्य, निवेशस्य, रोजगारावसराणां च रूपेण परिवर्तयितुं योजना अस्ति। अनेन औद्योगिकविकासस्य विस्तारः भोपाल-इन्दौर इत्यादिभ्यः बृहन्नगरेभ्यः लघुनगराणि जिलानि च यावत् कर्तुं प्रयत्नः भविष्यति।

प्रदेशे विगतेषु प्रायः अष्टसु मासेषु गोदरेज इत्यादीनां बृहद्कम्पनीनां इकाईनां लोकार्पणानि भूमिपूजनानि च कृतानि सन्ति। तथा च गतवर्षस्य अगस्तमासे भूमिपूजनस्य अनन्तरं त्रयोदशमासेषु सीहोरनगरे विश्वस्य बृहत्तमा परिवर्तित्राणनिर्माणशाला प्रारब्धा अभवत्। अस्यां इकाईस्थले प्रतिवर्षं ३६५ परिवर्तित्राणि निर्मीयन्ते तथा द्विसहस्रं जनानां रोजगारः भविष्यति।

वायुसम्पर्केन निवेशाय पर्यटनाय च समर्थनम्

निवेशस्य पर्यटनस्य च विस्तारार्थं उत्तमः वायुसम्पर्कः महत्त्वपूर्णः मन्यते। भोपाल-इन्दौरनगराभ्यां अन्तर्राष्ट्रीयविमानसेवानां सञ्चालनं भवति। तदतिरिक्तं प्रदेशे चत्वारः नूतनाः विमानपत्तनाः विकसितुं सिद्धता क्रियते। ग्वालियरं जबलपुरं च वायुसम्पर्कस्य दृष्ट्या सज्जे स्तः तथा भविष्ये ताभ्यां अन्तर्राष्ट्रीयविमानसेवानां प्रारम्भस्य सम्भावना अस्ति। मार्ग, रेल तथा विमानसम्पर्कस्य विस्तारः उद्योगस्य, व्यापारस्य, निवेशस्य, पर्यटनस्य च महत्त्वपूर्णः आधारः मन्यते।

महाकाललोकस्य अनन्तरं पर्यटनक्रियाकलापेषु वृद्धिः

औद्योगिकनिवेशस्य सह पर्यटनमपि मध्यप्रदेशस्य अर्थव्यवस्थायाः महत्त्वपूर्णाधाररूपेण क्रियते। महाकाललोकस्य निर्माणानन्तरम् उज्जयिन्यां श्रद्धालूनां संख्या अभूतपूर्वरूपेण वर्धिता अस्ति। सर्वकारस्य अनुसारम् अस्मिन् वर्षे प्रदेशे प्रायः चतुर्दशकोटिः बाह्यपर्यटकाः आगतवन्तः। पर्यटनस्य वर्धमानक्रियाकलापानाम् प्रभावः होटल, परिवहन, खाद्यपेय, हस्तशिल्प, स्थानीयोत्पाद, खाद्यप्रसंस्करण तथा सेवाक्षेत्रेष्वपि दृश्यते। अनेन रोजगारस्य निवेशस्य च नूतनावसराः निर्मीयेरन् इति अपेक्षा अस्ति।

त्रिंशल्लक्षकोटिरूप्यकेभ्यः अधिकाः निवेशप्रस्तावाः

मध्यप्रदेशस्य निवेशाभियानस्य बृहत्तमं मञ्चं फेब्रुवरी २०२५ तमे भोपालनगरे आयोजितं द्विदिवसीयं वैश्विकनिवेशकसम्मेलनम् आसीत्। अस्मिन् षष्टिदेशानां उद्योगपतयः भागं गृहीतवन्तः तथा त्रिशताधिकानां कम्पनीनां प्रबन्धनिदेशकाः मुख्यकार्यपालकाधिकारिणश्च प्रदेशे निवेशस्य सम्भावनासु चर्चां कृतवन्तः। सम्मेलनस्य समये त्रिंशल्लक्षकोटिरूप्यकेभ्यः अधिकनिवेशस्य सहमतिपत्राणि हस्ताक्षरितानि। आयोजने पञ्चविंशतिसहस्राधिकाः पञ्जीकरणानि अभवन्।

स्थानीयक्षमतातः वैश्विकनिवेशपर्यन्तम्

मध्यप्रदेशस्य निवेशरणनीतिः अधुना पारम्परिकोद्योगेभ्यः अग्रे गत्वा नूतनार्थव्यवस्थायाः क्षेत्रेषु पर्यन्तं विस्तृता अस्ति। खाद्यप्रसंस्करणं, वस्त्रोद्योगः, सूचनाप्रौद्योगिकी, कृत्रिमबुद्धिमत्ता, दत्तांशः, ड्रोन, रक्षाक्षेत्रं तथा पर्यटनम् इत्यादिषु क्षेत्रेषु निवेशसम्भावनानां अन्वेषणस्य सह भूमिः, विद्युत्, जलम्, हरितऊर्जा, आधारभूतसंरचना तथा वायुसम्पर्कं निवेशस्य शक्तिरूपेण विकसितुं प्रयत्नः क्रियते।

सर्वकारस्य रणनीतेः अग्रिमः चरणः एतेषां संसाधनानां केवलं उपलब्धसुविधारूपेण संरक्षणं न कृत्वा तान् औद्योगिकनिवेशस्य रोजगारस्य च प्रेरकशक्तिरूपेण परिवर्तयितुम् अस्ति। अत एव मध्यप्रदेशः अधुना निवेशार्थं केवलं भूमेः संसाधनानां च उपलब्धतायाः दावा न करोति, अपितु स्थानीयक्षमतायाः निवेशेन, निवेशस्य उत्पादनेन, उत्पादनस्य रोजगारावसरेण च संयोजनस्य दिशि स्वस्य नूतनां औद्योगिकप्रतिमां प्रस्तौति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani