Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
नवदेहली, 3 सितंबरमासः (हि.स.)। विदेशमन्त्री डॉ. एस्. जयशङ्करः बुधवासरे जर्मनीदेशस्य विदेशमन्त्री जोहान् वाडेफुल् इत्यनेन सह द्विपक्षीयवार्ताम् अकरोत्। उभौ नेतारौ ग्रीन् हाइड्रोजन् अर्धचालकः च इत्यादिषु सहयोगस्य विविधेषु क्षेत्रेषु चर्चाम् अकुरुताम्। अमेरिकायाः शुल्कयुद्धस्य सम्मुखिकरणं कुर्वतः भारतस्य वार्तायां स्वायत्ततायाः बहुध्रुवीयस्य च विश्वस्य महत्त्वं रेखाङ्कितम्, उक्तं च यत् तादृशे समये भारतस्य यूरोपीय-संघेन भारतस्य च जर्मन्येन परस्परं अधिकं निकटतया कार्यं करणीयम्।
डॉ. जयशङ्कर-जर्मन-नेता-वाडेफुलयोः मध्ये देहलीनगरस्य हैदराबादगृहे एव वार्ता अभवत्। तस्मिन्नेव समये उभाभ्यां व्यापारिक-संबन्धाः, तांत्रिक-सहयोगः, क्षेत्रीय-अन्ताराष्ट्रियसुरक्षा, परस्परपरामर्शः सहयोगः च अधिकं सुदृढीकरणे सम्मतिः प्रदत्ता। वार्ता अर्थव्यवस्था, जलवायु-परिवर्तनम्, रक्षा, प्रौद्योगिकी च विषयेषु सम्बन्धस्य सुदृढीकरणे केन्द्रिता अभवत्। भारत-जर्मनी उभयं हरितहाइड्रोजनक्षेत्रे सहयोगाय चिन्तनं कुर्वतः स्तः। वार्तायाम् राजनीतिक-सहयोगः, सुरक्षा-रक्षा, आर्थिक-संबन्धाः, अनुसंधानम्, भविष्य-प्रौद्योगिक्यः, जलवायु, ऊर्जा, शिक्षा, कौशलम्, गतिशीलता, जनजनपरस्परविनिमयः अपि अन्तर्भूताः। तदन्यत् वार्तायाम् युक्रेन-संघर्षः, मध्य-पूर्वः, हिन्द-प्रशान्तः, वैश्विक-अस्थिरता च अपि चर्चिता। ततः परं उभौ नेतारौ पत्रकार-संवादं अकुरुताम्। वार्तायां विदेशमन्त्री डॉ. जयशङ्करः अवदत् – “दुनिया अधुना आर्थिक-अस्थिरताराजनीतिक-अनिश्चितता इति द्वाभ्यां महतीभ्याम् आह्वानभ्यां संघर्षति। यदि विश्वं बहुध्रुवीयं भवेत्, राष्ट्राणि च स्व-स्वायत्ततां रक्षन्तः परस्परं गहनं संवादं सहयोगं च कुर्वन्ति, तर्हि एतेषां आव्हानानां श्रेष्ठं समाधानं निष्पादयितुं शक्यते।” सः अवदत् यत् शुल्क-न्यूनता परस्परम् हितस्य विषयः अस्ति। अद्यतन-संयोगे एते प्रयासाः अधिकं आवश्यकाः जाताः।
विदेशमन्त्री वैश्विक-अनिश्चिततायाम् भारत-यूरोपीय-संघ-भारत-जर्मनी-संबन्धयोः निकटतायाः महत्त्वं निर्दिश्य अवदत्। सः अवदत् – “अद्यतनं यानि परिवर्तनानि वयं पश्यामः, तानि अस्माकं नीतिषु, विभिन्न-देशेषु च दृष्टिकोणं प्रभावितानि कुर्वन्ति। वैश्विकरणनीतिक-परिदृश्ये महदस्थिरतया सह परिवर्तनं दृश्यते, यत् भारत-यूरोपीय-संघभारतजर्मनी च परस्परं अधिकं निकटतया कार्यं कर्तुं दृढं आधारं प्रदत्ते।” विदेशमन्त्री एतस्मिन् काले आशां व्यक्तवान् यत् यूरोपीयसंघभारतमुक्तव्यापारसन्धिः शीघ्रं सम्पन्नः भविष्यति। जयशङ्करः अवदत् – “एतत् अस्माकं आपसी-हितं यत् वयं शुल्कं न्यूनं कुर्मः, व्यापारिक-आर्थिक-सहयोगं च वर्धयामः। अद्यतन-संयोगे एते प्रयासाः अधिकम् आवश्यकाः भवन्ति। वयं इच्छामः यत् मुक्त-व्यापार-सन्धेः (एफ्.टी.ए.) चर्चायाः पुनः चक्रः शीघ्रं आरभ्येत। वयं इच्छामः यत् आगामि-दिवसेषु सः निर्णायकं निष्कर्षं प्राप्नुयात्, अस्माकं आपसी-हितं च भविष्यति। एतेन वैश्विक-आर्थिक-स्थैर्यं साहाय्यं भविष्यति।” जर्मनी-विदेशमन्त्री वाडेफुल् विदेशमन्त्री जयशङ्करं प्रति आश्वासनं दत्तवान् यत् जर्मनी भारत-यूरोपीय-संघ-मुक्त-व्यापार-सन्धये (एफ्.टी.ए.) सम्पूर्णं समर्थनं दास्यति।
जयशङ्करः आतंकवाद-विरोधिनि भारतस्य व्यवहारे जर्मनीदत्तां सहमतिं प्रसंशितवान्, भारतस्य आत्मरक्षा-अधिकारस्य वाडेफुलेन व्यक्तं समर्थनं प्रशंसितवान्। सः अवदत् – “आतंकवाद-विरोधे भारतस्य लढायां जर्मनी येन समझं प्रदत्तवती, तस्य अस्माभिः अतीव मूल्यं ज्ञायते। जर्मनी-विदेशमन्त्री वाडेफुल् अपि स्वयं आतंकवादी-आक्रमणात् आत्मरक्षणे अस्माकम् अधिकारविषये स्पष्टतया उक्तवान्। ऑपरेशन् सिन्धूर् अनन्तरम् अस्माकं संसदीयप्रतिनिधिमण्डलस्य अपि स्निग्धं स्वागतं कृतम्।” तस्मिन् अवसरं जर्मन-फोस्टर्-केयर् मध्ये वसन्त्या अरिहा-शाह-संबन्धः अपि चर्चितः। विदेशमन्त्री अवदत् – “अहं मन्त्रिणं प्रति उक्तवान् यत् आवश्यकं यत् अस्याः (अरिहा-शाह) संस्कृतिअधिकारः सुनिश्चितः स्यात्, सा च भारतीय-परिवेशे वृद्धिं प्राप्नुयात्। अतः एषः विषयः विलम्बं विना समाधानं प्राप्नुयात्।”
विदेशमन्त्री अवदत् – “जलवायु-ऊर्जा-क्षेत्रे वयं गत-वर्षेषु हरित-सतत-विकास-सहकार्ये कार्यं कुर्मः। अस्य अन्तर्गतं नागपुर-मेट्रो-रेल्, पञ्च-राज्येषु हरित-ऊर्जा-गलियारे, कोच्च्यां समन्वित-जल-परिवहन-परियोजना च अन्तर्भवति। अर्धचालक-निर्माण-क्षेत्रं विशेषतः आशाजनकं रूपेण उदितम्। अस्माभिः जर्मन-निवेशं, जीसीसी च जर्मनी-क्षमतायाः वर्धनं च, भारतीय-प्रतिभा च स्वागतं कुर्मः। जर्मनीद्वारा विकसितं प्रतिभासिद्धताप्रवाह-प्रारूपविशेषतया प्रभावी अभवत्। अस्माभिः अत्रैव वैज्ञानिक-सहकार्यम् पञ्चाशत् वर्षाणि पूर्णानि। अस्य सम्बन्धस्य गाढीकरणम्, औद्योगिक-संयोजनं च, अस्माभिः स्वस्य कार्यरूपेण निर्धारितम्। अस्माकं साइबर्-डिजिटल्-संवादाः अपि महत्वपूर्णाः। उभय-देशयोः मध्ये अन्तरिक्ष-सहकार्यम् अपि सक्रियतया अन्वेष्टव्यम्।”
------------
हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता