Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
जयपुरम्/नव दिल्ली, 26 जनवरीमासः (हि.स.)।
सप्तसप्ततितमे गणतन्त्रदिवसस्य अवसरं प्रति राष्ट्रियराजधानी नवदिल्लीस्थे कर्तव्यपथे आयोजितायां भव्यायां परेडायां राजस्थानस्य उस्ता कलायाः आधारेण निर्मिता झांकी स्वर्णिमप्रभया सर्वेषां ध्यानं आकर्षितवती। एषा झांकी न केवलं राजस्थानस्य समृद्धसांस्कृतिकविरासतायाः प्रभावशालीं प्रदर्शनं अभवत्, अपि तु विलुप्यमानायाः पारम्परिकशिल्पकलायाः संरक्षणस्य तथा शिल्पकाराणां राष्ट्रियपरिचयस्य सशक्तं माध्यमम् अपि सिद्धा।
राजस्थान ललितकलाअकादम्याः सचिवः तथा झांकीप्रभारी डॉ. रजनीशः हर्षः अवदत् यत् प्रसिद्धकलाकारः हरशिवः शर्मा द्वारा विनिर्मिता एषा झांकी बीकानेरस्य प्रायः पञ्चशतवर्षपुरातनायाः विश्वविख्यातायाः उस्ता कलायाः आधारेण रचिता आसीत्।
उस्ता कला विशेषरूपेण उष्ट्रचर्मणि कृतायाः स्वर्णचित्रकलायाः, सूक्ष्मनक्काशिकर्मणः, प्राकृतिकवर्णानां तथा स्वर्णपत्राणां उपयोगस्य कृते प्रसिद्धा अस्ति। झांक्याः अग्रभागे उष्ट्रचर्मनिर्मिताः पारम्परिकपटलाः, सुराहिकाः, कुप्प्यः तथा दीपकाः प्रदर्शिताः, येषु कृतं जटिलं उस्ता-चित्रकर्म दर्शकान् मन्त्रमुग्धान् अकरोत्।
एतां झांकीं राष्ट्रपतिः द्रौपदी मुर्मु, प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, तथा समारोहस्य मुख्यातिथिः यूरोपीय परिषदस्य अध्यक्षा एण्टोनियो कोस्टा प्रशंसितवन्तः। तदनन्तरं उपराष्ट्रपतिः सी. पी. राधाकृष्णन, केन्द्रीयरक्षामन्त्री राजनाथः सिंहः, लोकसभाध्यक्षः ओमः बिर्ला, केन्द्रीय मन्त्री तथा बीकानेर सांसदः अर्जुनरामः मेघवालः इत्यादयः अन्ये गणमान्याः अतिथयः करतलध्वन्या झांकीकलाकाराणां उत्साहं वर्धितवन्तः।
झांक्याः डिजाइनरः तथा पर्यवेक्षकः हरशिवः शर्मा अवदत् यत् “राजस्थानः मरुस्थलस्य स्वर्णस्पर्शः” इति विषयाधारितायाः अस्याः झांक्याः अग्रभागे रावणहट्टा वाद्यं वादयतः कलाकारस्य अर्धत्रिशतषडशताधिकडिग्रीपर्यन्तं भ्रमणशीलप्रतिमा मुख्याकर्षणरूपेण आसीत्। तस्य उभयतो उस्ता कलया अलंकृताः विविधाः कलाकृतयः प्रदर्शिताः। झांक्याः एषः भागः प्रायः त्रयोदशफुट् ऊन्नतः आसीत्।
ट्रेलरभागे उस्ता कलया अलंकृताः भ्रमणशीलाः पारम्परिकाः कुप्प्यः, हस्तशिल्पकर्मणि निरताः शिल्पकाराः, तथा पृष्ठभागे विशालः उष्ट्रः तस्मिन् आरूढा प्रतिमा च राजस्थानस्य मरुस्थलीयसांस्कृतिकजीवनस्य सशक्तं प्रतीकं अभवन्। उभयपार्श्वे गेर् लोकनृत्यं प्रदर्शयन्तः कलाकाराः प्रदर्शिनीं जीवंताम् अकरोत्।
झांक्यां ‘वोकल् फॉर् लोकल्’ तथा ‘आत्मनिर्भर भारत’ इत्यस्य भावनाः अपि स्पष्टतया प्रतिफलिताः। उस्ता कलाकाराणां सजीवप्रदर्शनेन एतत् सूचितं यत् पारम्परिकशिल्पं अद्यापि आजीविकायाः सुदृढं साधनं भवितुं शक्नोति तथा ग्रामीणार्धनगरीयप्रदेशेषु रोजगारावसरान् सृजति।
झांक्याः निर्माणं मुख्यमन्त्री भजनलालशर्मणः भावनानुरूपं उपमुख्यमन्त्री तथा पर्यटनकला-संस्कृतिमन्त्री दिया कुमारी, अतिरिक्तमुख्यसचिवः प्रवीणः गुप्तः, तथा उपसचिवा अनुराधा गोगिद्वारा इत्येतयोः मार्गदर्शनेन सम्पन्नम्। झांकीसाकारिकरणे प्रीतिः सोलङ्की, समुद्रपालः सिंहः, जन्मेजयः शर्मा, तथा आर्. एस्. भटनागर् एण्ड् सन्स् संस्थायाः फैब्रिकेटरः प्रबोधः कुमारः भटनागरः इत्येषां विशेषः योगदानम् आसीत्।
कर्तव्यपथे उपस्थितैः दर्शकैः झांक्याः भूरेण स्वर्णवर्णयोजनया, सूक्ष्मकारीगर्या तथा जीवंतप्रस्तुत्या अत्यन्तं प्रशंसा कृता। परेडानन्तरं अनेके विदेशी अतिथयःप्रदर्शिन्याः समीपे स्थित्वा तस्य सूक्ष्मविवरणानि निरीक्षमाणाः दृष्टाः। सामाजिकमाध्यमेषु अपि राजस्थानस्य अस्याः झांक्याः चित्राणि दृश्यचित्राणि च व्यापकं प्रचारं प्राप्तवन्ति।
राजस्थानस्य उस्ता कला झांकी एतत् सिद्धवती यत् गणतन्त्रदिवसपरेडा केवलं शक्तिप्रदर्शनं न, अपि तु भारतस्य सांस्कृतिकवैविध्यस्य तथा विरासतायाः उत्सवः अपि अस्ति। बीकानेरस्य अस्याः अनमोलायाः कलायाः कर्तव्यपथे प्राप्ता प्रतिष्ठा आगामिपीढीनां कृते प्रेरणारूपा भविष्यति तथा पारम्परिकशिल्पसंरक्षणदिशायां एकः महत्वपूर्णं पदम्इति स्मर्यते।
---------------
हिन्दुस्थान समाचार