जयपुरनगरम्, ०९ जनवरीमासः (हि.स.)।मुख्यमन्त्री श्री भजनलाल शर्मा अवदत् यत् – “जनजाति–संस्कृतिः अस्माकं समाजस्य अमूल्य–धरोहरम् अस्ति। राज्य–सर्वकार: अस्य संरक्षणं संवर्धनं च कर्तुं पूर्णरूपेण प्रतिबद्ध: अस्ति। पं.दीनदयाल-उपाध्यायस्य अन्त्योदय–संकल्पम् आत्मसात्कुर्वन्, सर्वकार: जनजाति–समाजस्य समग्र–उत्थानं सर्वोच्च–प्राथमिकतां प्रयच्छति।”मुख्यमन्त्री शुक्रवासरे मुख्यमन्त्री–कार्यालये जनजाति–विकासस्य हितधारकैः सह व्ययनिर्धारण–पूर्व–संवादं कुर्वन् आसीत्। सः अकथयत् – “सामाजिक–क्षेत्रे कार्यरताः संस्थाः समाजेन गहन–संबन्धं स्थापयित्वा, जनजाति–क्षेत्राणाम् आवश्यकतानां तथा समस्यासु सुशोधित–दृष्टिं प्राप्तुं समर्थाः भवन्ति। लब्धानां मतानां विश्लेषणं कृत्वा ते अग्रिम व्ययनिर्धारण–सङ्ग्रहे सम्मिलितुं प्रयासः क्रियते, यतः प्रदेशे जनजाति–कल्याणाय नव–वेगः स्यात्।”मुख्यमन्त्री अभवत् – “राज्य–सर्वकार: जनजाति–संस्कृति–वैभवं च संरक्षितुं तथा पर्यटनं संवर्धयितुं प्रयासं करोति। जनजाति–क्षेत्रे राजीविका–महिलाभि: निर्मितं ‘पुष्प–गुलालराग:’ सर्वकारी-क्रयणद्वारा आजीविका–संवर्धनं प्रोत्साहितम्। एवं च बेणेश्वर–धाम तथा मानगढ़–धाम ‘ट्राइबल–टूरिस्ट–सर्किट’ अन्तर्गतं विकसिताः स्युः। सोम-माही-जाखम–नदीनां संगमे स्थिते बेणेश्वर–धामे प्रतिवर्षम् आयोज्यमानं विशाल–आदिवासी–मेलापकम् अधिकं भव्यं कर्तुं प्रयासः क्रियते, यतः नव–वंश-जनजाति–इतिहास–संस्कृत्या सम्पृक्ता स्यात्।”मुख्यमन्त्री उद्घोषयत् – “प्रधानमन्त्री श्री नरेन्द्र–मोदिन: नायकत्वे नेतृत्वे भगवत: बिरसा–मुंडा–जयंती–संदर्भे २०२३ तिमे वर्षे ‘पीएम–जनमन’ अभियानम् आरब्धम्। अस्य अन्तर्गतं ९ मन्त्रालयानां ११ योजनाः समेकित–क्रियान्वयनेन जनजाति–समाजः लाभं प्राप्नोति। बारां–जनपदे अस्य अभियानान्तर्गतं प्राय: ११ सहस्र प्रधानमंत्री–आवासाः, १६ सहस्रात् अधिकाः विद्युत्–संयोजकाः, ३,७६० पेयजल–संयोजकाः, १२ ‘मल्टी–परपज–सेंटर’ तथा ११ संपर्क–मार्गा: पूर्णाः। एवं च २१ नव–छात्रावासाः, ५१ नव–आंगनबाड़ी–केंद्राणि तथा ५१ नव–वन–धन–केंद्राणि अनुमोदितानि। ‘धरती–आबा–जनजातीय–ग्राम–उत्कर्ष–अभियान’-अन्तर्गतं पक्व–गृहाणि, मार्ग:, विद्युत्, जलं, शिक्षणं, स्वास्थ्य–सेवा, कृषिः, पशुपालनं तथा मत्स्य–पालनं यथासम्भवं जनजाति–बहुल–ग्रामाणां सर्वाङ्ग–विकासाय प्रयुक्तम्। एषु ६,००० ग्रामाणि चयनितानि, यतः प्राय: ५५ लक्षं जनजाति–नागरिकाणां जीवन–स्तरः परिवर्त्यते। एवं च ‘आदि–कर्मयोगी–अभियान’ इत्यन्तर्गतं १,१७,००० कर्मयोगी, आदि–सहयोगी तथा आदि–साथी प्रशिक्षणं लब्धवन्तः।”सः उद्घोषयत् – “गत–व्ययनिर्धारणे जनजाति–विकास–कोषः १,००० कोटि रुप्यकात् १,७५० कोटि कृतः। डूंगरपुरे तथा बांसवाड़ायां डूंगर–बरंडा एवं बांसिया–चारपोटामध्ये जनजाति–नायक–स्मारकाः, उदयपुरे वीर–बालिका–कालीबाई–संग्रहालयः च निर्मीयमानः। अतीतयो: द्वयोः वर्षयोः जनजाति–क्षेत्रे ९ आश्रम–छात्रावासाः, ३ आवासीय–विद्यालयाः, एकः नवीन–खेल–छात्रावासः तथा २४० नव–मां–बाड़ी–केन्द्राणि स्वीकृतानि। छात्रावासेषु आवासीय–विद्यालयेषु भोजनालयशुल्कं ३,२५० रुप्यकं प्रतिमासं वर्धितम्। एवं च २०२५–२६ कृषिकाले ५०,००० जनजाति–कृषकाणां शाक–बीज–लघु–किट् प्रदत्ताः।”सभायाम् उदयपुर-डूंगरपुर-प्रतापगढ-बांसवाडा-सलूंबर-बारां-सिरोही-जनपदै: सह विभिन्न–जनपदानां सामाजिक–कार्यकर्तारः तथा संस्थाः उपस्थिताः। ते शिक्षण-चिकित्साशास्त्र-आधारभूत–संरचना-रोजगार-सेचन-जनजाति–कल्याण–विषया: विचाराय प्रस्तुतवन्तः।अस्मिन् अवसरे जनजाति–क्षेत्रीय–विकास–मन्त्री श्रीबाबूलाल खराडी, अतिरिक्त–मुख्य–सचिव–जल–संसाधनम्–श्री अभयकुमार:, अतिरिक्त–मुख्य–सचिव–मुख्यमन्त्री–कार्यालय–श्री अखिल: अरोड़ा, अतिरिक्त–मुख्य–सचिव–जनजाति–क्षेत्रीय–विकास–श्रीकुंजीलाल: मीणा, प्रमुख–शासन–सचिव–वित्त–श्रीवैभव: गालरिया इत्येतै: सह सम्बन्धितविभागानां वरिष्ठ–अधिकारिण: तथा जनजाति–क्षेत्रेण सम्बद्धा: प्रतिनिधयः उपस्थिताः आसन्।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता