राजस्थानस्य लोककलाकारैः सह सुसज्जितः भविष्यति रिफ्-महोत्सवः, षट्सु महाद्वीपेषु आगतेभ्यः कलाकारैः लोकसङ्गीतस्य विविधाः छटाः प्रसारयिष्यन्ते।

जोधपुरम्, २१ अक्टोबरमासः (हि.स.)। मेहरानगढ-सङ्ग्रहालयन्यासस्य तत्त्वावधाने २० तमः जोधपुर-रिफ्-महोत्सवः (राजस्थान-अन्ताराष्ट्रिय-लोकमहोत्सवः) अक्टोबरमासस्य २२ दिनाङ्कतः २६ दिनाङ्कपर्यन्तं मेहरानगढदुर्गे आयोजयिष्यते। अस्मिन् वर्षे महोत्सवः स्वस्य विंशतितमं वार्षिकोत्सवं समाचरति। अस्मिन् षट्सु महाद्वीपेषु आगताः कलाकाराः, एकदर्जनाधिक-देशेभ्यः सङ्गीतकाराः, राजस्थानस्य समृद्धलोकसङ्गीतपरम्पराभिः सम्बद्धाः २५० तः अधिकाः लोककलाकाराः च स्वप्रस्तुतीः दास्यन्ति। महोत्सवस्य आयोजनं मुख्यसंरक्षकस्य गजसिंह-द्वितीयस्य संरक्षणे भविष्यति।

मेहरानगढ-सङ्ग्रहालयन्यासस्य अधिकारी कर्नल् अजयसिंहशेखावतस्य अनुसारं शरद्पूर्णिमायाः अवसरे आयोज्यमानः अयं महोत्सवः विगतेषु द्विदशकेषु विश्वस्य विभिन्नभागेभ्यः आगतान् लोकसङ्गीतकलाकारान् एकस्मिन् मञ्चे समानेतुं कार्यं कुर्वन् अस्ति। अस्मिन् वर्षे कोलम्बिया, चिली, पुर्तगालः, पोलैण्ड्, स्कॉटलैण्ड्, एस्टोनिया इत्यादिभ्यः देशेभ्यः कलाकाराः भागं ग्रहीष्यन्ति। अत्र विभिन्नसंस्कृतीनां सङ्गीतपरम्पराणां च अद्वितीयं सङ्गमं द्रष्टुं प्राप्स्यते।

राजस्थानस्य मङ्गणियार, लङ्गा, मेघवाल, भोपा, कालबेलिया, मीणा, भील इत्यादिविविधसमुदायानां कलाकाराः महोत्सवस्य प्रमुखाकर्षणानि भविष्यन्ति। एतेषां कलाकाराणां पारम्परिकाः लोकधुनयः अन्ताराष्ट्रियसङ्गीतकारैः सह संवादस्य सहयोगस्य च नवीनान् अवसरान् अपि सृजिष्यन्ति।

महोत्सवस्य मुख्यसंरक्षकः गजसिंहद्वितीयः अवदत् यत् जोधपुर-रिफ्-महोत्सवः अधुना राजस्थानस्य सांस्कृतिकधरोहरस्य अभिन्नः भागः अभवत्। अनेन माध्यमेन राजस्थानीलोककलाकाराः विश्वव्यापी-ख्यातिं सम्मानं च प्राप्तवन्तः।

महोत्सवस्य निदेशकः दिव्यभाटिया अवदत् यत् राजस्थानीकलाकाराः सर्वदा अस्य आयोजनस्य आत्मस्वरूपाः अभवन्। विगतेषु २० वर्षेषु महोत्सवेन एतादृशः मञ्चः निर्मितः, यत्र राजस्थानीकलाकाराः स्वकीयाः लोकपरम्पराः नवीनरूपेण प्रस्तुतयन्ति। राजस्थानात्, भारतस्य विभिन्नप्रदेशेभ्यः, विश्वस्य च विविध-भागेभ्यः आगताः कलाकाराः परस्परं सङ्गीतस्य नूतनान् प्रयोगान् कर्तुम् अपि अवसरं प्राप्नुवन्ति।

जोधपुर-रिफ्-महोत्सवस्य अवधौ मेहरानगढदुर्गे तदनुपार्श्वस्थेषु ऐतिहासिक-स्थलेषु च विविधाः सङ्गीतकार्यक्रमाः आयोजयिष्यन्ते। प्रातः वीरदुर्गा-दासस्मारक-उद्याने कार्यक्रमाणाम् आरम्भः भविष्यति। जसवन्तथडास्थले सूर्योदयस्य चन्द्रोदयस्य च समये विशेषाः सङ्गीतप्रस्तुतयः भविष्यन्ति। चोखेलाव-उद्याने कार्यशालाः आयोजयिष्यन्ते, जनानामहलस्य प्राङ्गणे च प्रतिदिनं भव्याः सङ्गीतप्रस्तुतयः भविष्यन्ति।

तदतिरिक्तं रावजोधा-डेजर्ट्-लाउञ्ज इत्यत्र तथा सलीमकोटस्थे क्लब मेहरान् इत्यत्र अपि सङ्गीतप्रेमिणः विविधकार्यक्रमाणाम् आनन्दं लप्स्यन्ते। ऐतिहासिकभवनेषु मुक्तप्राङ्गणेषु च आयोज्यमानाः प्रस्तुतयः महोत्सवाय विशिष्टं परिचयं प्रदास्यन्ति।

अस्मिन् वर्षे महोत्सवे अनेके अन्ता-राष्ट्रियकलाकाराः भागं ग्रहीष्यन्ति, ये प्रथमवारं भारतदेशे स्वप्रस्तुतिं दास्यन्ति। एतेषु लैटिन-अमेरिकीयलोकसङ्गीत-सम्बद्धाः कलाकाराः, ब्रिटेनस्य प्रसिद्धौ वंशीनिर्मातारौ इलियन-पाइप्-वादकौ माइकल् मैक्गोल्ड्रिक् तथा डोनाल्ड् शॉ, ग्रैमी-पुरस्कारविजेतारः फङ्क्-सङ्गीत-सम्बद्धाः कलाकाराः, ब्रॉडवे-सङ्गीत-क्षेत्रस्य प्रतिभाशालिनः कलाकाराः च अन्तर्भवन्ति। फ्रान्सदेशीया ओपेरा-गायिका कैमिला बोरेट् अपि स्वप्रस्तुतिं दास्यति। हिन्दुस्तानीशास्त्रीय-सङ्गीत-गायिका स्मिता बेलूर् तथा माङ्गणियार- कमायचा-वादकः कोडे खान् इत्येतयोः प्रस्तुतौ राजस्थानस्य महिलानां सङ्गीतपरम्पराः विशेषतया प्रदर्शयिष्यन्ते।

महोत्सवे पद्मश्रीपुरस्कारसम्मानिता अश्विनी भिडे-देशपाण्डे जयपुर-अतरौली-घराणस्य खयालगायनशैलीं प्रस्तोष्यति। मणिपुरस्य पेना-वादिका मङ्गका मयाङ्गलाम्बम्, पियानोवादिका सङ्गीत-कारा च मर्लिन डिसूजा, युवा सितारवादकः चिन्तन कट्टी, अवधूत फडके, अनिरुद्ध शिर्के च स्वकलां प्रदर्शयिष्यन्ति।

एतदतिरिक्तं कनाडादेशीया सैक्सोफोन-वादिका रूबी एबल्, रागाधारित-शब्दगायनेन प्रसिद्धा जसलीन कौर मांगा, भारतीयमूलस्य अमेरिकीदेशीयः वायलिनवादकः अम्बी सुब्रमण्यम् च महोत्सवस्य भागाः भविष्यन्ति। अम्बी सुब्रमण्यम् स्वप्रस्तुतिमाध्यमेन कर्नाटक-सङ्गीतपरम्परायाः हिन्दुस्तानीसङ्गीत-परम्परायाश्च संवादं प्रस्तोष्यति।

महोत्सवे फिनलैण्डदेशीया फिडल्-वादिका एमिलिया लाजुनेन्, कोलम्बिया-देशीयः डीजे किलाबिटमेकर्, एस्टोनिया-देशस्य सङ्गीतयुगलं पुलुप् च भागं ग्रहीष्यन्ति। पुलुप् पारम्परिकं हियू-कन्नेल्-वाद्यं आधुनिकैः विद्युतीयसङ्गीतप्रभावैः सह प्रस्तुतं कर्तुं प्रसिद्धम् अस्ति।

अस्मिन् वर्षे अनेके विशेषाः सङ्गीत-सहयोगाः अपि द्रष्टुं प्राप्स्यन्ते। राजस्थानस्य युवानः लङ्गाकलाकाराः सदीकखानः, असिनखानः, जाकिरखानः च माइकल् मैक्गोल्ड्रिक् तथा डोनाल्ड् शॉ इत्याभ्यां सह प्रस्तुतिं दास्यन्ति। एमिलिया लाजुनेन् तथा असिनखानः लङ्गा-सिन्धी-सारङ्ग्याः फिडल्-वाद्यस्य च माध्यमेन अद्वितीयं सङ्गीतसङ्गमं प्रस्तोष्यतः। पोलैण्डदेशीया गायिका कैरोलिना चीचा तथा अनीता डाङ्गी इत्येतयोः प्रस्तुतौ तातारसङ्गीतस्य राजवाडी-माण्ड्-शैल्याश्च सङ्गमः द्रष्टुं प्राप्स्यते।

महोत्सवे बीकानेरस्य मीरबसुखानस्य सिरायकी-सूफीगायनम्, पद्मश्रीपुरस्कार-सम्मानितस्य तङ्गारामस्य अलगोजा-वादनम्, घेवरखानस्य डरेखानस्य च माङ्गणियारगायनम्, फिरोजखानस्य ढोलकवादनम्, असिनखान-लङ्गस्य सिन्धीसारङ्गीवादनं च प्रमुखाकर्षणानि भविष्यन्ति।

तदतिरिक्तं मेहरानगढ-सङ्ग्रहालयस्य लोकसङ्गीतप्रशिक्षणकार्यक्रमेण सम्बद्धाः १०० तः अधिकाः युवानः लङ्गा-मङ्गणियारकलाकाराः अपि प्रस्तुतिं दास्यन्ति। महिला-कलाकारासु अनीता डाङ्गी, मेघवालसमुदायस्य भगिन्यौ दरिया तथा केवल, राजवाडी-माण्ड्-परम्परां संवर्धयन्त्यौ मातापुत्र्यौ गङ्गा तथा सुन्दर च अन्तर्भविष्यन्ति।

जोधपुर-रिफ्-महोत्सवस्य विंशतितमे संस्करणे प्रथमवारं नाट्यप्रस्तुतिः अपि समावेशिता अस्ति। आदिशक्ति-रङ्ग-मञ्चस्य पक्षतः ‘बृहन्नला’ इति नाटकस्य मञ्चनं भविष्यति। एतन्नाटकं महा-भारतस्य तस्मिन् प्रसङ्गे आधारितम् अस्ति, यस्मिन् अर्जुनः एकवर्षपर्यन्तं नृत्यशिक्षकस्य वेषे निवसति। नाटकस्य निर्देशनं वीणापाणिचावला कृतवती, विनयकुमारः च अस्मिन् अभिनयिष्यति।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan