- कथावाचकेन इन्द्रेश उपाध्यायेन इन्दौरनगरे ‘जेन-जी चर्चा’कार्यक्रमे युवभिः सह संवादः कृतः

भोपालम्/इन्दौरम्, २६ अक्टोबरमासः (हि.स.)। प्रसिद्धः कथावाचकः इन्द्रेश उपाध्यायः अवदत् यत् अद्यतनायाः जेन-जी-वंशस्य युवजनाः निरुपयोगिनः न सन्ति, अपितु तेषां क्षमतानां पूर्णोपयोगः न क्रियते। युवजनेषु अपाराः सम्भावनाः सन्ति, किन्तु तेभ्यः स्वप्रतिभाप्रदर्शनाय निर्णयग्रहणव्यवस्थासु च पर्याप्ताः अवसराः न प्राप्यन्ते। सः केन्द्रसर्वकारम् यूनां क्षमतासु ध्यानं दातुं तथा राजनीतौ संवैधानिकव्यवस्थासु च तेषां सहभागितायै अवसरान् प्रदातुम् आह्वयत्।

कथावाचकः इन्द्रेश उपाध्यायः सोमवासरे इन्दौरनगरस्य देवी अहिल्याविश्व-विद्यालयस्य तक्षशिलापरिसरे स्थिते सभागारे आयोजिते ‘जेन-जी चर्चा’कार्यक्रमे सम्बोधयन् आसीत्। इन्दोरीएक्स तथा आईईटी डीएवीवी इत्यनयोः संयुक्ततत्त्वावधाने आयोजिते अस्मिन् कार्यक्रमे सः नूतनवंशस्य चिन्तनम्, धैर्यम्, सफलता, सामाजिकदायित्वानि, आध्यात्मिक-जीवनम् इत्यादीन् विविध-विषयान् अधिकृत्य स्वविचारान् प्रस्तुतवान्।

संवादस्य समये इन्द्रेश उपाध्यायः अवदत् यत् समाजे अधुना चर्चा केवलं राजपूत-ब्राह्मणादिषु जातिषु एव सीमिता नास्ति, अपितु जेन-जी तथा जेन-अल्फा इत्यादीनां नूतनपीढीनाम् अन्तरेऽपि भेदाः संघर्षाश्च दृश्यन्ते। नूतनवंशस्य विचारान् क्षमताश्च अवगन्तुं आवश्यकम् अस्ति। युवजनान् केवलम् आलोचनायाः विषयं कर्तुं स्थाने तेभ्यः उत्तरदायित्वानि निर्णयग्रहणस्य अवसरांश्च प्रदातव्यानि।

धैर्यस्य महत्त्वं बोधयितुं धोनी-सचिन-विराट् इत्येतेषाम् उदाहरणानि दत्तानि

इन्द्रेश उपाध्यायः युवजनेषु धैर्यस्य सहनशक्तेश्च न्यूनतां प्रति चिन्ताम् अव्यक्तवान्। भारतीयक्रिकेटदलस्य पूर्वकप्तुः महेन्द्रसिंहधोनेः, महान् बल्लेवाज-सचिनतेन्दुलकरस्य तथा विराटकोहल्याः उदाहरणानि दत्त्वा सः अवदत् यत् एतेषां क्रीडकानां कठिनपरिस्थितिष्वपि धैर्यं न नष्टम्। तेषां सफलतायाः पृष्ठे प्रतिभया सह संघर्षस्य तथा कठिनकाले पराजयं न स्वीकरणस्य भावना अपि आसीत्।

सः अवदत् यत् अद्यतनयुवानां धैर्यस्तरः शून्यादपि न्यूनः भवन् इव दृश्यते। कमपि लक्ष्यं प्राप्तुं निरन्तरप्रयत्नः आवश्यकः। असफलतासु प्राप्तास्वपि अग्रे गन्तव्यम्। सफलता केवलया प्रतिभया न प्राप्यते, अपितु प्रतिकूलपरिस्थितिषु दृढतया स्थातुम् सामर्थ्यमपि समानरूपेण महत्त्वपूर्णम् अस्ति।

युवभ्यः राजनीतौ संवैधानिकव्यवस्थासु च अवसराः देयाः

कथावाचकः अवदत् यत् जेन-जी-पीढिं निरुपयोगिनीं मन्यमानं चिन्तनं अनुचितम् अस्ति। अस्यां पीढ्यां ऊर्जा, प्रतिभा, नवीनविचाराश्च पर्याप्ताः सन्ति, किन्तु एतेषां क्षमतानाम् अपेक्षितः उपयोगः न भवति। अस्मिन् विषये गम्भीरतया विचारयितुं सः केन्द्रसर्वकारम् आह्वयत्।

सः अवदत् यत् युवजनान् केवलं सामाजिकचर्चासु सीमितान् कर्तुं स्थाने राजनीतौ संवैधानिकव्यवस्थासु च अग्रे आगन्तुम् अवसराः दातव्याः। एवं तेषाम् ऊर्जायाः विचाराणां च व्यापकस्तरे उपयोगः सम्भविष्यति। नूतनवंशाय उत्तरदायित्वं सहभागितावसरांश्च प्रदाय एव समाजः तस्याः वास्तविकक्षमतायाः लाभं प्राप्तुं शक्नोति।

इन्द्रेश उपाध्यायः देवी अहिल्याबाई होलकरस्याः उल्लेखं कुर्वन् अवदत् यत् सा केवलं होलकरवंशे एव न, अपितु सम्पूर्णे देशे विशिष्टां परिचितिम् अलभत। तस्याः कार्यैः योगदानैश्च सा समाजे विशेषसम्मानं प्राप्तवती।

पारिवारिकदायित्वानां विषये चर्चां कुर्वन् सः अवदत् यत् विवाहात् पूर्वं या स्वपितुः भ्रातुश्च सम्मानं करोति तथा विवाहानन्तरं स्वश्वशुरकुलस्य प्रतिष्ठां वर्धयति, तादृशी वधूः भवेत्। देवी अहिल्याबाई इत्यस्याः जीवनस्य उदाहरणं दत्त्वा सः परिवारं प्रति सम्मानस्य, उत्तरदायित्वस्य तथा स्वकर्मभिः स्वपरिचयं निर्मातुं महत्त्वं प्रतिपादितवान्।

कलियुगे भगवन्नाम एव परिवर्तनस्य माध्यमं भविष्यति

धार्मिक-आध्यात्मिकविषयान् अधिकृत्य विचारान् प्रस्तुतयन् इन्द्रेश उपाध्यायः अवदत् यत् कलियुगे भगवतः नामस्मरणम् एव सकारात्मकपरिवर्तनस्य माध्यमं भविष्यति। वर्तमानयुगे भगवान् स्वयम् अवतीर्य दुष्टतानां विनाशं कर्तुं न आगमिष्यति। कल्किभगवतः आगमनस्य समयः अधुनापि बहुदूरम् अस्ति। सः अवदत् यत् अद्य समाजे रावण-कंसादीनां प्रवृत्तिरूपेण अनेकाः दुष्प्रवृत्तयः विद्यन्ते। ताभ्यः मुक्तिं प्राप्तुं जीवनं च सकारात्मकदिशि परिवर्तयितुं व्यक्तिना स्वयमेव प्रयत्नः करणीयः।

इन्द्रेश उपाध्यायः बालकेभ्यः नियमित-रूपेण भगवन्नामस्मरणस्य परामर्शं दत्त्वा अवदत् यत् ते निरन्तरं त्रिंशत् दिनानि प्रतिदिनं भगवतः नामस्मरणस्य अभ्यासं कुर्वन्तु। तस्य मते, एकत्रिंशत्तमे दिने ते स्वजीवने परिवर्तनम् अनुभवेयुः।

कार्यक्रमे नूतनवंशस्य सम्मुखे विद्यमानानां चुनौतीनां, सामाजिक-दायित्वानां तथा सफलताप्राप्तेः उपायानां विषये चर्चा अभवत्। इन्द्रेश-उपाध्यायः युवजनानां क्षमतानां परिचयस्य, तेषु धैर्यस्य विकासस्य तथा सामाजिक- संवैधानिकव्यवस्थासु तेषाम् अधिक-सहभागितायाः आवश्यकता प्रति-पादितवान्।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan