उत्तरभारतस्य बृहत्तमा श्रीरामस्य वरयात्रा — सप्तम-अक्टोबर-दिनाङ्कतः त्रिदिनपर्यन्तं जनकपुर्यां विवाहसम्बद्धाः कार्यक्रमाः।

आग्रानगरे श्रीरामस्य वरयात्रायाः स्वागताय जनकपुर्याः मिथिलाभवनं सज्जम्।

मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथोऽपि आमन्त्रितः।

आगरा, ०५ अक्टोबरमासः (हि.स.)। उत्तरप्रदेशस्य आग्राजनपदे उत्तरभारतस्य बृहत्तमा श्रीरामशोभायात्रा षड्-अक्टोबर-दिने परम्परानुसारं निष्कास्यते। जनकनन्दिनीं सीतां परिणेतुं दशरथनन्दनः श्रीरामः वरयात्रां नीत्वा सिकन्दरा-क्षेत्रे निर्मितां मिथिलानगरीं प्राप्स्यति। मिथिलाभवने श्रीरामस्य आगमने विविधेषु स्थानेषु तोरणद्वाराणि निर्मास्यन्ते। श्रद्धालवः स्वस्य आराध्यस्य आरतीं कृत्वा भव्यं स्वागतं पूजनं च करिष्यन्ति।

प्रायः सार्धशतवर्षप्राचीने आग्रानगरस्य श्रीरामलीलामहोत्सवे पितृपक्षे निष्कास्यमाना श्रीरामस्य भव्यदिव्या शोभायात्रा षड्-अक्टोबर-दिने लालाचन्नोमलस्य बाराद्वारीतः मनकामेश्वरगलितः अपराह्णे प्रायः त्रिवादने प्रारभ्यते। सा नगरभ्रमणं कृत्वा सिकन्दरा-थानाक्षेत्रान्तर्गतस्य भावना-स्टेट-स्थिते मिथिलामहले सप्तम-अक्टोबर-दिने प्रातः सम्पत्स्यते।

श्रीरामस्य वरयात्रा मनकामेश्वरगलितः प्रारप्स्यते। तत्र दशरथनन्दनः प्रभुः श्रीरामः मयूररूपेण निर्मिते भव्यरथे विराजमानः भविष्यति। तस्य भ्रातरः लक्ष्मणः, भरतः, शत्रुघ्नश्च शेषनागरूपेण निर्मिते रथे आरूढाः सन्तः नगरभ्रमणं कृत्वा मिथिलामहलं प्राप्स्यन्ति। शोभायात्रायां प्रायः द्विशतं झांक्यः आग्रानगरस्य सर्वप्रमुखानि वाद्यवृन्दानि च सम्मिलितानि भविष्यन्ति।

मिथिलामहले सप्तम-अक्टोबरतः नवम-अक्टोबरपर्यन्तं सीताविवाहसम्बद्धाः विविधाः कार्यक्रमाः आयोजिताः भविष्यन्ति।

आग्रानगरस्य ऐतिहासिकरामलीलायाः प्रमुखः भागः श्रीरामस्य वरयात्रा

आग्रानगरस्य श्रीरामलीलामहोत्सवसमितेः महासचिवः राजीव अग्रवालः सूचनां दत्त्वा अवदत् यत् पञ्चविंशतितमे सितम्बर-दिने अनन्तचतुर्दश्यां मुकुटपूजनेन सह आग्रानगरस्य प्रायः सार्धशतवर्षप्राचीनस्य ऐतिहासिकस्य रामलीलामहोत्सवस्य शुभारम्भः अभवत्। अस्याः रामलीलायाः अन्तर्गतं त्रिंशत्तमे सितम्बर-दिनाङ्के रामलीलामैदाने मञ्चीयलीलानां शुभारम्भः, एकस्मिन् अक्टोबर-दिने श्रीरामजन्मोत्सवः, द्वितीये अक्टोबर-दिने सीताजन्मोत्सवः, तृतीये अक्टोबर-दिने ताडकावधः पुष्पवाटिका च, चतुर्थे अक्टोबर-दिने धनुर्यज्ञः लक्ष्मणपरशुरामसंवादश्च, पञ्चमे अक्टोबर-दिने जनकपुर्याः निमन्त्रणलीला च भव्यतया सम्पन्नाः।

अस्याः श्रृङ्खलायाः सर्वाधिकं भव्यः सुन्दरश्च ऐतिहासिकः कार्यक्रमः षष्ठे अक्टोबर-दिने प्रभोः श्रीरामस्य वरयात्रा भविष्यति। अस्मिन् वर्षे श्रीरामस्य वरयात्रायां द्विशताधिकाः झांक्यः, अखाडाः वाद्यवृन्दानि च सम्मिलितानि भविष्यन्ति। झांक्याभिः धार्मिकप्रसङ्गैः सह सामाजिकसन्देशाः अपि प्रदर्शिताः भविष्यन्ति।

जनकमहलः केवलं मञ्चः न, अपितु भक्तेः स्थापत्यस्य शिल्पस्य च भव्यः सङ्गमः

जनकपुरीमहोत्सवायोजनसमितेः अध्यक्षः राजू यादवः अवदत् यत् सिकन्दरा-स्थिते भावना-स्टेट-मार्गे कावेरी-कौस्तुभ-अपार्टमेण्ट-समीपे प्रायः त्रिशतं गुणितं पञ्चाशदधिकशतं पादपरिमिते परिसरे निर्मिता जनकपुरी षष्ठे अक्टोबर-दिने मातुः सीतायाः डोलायात्रया नगरभ्रमणेन प्रारप्स्यते। ततः सप्तमे, अष्टमे, नवमे च अक्टोबर-दिने जनकमहलात् स्वरूपाणि लक्षशः श्रद्धालुभ्यः दर्शनं दास्यन्ति।

जनकमहलः अस्मिन् वर्षे केवलं मञ्चरूपेण न, अपितु भक्तेः स्थापत्यस्य शिल्पस्य च भव्यसङ्गमरूपेण दृश्यते। कोलकातातः आगताः द्विषष्टिः शिल्पकाराः अहोरात्रं जनकमहलस्य अन्तिमरूपं प्रदातुं कार्यरताः सन्ति। निर्माणकार्ये प्रायः षट्सहस्राणि वंशदण्डानि त्रिसहस्राणि लौहत्रासाः च प्रयुज्यन्ते। काष्ठेन, वस्त्रेण, रोड-आयरेण च अस्य ढाञ्चा निर्मीयते। विशेषता तु एषा यत् अस्मिन् निर्माणे कुत्रापि प्लास्टिकस्य रज्ज्वाश्च प्रयोगः न क्रियते।

सः एतदपि अवदत् यत् भव्यस्य ऐतिहासिकस्य च कार्यक्रमस्य कृते मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथः रामलीलायाः जनकपुर्याश्च निमन्त्रणं प्रेषितम् अस्ति तथा च तस्य आगमनस्य पूर्णा सम्भावना अस्ति।

जनकमहलस्य निर्माणे नेपालीस्थापत्यशैली, जोधपुरस्य वातायनानि, बङ्गालस्य प्रकाशव्यवस्था च समाविष्टाः

जनकमहलस्य स्थापत्यशैली अस्मिन् वर्षे मुख्याकर्षणं भविष्यति। महलस्य मूलस्वरूपं नेपालस्थापत्यशैल्या निर्मास्यते, वातायनेषु बाल्कनीषु च जोधपुरस्य राजस्थानीस्थापत्यकलायाः झलकः दृश्यते। बङ्गालतः आगताः शिल्पकाराः अस्य नक्काशीकार्यं सूक्ष्मसज्जां च अन्तिमरूपं ददति। रात्रौ बङ्गालतः आनीता विशेषप्रकाशव्यवस्था जनकमहलं प्रकाशयिष्यति।

बङ्गालस्य शिल्पकारः जे.के. रायः अवदत् यत् नक्काशीकार्ये, वातायनेषु, बाल्कनीषु प्रकाशव्यवस्थायां च विशेषं ध्यानं दीयते, येन दिवा अस्य स्थापत्यसौन्दर्यं रात्रौ च प्रकाशमध्यवर्तिनी अस्य भव्यता पृथक् दृश्येत।

षष्टिपादोन्नते मिथिलामहलस्य मुख्ये मञ्चे सर्वे कार्यक्रमाः

मुख्यमञ्चे चत्वारः भ्रातरः, माता जानकी, ऋषिमुनयः, राजा दशरथः राजा जनकश्च स्वस्वरूपैः सह विराजमानाः भविष्यन्ति। श्रद्धालवः सर्वेषां प्रमुखपात्राणां दर्शनं एकत्र कर्तुं शक्नुयुः इत्यर्थं मञ्चे विशेषप्रकाशव्यवस्था स्थापयिष्यते, येन दूरादपि प्रभोः श्रीरामस्य, माता सीतायाः, अन्येषां स्वरूपाणां च स्पष्टं दर्शनं भवेत्।

जनकमहलपरिसरे त्रयः मञ्चाः भविष्यन्ति। मुख्यः मञ्चः स्वरूपाणां कृते, द्वितीयः मञ्चः सम्मानसमारोहाय, तृतीयश्च सांस्कृतिककार्यक्रमेभ्यः भविष्यति। नील-फ्लोरेन्स-समीपे प्रतिदिनं भवद्भ्यः सांस्कृतिककार्यक्रमेभ्यः पृथक् मञ्चः निर्मीयते।

प्रायः षट्सहस्रं? जनानां न, अपितु २६०० जनानां एकस्मिन् समये उपवेशनव्यवस्था

दर्शनव्यवस्थां दृष्ट्वा जनकमहलपरिसरे प्रायः द्विसहस्रं श्रद्धालूनां कृते स्थानस्य व्यवस्था क्रियते। विशिष्टजनदीर्घायां सोपानेषु प्रायः षट्शतं जनानां उपवेशनस्य व्यवस्था भविष्यति। प्रशासनिकाधिकारिभ्यः, दण्डाधिकारिभ्यः, मन्त्रिभ्यः, वार्ताहरभ्यः, श्रीरामलीलासमित्यै जनकपुरीमहोत्सवायोजनसमित्यै च सप्त पृथक् खण्डाः निर्मीयन्ते। प्रवेशः अवरोधकव्यवस्थया भविष्यति, बाबा नीबकरौलीमन्दिरस्य समीपतः निर्गमनव्यवस्था भविष्यति।

श्रीरामस्य वरयात्रायाः समये सुरक्षा यातायातव्यवस्था च सुदृढा भविष्यति

उल्लेखनीयं यत् भारतस्य प्रमुखतमासु श्रीरामस्य भव्यासु दिव्यासु च शोभायात्रासु अन्यतमा एषा शोभायात्रा द्रष्टुं लक्षशः जनाः समागच्छन्ति। अतः जनपदस्य पुलिसप्रशासनेन अस्य भव्यस्य आयोजनस्य कृते विशेषव्यवस्था क्रियते। गतवर्षेऽपि आयोजनस्य सफलतया सम्पादनाय दश पीएसी-दलानि प्रायः द्विसहस्रं पुलिसकर्मचारिणश्च नियुक्ताः आसन्। अस्मिन् वर्षेऽपि रामलीलायाः जनकपुरी-आयोजनस्य च पुलिसव्यवस्थायां किमपि न्यूनता न भविष्यति।

आग्रानगरस्य यातायातपुलिसस्य डीसीपी रविन्द्रकुमारः अवदत् यत् श्रीरामस्य वरयात्रां जनकपुरीकार्यक्रमांश्च दृष्ट्वा यातायातस्य मार्गपरिवर्तनं कृतम् अस्ति। अन्येषु मार्गेषु यातायातपुलिसकर्मचारिणः नियुक्ताः भविष्यन्ति तथा ते यातायातव्यवस्थां नियन्त्रयिष्यन्ति। जनैः मार्गव्यवस्थां दृष्ट्वैव यात्रां कर्तव्या। कस्मैचित् अपि जनाय असुविधा न भवेत् इति पूर्णं ध्यानं दीयते।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani