ग्रामगुर्रायां भगवान् बिरसा मुण्डामहोदयस्य प्रतिमायाः अनावरणम्, जनजातीयगौरवदिवसे वीरबलिदानिभ्यः श्रद्धाञ्जलिः समर्पिता

भोपालम्, 15नवम्बरमासः (हि.स.)। भगवान् बिरसा मुण्डा स्वस्य अदम्यसाहसेन, सङ्घर्षेण, नेतृत्वक्षमतया च जनजातीयसमाजे स्वाभिमानस्य अधिकारचेतनायाश्च जागरणं कृतवान्। सः आङ्ग्लशासनस्य शोषणस्य अन्यायस्य च विरुद्धं सङ्घर्षं कुर्वन् जनजातीयसमाजस्य संस्कृतेः, परम्पराणाम्, जलजङ्गलभूमीनां, अस्मितायाश्च रक्षणार्थं स्वजीवनं समर्पितवान्। तस्य जीवनं भाविसन्ततीनां कृते साहसस्य, स्वाभिमानस्य, सङ्घर्षस्य च प्रेरणास्रोतः अस्ति।

एतद्विचारं मध्यप्रदेशस्य पञ्चायतग्रामीणविकासमन्त्री प्रह्लादसिंहपटेलः रविवासरे जनजातीयगौरवदिवसस्य अवसरे नरसिंहपुरजनपदस्य गोतेगाँवजनपदपञ्चायतान्तर्गते गुर्राग्रामे भगवान् बिरसामुण्डस्य प्रतिमायाः अनावरणकार्यक्रमं सम्बोधयन् व्यक्तवान्। कार्यक्रमस्थले प्रधानमन्त्रिणः नरेन्द्रमोदिनः कार्यक्रमस्य प्रत्यक्षप्रसारणमपि कृतम्, यत् उपस्थितैः जनप्रतिनिधिभिः, अधिकारिभिः, ग्रामवासिभिश्च दृष्टं श्रुतं च।

मन्त्री पटेलः अवदत् यत् जनजातीयसमाजः शताब्देभ्यः स्वसंस्कृतेः, परम्पराणाम्, स्वाभिमानस्य, जलजङ्गलभूमीनां च रक्षणार्थं सङ्घर्षं कृतवान्। जनजातीयसमाजस्य इतिहासः साहसस्य, दूरदर्शितायाः, प्रकृतिप्रेम्णः, अदम्यसङ्कल्पस्य च इतिहासः अस्ति। तेषां पूर्वजैः स्वसङ्घर्षेण बलिदानेन च इतिहासे अमिटं स्थानं निर्मितम्। अधुना आवश्यकता अस्ति यत् नवसन्ततिः तेषां गौरवशालिनम् इतिहासं, वीरतां, योगदानं च जानीयात् तथा तेषां प्रेरणया स्वसंस्कृतेः परम्पराणां च संरक्षणस्य सङ्कल्पं कुर्यात्।

सः अवदत् यत् गुर्राग्रामे जनजातीयगौरवदिवसस्य आयोजनं जनजातीयसमाजस्य जीवनम्, तेषां संवेदनशीलताम्, प्रकृतिप्रेम, जलजङ्गलभूमिभिः सह तेषां गहनसम्बन्धं च अवगन्तुं महत्त्वपूर्णः अवसरः अस्ति। जनजातीयसमाजस्य संस्कृतिः जीवनशैली च प्रकृत्या सह अभिन्नरूपेण सम्बद्धा अस्ति। तेषां कृते वनानि केवलं प्राकृतिकसम्पदः न सन्ति, अपितु जीवनस्य, संस्कृतेः, परम्पराणां च महत्त्वपूर्णम् अङ्गम् अस्ति। सः अवदत् यत् जनजातीयसमाजः मुगलकालात् आरभ्य आङ्ग्लशासनपर्यन्तं विभिन्नेषु कालखण्डेषु स्वसंस्कृतेः, परिचयस्य, अधिकाराणां च रक्षणार्थं सङ्घर्षं कृतवान्। तेषां सङ्घर्षान् सङ्कल्पांश्च इतिहासस्य व्यापकपरिप्रेक्ष्ये अवगन्तुं आवश्यकता अस्ति।

रानी दुर्गावत्याः शौर्यं बलिदानं च नवसन्ततीनां कृते प्रेरणास्रोतः

मन्त्री पटेलः वीराङ्गनायाः रानी दुर्गावत्याः शौर्यस्य, दूरदर्शितायाः, बलिदानस्य च उल्लेखं कुर्वन् अवदत् यत् सा प्रतिकूलपरिस्थितिष्वपि अद्भुतं साहसं सामरिककौशलं च प्रदर्शितवती। तस्याः जीवनं स्वाभिमानस्य, वीरतायाः, मातृभूमेः प्रति समर्पणस्य च प्रतीकम् अस्ति। सः अवदत् यत् अस्माकं कन्याः युवानश्च एतादृशानां वीरवीराङ्गनानां जीवनं योगदानं च जानीयुः, येन ते स्वगौरवशालिनः इतिहासात् प्रेरणां प्राप्तुं शक्नुयुः।

वनानां रक्षणार्थं जनजातीयसमाजेन अद्वितीयं बलिदानं कृतम्

मन्त्री पटेलः जनजातीयसमाजस्य प्रकृतिप्रेम्णः वनसंरक्षणार्थं च कृतानां ऐतिहासिकसङ्घर्षाणाम् उल्लेखं कुर्वन् अवदत् यत् वीराङ्गना रानी दुर्गावती मातृभूमेः रक्षणार्थं बलिदानं दत्तवती, अपरतः पञ्चाशीतिवर्षीयेन बादलभोयिना अपि वनानां रक्षणार्थम् आङ्ग्लानां विरुद्धं सङ्घर्षः कृतः। सः सिवनीजनपदस्य ऐतिहासिकस्य तुरियासत्याग्रहस्य उल्लेखं कुर्वन् अवदत् यत् आन्दोलनकारिणः वृक्षान् आलिङ्ग्य गोलिकाः अभ्यगृह्णन्, किन्तु वनानां कर्तनं न अनुमोदितवन्तः। एतत् जनजातीयसमाजस्य प्रकृतिं प्रति संवेदनशीलतायाः, साहसस्य, समर्पणस्य च अनुपमम् उदाहरणम् अस्ति। सः छिन्दवाडा, हर्रई, मण्डला, दमोह इत्यादिषु विभिन्नक्षेत्रेषु जनजातीयसमाजेन कृतानां ऐतिहासिकसङ्घर्षाणां वनसंरक्षणसम्बद्धपरम्पराणां च विषये अपि प्रकाशं पातितवान्।

भगवान् बिरसा मुण्डामहोदयस्य जयन्तीसप्ताहं पर्वरूपेण आयोजयितुं सङ्कल्पः

मन्त्री पटेलः अवदत् यत् भगवान् बिरसा मुण्डामहोदयस्य जन्मजयन्तीं सप्ताहपर्यन्तं पर्वरूपेण आयोजयितुं सङ्कल्पः कृतः अस्ति। अस्यैव क्रमे आगामी नवम्बरमासस्य १९ दिनाङ्के तेन्दूखेड़ा कृषिउपजमण्ड्याम् अमरवीरयोः नरवरशाहस्य डेलनशाहस्य च प्रतिमानाम् अनावरणं भविष्यति। सः अवदत् यत् स्वक्षेत्रस्य वीरबलिदानिनः स्मर्तुम्, तेषां सङ्घर्षान् ज्ञातुम्, तेषां योगदानं जनसामान्यं प्रति प्रसारयितुं च अस्माकं सर्वेषां दायित्वम् अस्ति। शहीदेभ्यः सच्चा श्रद्धाञ्जलिः तदैव भविष्यति, यदा वयं तेषाम् इतिहासं, उद्देश्यान्, बलिदानस्य महत्त्वं च अवगमिष्यामः।

पूर्वजानां दूरदर्शितायाः, निष्ठायाः, त्यागस्य च प्रेरणां ग्रहीतुं आह्वानम्

मन्त्री पटेलः पूर्वोत्तरभारतस्य एकस्य राजवंशीयपरिवारस्य इतिहासस्य उल्लेखं कुर्वन् राजा नरनारायणस्य तस्य च पितृव्यस्य चिलारायस्य प्रसङ्गं कथितवान्। सः अवदत् यत् चिलारायः स्वभ्रातृपुत्रं राजा कृत्वा स्वयम् सेनापतिरूपेण राज्यस्य रक्षणाय विस्ताराय च सङ्घर्षं कृतवान्। अयं प्रसङ्गः निष्ठायाः, विश्वासस्य, त्यागस्य, कर्तव्यपरायणतायाश्च प्रेरणादायकम् उदाहरणम् अस्ति। सः अवदत् यत् अस्माकं पूर्वजाः दूरदर्शिनः, वीराः, कुशलयोजनाकाराश्च आसन्। तेषां जीवनात् सङ्घर्षेभ्यश्च अद्यापि बहु किमपि शिक्षितुं आवश्यकता अस्ति।

सहयोगिनः सीताराम आदिवासिनः स्वाभिमानपूर्णजीवनस्यापि उल्लेखः

मन्त्री पटेलः स्वसहयोगिनः सीताराम आदिवासिनः उल्लेखं कुर्वन् अवदत् यत् तेन सदैव स्वाभिमानेन जीवनं यापितम्। तस्य जीवनम् एतस्य प्रमाणम् अस्ति यत् प्रतिकूलपरिस्थितिष्वपि मनुष्येण स्वात्मसम्मानेन, मूल्यानि, सिद्धान्तैश्च सह कदापि सम्झौता न कर्तव्या। सः अवदत् यत् जनजातीयसमाजस्य वास्तविकं सामर्थ्यं तस्य स्वाभिमाने, आत्मसम्माने, संस्कृतौ, स्वपरम्परासु निष्ठायां च निहितम् अस्ति।

जनजातीयवैभवं नवसन्ततिं प्रति प्रसारयितुं सामूहिकं दायित्वम्

मन्त्री पटेलः अवदत् यत् जनजातीयसमाजः पीढीभ्यः प्रकृतेः, वनानाम्, पर्यावरणस्य च रक्षणार्थं सङ्घर्षं कुर्वन् अस्ति। तेषां संस्कृतौ, परम्परासु, जीवनशैल्यां च प्रकृतिं प्रति गहनं प्रेम संवेदनशीलता च दृश्यते। अस्माभिः जनजातीयसमाजस्य साहसस्य, समर्पणस्य, संस्कृतेः, परम्पराणां च सम्मानं कुर्वद्भिः तेषां स्वाभिमानस्य रक्षणस्य सङ्कल्पः करणीयः।

कार्यक्रमे विद्यालयीयाभिः छात्राभिः जनजातीयसंस्कृतिं, परम्परां, गौरवशालिनीं विरासतं च आधारीकृत्य सांस्कृतिकप्रस्तुतयः प्रदत्ताः। एताभिः प्रस्तुतिभिः छात्राभिः जनजातीयसमाजस्य समृद्धां सांस्कृतिकपरिचितिं परम्पराश्च प्रभावपूर्णरीत्या प्रस्तुताः। कार्यक्रमे राजा नरवरशाहस्य वंशजस्य राजकुमारठाकुरस्य शालवस्त्रेण सम्माननं कृतम्। अस्मिन्नवसरे जनजातीयसमाजस्य इतिहासं, संस्कृतिम्, उपलब्धीश्च जनसामान्यं प्रति प्रसारयितुम् उद्दिश्य जनजातीयसमागमदिल्ली (वनबन्धु) इत्यस्य विशेषाङ्कस्य विमोचनमपि कृतम्। उल्लेखनीयम् अस्ति यत् गुर्राग्रामे भगवान् बिरसा मुण्डामहोदयस्य प्रतिमायाः स्थापना मणिनागेन्द्रसिंहफाउण्डेशनद्वारा कृता अस्ति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani