Enter your Email Address to subscribe to our newsletters

- २४ समवर्ती सत्रेषु भविष्यति लोकविमर्शः, रोमा-यजीदीसमुदायानां प्रतिनिधयः अपि भागं ग्रहीष्यन्ति
जयपुरम्, १८ नवम्बरमासः (हि.स.)। लोकमन्थनस्य पञ्चमं संस्करणं दिसम्बरमासस्य ४, ५, ६ दिनाङ्केषु जयपुरस्य जवाहरकलाकेन्द्रे आयोजयिष्यते। अस्य माध्यमेन प्रदेशस्य समृद्धायाः लोकसंस्कृतेः, परम्पराणाम्, लोककलानां, भाषाणां तथा पारम्परिकज्ञानस्य च राष्ट्रियस्तरे अन्ताराष्ट्रियस्तरे च परिचयः भविष्यति। देशस्य विभिन्नभागेभ्यः विदेशेभ्यः च प्रतिनिधयः अस्मिन् कार्यक्रमे भागं ग्रहीष्यन्ति। ‘वयं भारतस्य जनाः’ इति विषयाधारितस्य लोकमन्थनस्य उद्देश्यं नवपीढीं सांस्कृतिकमूलैः सह संयोजयितुं भारतीयनिक्षेपस्य संरक्षणं संवर्धनं च अस्ति।
प्रज्ञाप्रवाहस्य राष्ट्रियसंयोजकः लोकमन्थनस्वागतसमितेः महासचिवः च जे. नन्दकुमारः तथा राजस्थानस्य उपमुख्यमन्त्री लोकमन्थनायोजनसमित्याः अध्यक्षा च दिया कुमारी बुधवासरे वार्ताहरसम्मेलने अवदताम् यत् कार्यक्रमे उपराष्ट्रपतिः सी.पी. राधाकृष्णन्, अयोध्यास्थितस्य श्रीहनुमन्निवासस्य पीठाधीश्वरः आचार्यः मिथिलेशनन्दिनीशरणः, राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घस्य सहसरकार्यवाहः अरुणकुमारः, केन्द्रीयवित्तमन्त्री निर्मला सीतारमणः तथा राजस्थानस्य मुख्यमन्त्री भजनलालशर्मा विशिष्टातिथिरूपेण उपस्थिताः भविष्यन्ति। वक्तृषु जनजातीयायोगस्य पूर्वाध्यक्षः हर्षचौहानः तथा केन्द्रीयमन्त्री गजेन्द्रसिंहशेखावतः सहिताः अनेकाः प्रख्याताः व्यक्तित्वाः समाविष्टाः भविष्यन्ति। कार्यक्रमे देशभरतः द्विसहस्राधिकाः चयनिताः प्रतिभागिनः प्रतिनिधयः च भागं ग्रहीष्यन्ति।
जे. नन्दकुमारः अवदत् यत् लोकमन्थनं केवलम् एकः कार्यक्रमः न, अपितु लोकजीवनस्य, लोकचेतनायाः भारतीयज्ञानपरम्परायाश्च राष्ट्रियविमर्शे समुचितं स्थानं प्रदातुं व्यापकः प्रयासः अस्ति। अस्य मूलोद्देश्यं लोकस्य समाजस्य च विभिन्नवर्गाणां मध्ये संवादसेतुं निर्मातुं तथा लोकानुभवान्, ज्ञानं परम्पराश्च आधुनिकशैक्षणिकबौद्धिकविमर्शेन सह संयोजयितुम् अस्ति। तेन उक्तं यत् लोकस्य अर्थः केवलं ग्रामीणः अथवा जनजातीयः समाजः न, अपितु भारतस्य मौलिकसंस्कृतिः अस्ति, या देशस्य अतीतं वर्तमानं भविष्यं च परस्परं संयोजयति।
तेन सूचितं यत् वर्षे २०१६ तमे भोपालतः प्रारब्धा लोकमन्थनस्य यात्रा राँची, गुवाहाटी तथा भाग्यनगरम् (हैदराबाद) अतिक्रम्य अधुना जयपुरं प्राप्तवती अस्ति। पूर्वेषु चतुर्षु आयोजनेषु लोकसंस्कृतेः, लोककलाकाराणां पारम्परिकज्ञानस्य च राष्ट्रियविमर्शे अधिकं स्थानं प्राप्तम्। उपेक्षिताः परम्पराः अपि व्यापकसमाजस्य सम्मुखम् आगताः।
अस्मिन् आयोजने लोकशिक्षा, लोकस्वास्थ्यं, लोकसंवादः, भारतीयक्रीडापरम्पराः इत्यादीन् विविधविषयान् अधिकृत्य २४ समवर्ती सत्राणि भविष्यन्ति। प्रत्येकं सत्रं सार्धैकघण्टातः द्विघण्टापर्यन्तं भविष्यति। तत्र लोकपरम्पराणां वास्तविकप्रतिनिधयः स्वानुभवान् प्रस्तुतं करिष्यन्ति। अनन्तरं शैक्षणिकजगतः विद्वांसः, वैज्ञानिकाः, तकनीकीविशेषज्ञाः नीतिनिर्मातारश्च तैः सह संवादं करिष्यन्ति। चर्चानां निष्कर्षाधारेण लोकशिक्षायाः, लोकस्वास्थ्यस्य, पाठ्यक्रमनिर्माणस्य तथा भाविशोधकार्यस्य कृते सुझावाः सज्जीकरिष्यन्ते। समवर्तिसत्रेषु लोकशिक्षा, लोकस्वास्थ्यं, लोकसंवादः, लोकविज्ञानं, लोककला, लोकविमर्शः, क्रीडासु भारतीयदृष्टिकोणः, भारतीयमौसमपूर्वानुमानम् इत्यादीनां विषयाणां विद्वांसः सम्मिलिताः भविष्यन्ति।
तेन उक्तं यत् अस्मिन् वर्षे अन्तरराष्ट्रीयसहभागिता अपि विशेषाकर्षणं भविष्यति। देशस्य विभिन्नभागेभ्यः विदेशेभ्यः च प्रतिनिधयः भागं ग्रहीष्यन्ति। रोमा, यजीदी तथा लातविया इत्यादिक्षेत्राणां समुदायानां सांस्कृतिकपरम्पराभिः सम्बद्धाः प्रतिनिधयः आमन्त्रिताः सन्ति। अनेन विश्वस्य प्राचीनसंस्कृतीनां समानतत्त्वानां विषये संवादस्य सम्भावना भविष्यति। पञ्जीकरणं सर्वेषां कृते उद्घाटितम् अस्ति।
दिया कुमारी अवदत् यत् ‘वयं भारतस्य जनाः’ इति विषयाधारितस्य लोकमन्थनस्य उद्देश्यं नवपीढीं सांस्कृतिकमूलैः सह संयोजयितुं भारतीयधरोहरायाः संरक्षणं संवर्धनं च अस्ति। तया उक्तं यत् नवपीढिः पाश्चात्यप्रभावेण औपनिवेशिकमानसिकतया च प्रभाविता अभवत्, किन्तु अधुना नूतनशिक्षानीतेः राज्यसर्वकारस्य च प्रयासैः भारतीयसंस्कृतेः, इतिहासस्य लोकपरम्पराणां च समुचितं स्थानं प्राप्यते।
तया सूचितं यत् लोकमन्थनस्य सन्देशं ग्रामेषु दूरस्थेषु ग्रामीणक्षेत्रेषु च प्रसारयितुं राजस्थानप्रदेशे त्रिषु चरणेषु लोकदर्शनयात्रायाः आयोजनं कृतम्। प्रायः अष्टसहस्रकिलोमीटरमितायाः अस्याः यात्रायाः माध्यमेन प्रदेशस्य सर्वाणि ४१ जनपदानि शतशः ग्रामाश्च संयोजिताः। अस्यां यात्रायां लोकगीतानि, लोकनृत्यानि, हस्तशिल्पप्रदर्शन्यः, महिलासम्मेलनानि, युवासंवादाः तथा ग्रामदर्शनकार्यक्रमाः आयोजिताः, येन ग्रामीणप्रतिभाभ्यः स्थानीयकलाकारभ्यश्च मञ्चः प्राप्तः।
उपमुख्यमन्त्री उक्तवती यत् लोकमन्थने केवलं भाषणानि न, अपितु संवादात्मकसत्राणि भविष्यन्ति, यत्र युवानः महिलाश्च मुक्तरूपेण स्वविचारान् प्रस्तुतं कर्तुं शक्ष्यन्ति। ‘लोकेन लोकचेतना, लोकचेतनया लोकशक्तिः, लोकशक्त्या राष्ट्रशक्तिः’ इति मन्त्रं साकारं कर्तुं वयं सर्वे उत्तरदायिनः स्मः।
Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani