Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
इतिहासस्य पृष्ठेषु नवम्बरमासस्य पञ्चमः दिनाङ्कः : मङ्गलयानस्य प्रक्षेपणेन भारतेन अन्तरिक्षेतिहासे नवः अध्यायः
२०१३ तमस्य वर्षस्य नवम्बरमासस्य पञ्चमः दिनाङ्कः भारतीयान्तरिक्षविज्ञानस्य इतिहासे महत्त्वपूर्णोपलब्धिरूपेण अङ्कितः अस्ति। अस्मिन्नेव दिने भारतीयान्तरिक्षानुसन्धानसङ्गठनेन स्वस्य प्रथमं मङ्गलग्रहाभियानं मङ्गलयानम् सफलतया अन्तरिक्षं प्रति प्रेषितम्। अनेन अभियानेन भारतं ग्रहान्तरान्वेषणक्षेत्रे स्वस्य सुदृढां उपस्थितिं पञ्जीकृतवान्।
मङ्गलयानस्य प्रक्षेपणम् आन्ध्रप्रदेशस्य श्रीहरिकोटास्थितात् सतीशधवनान्तरिक्षकेन्द्रात् पीएसएलवी सी२५ इति ध्रुवीयोपग्रहप्रक्षेपकस्य माध्यमेन कृतम् आसीत्। प्रायः चत्वारिंशदधिकचतुशतकोटिरूप्यकाणां व्ययेन निर्मितेन अस्मिन् अभियानेन सीमितसंसाधनैः जटिलान्तरिक्षाभियानस्य सम्पादनसामर्थ्यं भारतं प्रदर्शितवान्।
अस्य अभियानस्य सर्वप्रमुखा उपलब्धिः आसीत् यत् भारतं प्रथमप्रयासेन एव मङ्गलग्रहस्य कक्षां प्राप्तुं सफलः विश्वस्य प्रथमः देशः अभवत्। तथैव मङ्गलग्रहस्य कक्षायां यानं संस्थापयिता भारतम् एशियायाः प्रथमः देशः अभवत्। अस्मात् पूर्वम् अमेरिका, रूसदेशः तथा यूरोपीयान्तरिक्षाभिकरणं मङ्गलग्रहस्य कक्षायां स्वकीययानानि प्रेषयितुं सफलानि अभवन्।
प्रायः दशमासात्मकां यात्रां समाप्य मङ्गलयानं २०१४ तमस्य वर्षस्य सितम्बरमासस्य चतुर्विंशतितमे दिनाङ्के मङ्गलग्रहस्य कक्षायां सफलतया स्थापितम्। अनेन अभियानेन मङ्गलग्रहस्य वायुमण्डलस्य तथा पृष्ठभागस्य विषये महत्त्वपूर्णाः सूचनाः सङ्गृहीताः। अस्मिन् अभियानेन भारतस्य अन्तरिक्षप्रौद्योगिक्याः वैज्ञानिकसामर्थ्यस्य च वैश्विकस्तरे विशिष्टा ख्यातिः प्राप्ता।
महत्त्वपूर्णाः घटनाचक्राः
१५५६ - पानीपतस्य द्वितीये युद्धे मुगलशासकेन अकबरेण हेमूः पराजितः।
१६०५ - गायफॉक्सः तस्य सहयोगिनश्च ब्रिटिशसंसदं विस्फोटयितुं प्रयासम् अकुर्वन्। एषा घटना बारूदषड्यन्त्रनाम्ना प्रसिद्धा अस्ति। अस्याः घटनायाः स्मरणार्थं प्रतिवर्षं नवम्बरमासस्य पञ्चमे दिनाङ्के गायफॉक्सदिवसः आचर्यते।
१६३० - स्पेनदेशस्य इङ्ग्लैण्डदेशस्य च मध्ये शान्तिसन्धौ हस्ताक्षराणि कृतानि।
१६३९ - मैसाचुसेट्सप्रदेशे प्रथमस्य डाकगृहस्य स्थापना अभवत्।
१६७८ - जर्मनीदेशस्य विशेषसैन्यदलेन ब्राण्डेनबर्गरदलेन स्वीडनदेशस्य ग्रीफ्सवाल्डनगरं स्वाधीनं कृतम्।
१७२५ - स्पेनदेशेन ऑस्ट्रियादेशेन च गुप्तसन्धौ हस्ताक्षराणि कृतानि।
१८११ - स्पेनदेशस्य विरुद्धम् मध्यअमेरिकास्थितेन एल् साल्वाडोरदेशेन प्रथमं स्वातन्त्र्यसङ्घर्षम् आरब्धम्।
१८५४ - क्रीमियायुद्धे ब्रिटेनदेशस्य फ्रान्सदेशस्य च संयुक्तसेनया इकेरमानस्थाने रूसीसेना पराजिता।
१८७२ - यूलिसिस एस ग्राण्टः द्वितीयवारम् अमेरिकादेशस्य राष्ट्रपतिरूपेण निर्वाचितः।
१८९५ - स्वचालितयानस्य निर्माणसम्बद्धे जॉर्ज बी सेल्डम इत्यनेन अमेरिकादेशे प्रथमं पेटेण्टाधिकारं प्राप्तम्।
१९१४ - इङ्ग्लैण्डदेशेन फ्रान्सदेशेन च तुर्कियादेशस्य विरुद्धं युद्धस्य घोषणा कृता।
१९२० - भारतीयरेडकॉससमितेः स्थापना अभवत्।
१९३० - अमेरिकादेशस्य महान् साहित्यकारः सिन्क्लेयर लुईसः स्वस्य बाबिट् इति कृत्यै साहित्ये नोबेलपुरस्कारं प्राप्तवान्।
१९४० - फ्रैंकलिन डी रूजवेल्टः अभूतपूर्वरीत्या तृतीयवारम् अमेरिकादेशस्य राष्ट्रपतिरूपेण निर्वाचितः।
१९५१ - अमेरिकादेशेन नेवाडाप्रदेशे परमाणुपरीक्षणं कृतम्।
१९५६ - मिस्रदेशस्य इजरायलदेशस्य च सेनयोः मध्ये स्वेजनहर्याः समीपे सङ्घर्षस्य समये ब्रिटेनदेशस्य फ्रान्सदेशस्य च सेनाः मिस्रदेशं प्राप्ताः।
१९६१ - भारतस्य प्रथमप्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरूः न्यूयॉर्कनगरस्य यात्रां कृतवान्।
१९७६ - सोवियतसङ्घेन परमाणुपरीक्षणं कृतम्।
१९८५ - चतुर्विंशतिवर्षाणि यावत् शासनं कृत्वा तञ्जानियादेशस्य राष्ट्रपतिः जूलियस न्येरेरे पदत्यागम् अकरोत्।
१९८९ - मीरा साहिब फातिमा बीबी भारतस्य सर्वोच्चन्यायालयस्य प्रथमा महिलान्यायाधीशा अभवत्।
१९९४ - जॉर्ज फोरमैनः माइकल मूर इत्येतं पराजित्य पञ्चचत्वारिंशद्वर्षे वयसि विश्वस्य हेवीवेट् मुक्कीयुद्धस्य विजेतापदं प्राप्तवान्।
१९९५ - इजरायलदेशस्य प्रधानमन्त्री यित्जाक रॉबिनः गोलिकाप्रहारेण हतः।
१९९६ - पाकिस्तानस्य राष्ट्रपतिना फारुख अहमद खाँ इत्यनेन बेनजीर भुट्टो इत्यस्याः सर्वकारः अपसारितः तथा पाकिस्तानस्य राष्ट्रियसभा विघटिता।
१९९९ - वेस्टइण्डीजदेशस्य महान् तीव्रगतिकन्दुकक्षेपकः मैल्कम मार्शलः दिवङ्गतः।
२००१ - भारतेन रूसदेशेन च अफगानिस्तानस्य सर्वकारे तालिबानसङ्घटनस्य सहभागिता अमान्या कृता।
२००२ - ईरानदेशस्य सर्वोच्चनेता अयातुल्ला खुमैनी इत्यनेन कारागारे निरुद्धाय देशस्य प्रमुखाय असन्तुष्टनेत्रे अब्दुल्ला नूरी इत्यस्मै सामान्याभयदानं प्रदत्तम्।
२००४ - गाजापट्टिकायाः पश्चिमतटस्य च चतुर्णां बस्तीनां निष्कासनसम्बद्धायाः प्रधानमन्त्री एरियल शैरोनस्य योजनायाः इजरायलस्य संसदा अनुमतिः प्रदत्ता।
२००६ - इराकदेशस्य उच्चन्यायाधिकरणेन देशस्य अपदस्थः राष्ट्रपतिः सद्दाम हुसैनः मानवतायाः विरुद्धम् अपराधस्य दोषी निर्णीतः तथा तस्मै मृत्युदण्डः प्रदत्तः।
२००७ - चीनदेशस्य प्रथमम् अन्तरिक्षयानं चाङ्ग ई एकं चन्द्रस्य कक्षां प्राप्तवान्।
२०१२ - सीरियादेशे आत्मघातिविस्फोटे पञ्चाशत् सैनिकाः मृताः।
२०१३ - भारतेन स्वस्य प्रथमस्य मङ्गलग्रहपरिक्रमाभियानस्य कृते पीएसएलवी सी२५ इति ध्रुवीयप्रक्षेपकस्य सफलं प्रक्षेपणं सतीशधवनान्तरिक्षकेन्द्रात् कृत्वा इतिहासः रचितः।
जन्म
१८७० - चित्तरञ्जन दासः - महान् स्वातन्त्र्यसेनानी।
१९१७ - बनारसीदास गुप्तः - हरियाणाप्रदेशस्य भूतपूर्वमुख्यमन्त्री तथा स्वातन्त्र्यसेनानी।
१९२१ - उदयराज सिंहः - हिन्दीभाषायाः प्रसिद्धः साहित्यकारः।
१९३० - अर्जुन सिंहः - भारतीयराष्ट्रीयकाङ्ग्रेसस्य वरिष्ठः राजनीतिज्ञः।
१९३८ - सुहास पाण्डुरङ्ग सुखात्मे - भारतीयवैज्ञानिकः, शिक्षकः, लेखकः तथा भारतसर्वकारस्य परमाणुऊर्जानियामकपरिषदः भूतपूर्वाध्यक्षः।
निधनम्
१९१५ - फिरोजशाह मेहता - भारतीयः राजनीतिज्ञः तथा बम्बईनगरपालिकायाः संविधाननिर्माता।
१९५० - फैयाज खाँ - ध्रुपदगायनस्य ख्यालगायनस्य च श्रेष्ठतमः गायकः।
१९८२ - विजयदेव नारायण साही - प्रसिद्धः कविः तथा समालोचकः।
१९९८ - नागार्जुनः - प्रगतिशीलविचारधारायाः लेखकः तथा कविः।
१९९९ - मैल्कम मार्शलः - वेस्टइण्डीजदेशस्य महान् कन्दुकक्षेपकः।
२००८ - बी आर चोपड़ा - हिन्दीचलच्चित्रनिर्माता तथा निर्देशकः।
२०११ - भूपेन हजारिका - भारतस्य विलक्षणः कलाकारः, यः स्वगीतानि स्वयं रचयति, सङ्गीतबद्धानि करोति तथा गायति स्म।
२०१३ - परमानन्द श्रीवास्तवः - हिन्दीभाषायाः श्रेष्ठः समालोचकः तथा प्रतिष्ठितः साहित्यकारः।
२०२२ - श्यामशरण नेगी - हिमाचलप्रदेशस्य शिक्षकः, यः भारतस्य प्रथममतदाता इति नाम्ना प्रसिद्धः आसीत्।
२०२४ -
शारदा सिन्हा - बिहारप्रदेशस्य प्रसिद्धा गायिका।
महत्त्वपूर्णः अवसरः
अन्ताराष्ट्रियरेडकॉसदिवसः (सप्ताहः)।
Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani