हरिद्वारम्, 05 नवंबरमासः (हि.स.)।

दीपावल्याः पञ्चदिवसीयपर्वणः प्रारम्भः धनत्रयोदश्याः भवति। कार्तिकमासस्य कृष्णपक्षस्य त्रयोदश्यां तिथौ आचर्यमाणम् इदं पर्व धनस्य, आरोग्यस्य, समृद्धेश्च प्रतीकं मन्यते। अस्मिन् दिने भगवान् धन्वन्तरिः, माता लक्ष्मीः, कुबेरदेवश्च पूज्यन्ते। धार्मिकमान्यतानुसारं धनत्रयोदश्यां शुभमुहूर्ते क्रयणं कृत्वा गृहे सुखसमृद्धिः शान्तिश्च तिष्ठति।

ज्योतिषाचार्यः पण्डितः देवेन्द्रशुक्लशास्त्री इत्यस्य कथनानुसारम् अस्मिन् वर्षे धनत्रयोदशीपर्व नवम्बरमासस्य षष्ठे दिनाङ्के आचरिष्यते। अस्मिन्नवसरे सुवर्णरजतयोः, पीतलस्य, ताम्रस्य च पात्राणि तथा अन्यवस्तूनि क्रेतुं शुभं मन्यते।

ज्योतिषाचार्यः पण्डितः देवेन्द्रशुक्लशास्त्री अवदत् यत् धनत्रयोदशी धनत्रयोदशी इत्यपि कथ्यते। अस्मिन् वर्षे त्रयोदशीतिथिः शुक्रवासरे नवम्बरमासस्य षष्ठे दिनाङ्के प्रातः ९ वादनात् ३० निमेषेभ्यः आरभ्य शनिवासरे नवम्बरमासस्य सप्तमे दिनाङ्के प्रातः ११ वादनात् ४५ निमेषेभ्यः यावत् भविष्यति। उदयतिथेः मान्यतानुसारं धनत्रयोदशीपर्व नवम्बरमासस्य षष्ठे दिनाङ्के आचरिष्यते।

धार्मिकमान्यतानुसारं धनत्रयोदश्याः सायंकाले भगवान् धन्वन्तरिः, माता लक्ष्मीः, कुबेरदेवश्च पूज्यन्ते। प्रदोषकाले पूजनं विशेषफलदायकं मन्यते।

पूजनस्य प्रमुखाः शुभमुहूर्ताः

प्रदोषकालः — सायं ५ वादनात् ५० निमेषेभ्यः रात्रौ ८ वादनात् २४ निमेषेभ्यः यावत्।

वृषभकालः — सायं ६ वादनात् २० निमेषेभ्यः रात्रौ ८ वादनात् १६ निमेषेभ्यः यावत्।

विशेषपूजनमुहूर्तः — सायं ६ वादनात् २० निमेषेभ्यः रात्रौ ८ वादनात् १६ निमेषेभ्यः यावत्।

ज्योतिषाचार्यस्य पण्डितस्य देवेन्द्रशुक्लशास्त्रिणः मते धनत्रयोदश्यां सुवर्णरजतयोः क्रयणस्य विशेषा परम्परा अस्ति। मान्यता अस्ति यत् अस्मिन् दिने कृतात् क्रयणात् गृहे सुखसमृद्धिः समृद्धिश्च वर्धते। एतदतिरिक्तं पीतलस्य ताम्रस्य च पात्राणां क्रयणमपि शुभं मन्यते। धनत्रयोदश्यां मार्जन्याः क्रयणस्यापि विशेषं महत्त्वम् अस्ति। धार्मिकमान्यतासु मार्जनी माता लक्ष्म्या सम्बद्धा मन्यते।

धनत्रयोदश्यां भगवान् धन्वन्तरेः पूजनस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। सः आयुर्वेदस्य चिकित्सायाश्च देवता मन्यते। पौराणिकमान्यतानुसारं समुद्रमन्थनसमये भगवान् धन्वन्तरिः अमृतकलशं धृत्वा प्रादुरभवत्। अत एव अस्मिन् दिने तस्य पूजनं कृत्वा जनाः उत्तमस्वास्थ्यस्य दीर्घायुषश्च कामनां कुर्वन्ति। धनत्रयोदशीपर्व धनस्यैव न, अपितु स्वास्थ्यस्य सुखसमृद्धेश्च सन्देशं ददाति।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani