Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
दीपावलीपर्वणः विस्फोटकान्तरं वायुप्रदूषणस्य स्तरः वर्धितः
भोपालम्
नवम्बरमासः ०९ दिनाङ्कः (हि.स.)।
दीपावलीपर्वणः अवसरे कृतं विस्फोटकम् अधुना मध्यप्रदेशस्य वायुमण्डले प्रभावं दर्शयितुम् आरब्धवम्। प्रदेशस्य अनेकनगरेषु वायुप्रदूषणस्य स्तरः वर्धितः अस्ति। इन्दौरनगरे नवम्बरमासस्य अष्टमे दिनाङ्के रात्रौ एकादशवादनस्य एकादश निमेषपर्यन्तं वायुगुणवत्ता-सूचकाङ्कः त्रिशताधिकः विंशतिः (३२०) अभिलिखितः, यः अत्यन्तं दूषितायां श्रेण्यां परिगण्यते। अपरतः सोमवासरे प्रातः राजधान्यां भोपालनगरे धूमस्य प्रदूषणस्य च कारणेन दृश्यता केवलं पञ्चाशत् मीटरपर्यन्तं संकुचिता।
न्यूनदृश्यतायाः कारणेन मार्गेषु वाहनचालकानाम् आवागमने काठिन्यम् अभवत्।
प्रदूषणस्य मध्ये प्रदेशे शीतस्य प्रभावः अपि वर्धमानः अस्ति। कटनीजनपदस्य करौन्दीक्षेत्रं सततं द्वितीयायामपि रात्रौ प्रदेशस्य शीततमं स्थानम् अभवत्। अत्र न्यूनतमं तापमानं ११.७ डिग्री सेल्सियस अभिलिखितम्, यत् पचमढीतः अपि न्यूनम् अस्ति। भोपालम्, इन्दौरम्, जबलपुरम् इत्यादिभिः सह पञ्चदशसु नगरेषु रात्रिकालीनं तापमानं पञ्चदशडिग्रीतः न्यूनं जातम्।
मौसमविभागस्य अनुसारं दीपावल्याः दिने सम्पूर्णे प्रदेशे वातावरणं स्वच्छम् आसीत्।
राजधान्यां भोपालनगरे दिवाकाले सूर्यप्रकाशः आसीत्, किन्तु सायंकालात् एव शीतलता वर्धिता। वातावरणस्य अस्मिन् परिवर्तनेऽपि उत्सवस्य उत्साहः निरन्तरम् अवर्तत। अधुना नवम्बरमासस्य दशमदिनाङ्कात् उत्तरपश्चिमहिमालयक्षेत्रे नवीनस्य पश्चिमविक्षोभस्य सक्रियतायाः सम्भावना अस्ति। तस्य प्रभावेण अग्रिमेषु द्वित्रिषु दिवसेषु प्रदेशे शीतवायूनां प्रभावं वर्धितुं शक्नोति, येन तापमानस्य अधिका न्यूनता सम्भाव्यते।
विवरणानुसारं कटनीजनपदस्य करौन्दीक्षेत्रे न्यूनतमं तापमानं ११.७ डिग्री सेल्सियस अभिलिखितम्। ततः शहडोलस्य कल्याणपुरे १२.६ डिग्री, रायसेने पचमढ्यां च १२.८ डिग्री, अमरकण्टके १३.१ डिग्री, दमोहजनपदे १३.२ डिग्री, रीवानगरे १३.५ डिग्री तापमानम् आसीत्।
राजधान्यां भोपालनगरे न्यूनतमं तापमानं १३.६ डिग्री, इन्दौरनगरे १३.७ डिग्री, उमरियानगरे १३.८ डिग्री, छिन्दवाडानगरे १४.४ डिग्री तथा जबलपुरनगरे १४.८ डिग्री सेल्सियस अभिलिखितम्। एवं प्रदेशस्य पञ्चदशसु नगरेषु न्यूनतमं तापमानं पञ्चदशडिग्रीतः न्यूनम् आसीत्।
कटनीजनपदस्य करौन्दीग्रामः सततं द्वितीयायामपि रात्रौ प्रदेशस्य शीततमं स्थानम् अभवत्। विशेषज्ञानाम् अनुसारम् अयं ग्रामः विन्ध्याचलपर्वतश्रेण्याः पर्वतानां अधस्थे स्थितः अस्ति। शीतकाले रात्रौ पर्वतानाम् उच्चशिखरेषु वायुः शीघ्रं शीतलः गुरुतरश्च भवति। ततः अयं वायुः अधोमार्गेण अधः अवतरति। अस्याः प्रक्रियायाः नाम ‘अधोगामी शीतवायुप्रवाहः’ इति अस्ति। अपरतः तापमानस्य ऊर्ध्वाधरस्तरेषु भवति यत् परिवर्तनं, तत् ‘तापीयव्युत्क्रमणम्’ इति कथ्यते। एतासां वातावरणपरिस्थितिनां कारणेन पर्वताधस्तनस्थलेषु तेषां समीपस्थानां निम्नप्रदेशेषु च रात्रौ अधिका शीतलता अनुभूयते। करौन्दीक्षेत्रे अपि सम्प्रति एतादृश्यः परिस्थितयः सन्ति।
ऋतुविभागस्य अनुसारं नवम्बरमासस्य द्वितीयसप्ताहात् प्रदेशे शीतस्य प्रभावः अधिकः भवितुम् अर्हति। विशेषतः ग्वालियर-चम्बलमण्डलस्य जनपदेषु उत्तरीयवायूनां प्रत्यक्षप्रभावेण न्यूनतमं तापमानं न्यूनं भवितुं शक्नोति। पश्चिमविक्षोभस्य सक्रियतायाः तदनन्तरम् ऋतौ सम्भाव्यमानानां परिवर्तनानां च मध्ये अग्रिमेषु कतिपयेषु दिनेषु प्रदेशस्य अनेकभागेषु शीतस्य तीव्रता वर्धितुं सम्भावना अस्ति।
---------------
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan