जयपुरम्, 23 फ़रवरीमासः (हि.स.)।

फाल्गुनपूर्णिमायाः दिने अस्मिन् वर्षे होलीउत्सवस्य तिथिविषये जनानां मध्ये संशयावस्था उत्पन्ना अस्ति। अस्य मुख्यं कारणं फाल्गुनपूर्णिमायां भवति चन्द्रग्रहणम्, भद्रायाः प्रभावः तथा विभिन्नराज्येषु घोषिताः अवकाशाः सन्ति। ज्योतिषाचार्याणां मतानुसारं अस्मिन् वर्षे होलिकादहनम्, चन्द्रग्रहणम् तथा वर्णोत्सवः त्रिषु पृथक् दिनेṣu भविष्यन्ति।

ज्योतिषपरिषद् एवं शोधसंस्थानस्य अध्यक्षः डॉ. पुरुषोत्तमगौड़ः उक्तवान् यत् अस्मिन् वर्षे फाल्गुनपूर्णिमायां चन्द्रग्रहणं भवति, अतः परम्परागतकाले होलिकादहनं कर्तुं न शक्यते। भद्रायाः कारणात् द्वितीयमार्चतिथौ प्रदोषकाले होलिकादहनं शास्त्रसम्मतं न मन्यते। अतः भद्रासमाप्तेः अनन्तरं रात्रेः चतुर्थप्रहरे होलिकादहनं करणीयम्। तेन उक्तं यत् द्वितीयमार्चरात्रौ प्रायः १:२५ वादने आरभ्य २:३७ वादनपर्यन्तं होलिकादहनस्य श्रेष्ठः मुहूर्तः भविष्यति। तथैव सूर्योदयात् पूर्वं तृतीयमार्चप्रातः ५:१९ वादने आरभ्य ६:५५ वादनपर्यन्तं दहनं कर्तुं शक्यते।

अस्मिन् वर्षे तृतीयमार्चदिने अपराह्णे ३:२१ वादनात् सायं ६:४७ वादनपर्यन्तं चन्द्रग्रहणं भविष्यति, यत् भारतदेशे स्पष्टतया दृश्यते। धार्मिकमान्यतानुसारं ग्रहणस्य सूतकः नवघण्टापूर्वं आरभ्यते। अस्य आधारपर्यन्तं प्रातः ६:२१ वादनात् सूतककालः आरभ्यते। सूतककाले देवालयानां कपाटाः पिधीयन्ते तथा पूजापाठः, भोजनं तथा अन्ये शुभकार्याणि वर्जितानि मन्यन्ते। अतः ग्रहणदिने वर्णक्रीडा अपि अशुभा मन्यते।

ज्योतिषाचार्याणां मतानुसारं तृतीयमार्चसायंकाले ग्रहणसमाप्तेः अनन्तरं शुद्धिकरणं स्नानं च क्रियते। ततः परं चतुर्थमार्चदिने धूलण्डी तथा वर्णहोली उत्सवः आचर्यते।

अवकाशविषये अपि जनानां मध्ये असमञ्जसता दृश्यते। राजस्थानराज्ये द्वितीयमार्चदिने होलिकादहनस्य तथा तृतीयमार्चदिने धूलण्ड्याः अवकाशः घोषितः अस्ति। किन्तु दिल्ली तथा हरियाणाराज्ययोः चतुर्थमार्चदिने होलीअवकाशः निर्धारितः अस्ति। अस्मात् कारणात् उत्सवस्य यथार्थतिथिविषये जनानां मध्ये चर्चा प्रवर्तते। सामान्यप्रशासनविभागस्य प्रमुखसचिवः नवीनजैनः उक्तवान् यत् राज्यसरकारस्य अवकाशाः भारतसरकारस्य पंचाङ्गानुसारं घोषिताः भवन्ति। कर्मचारीसंगठनानां मतं तु एतत् यत् एकस्मिन्नपि पंचाङ्गे सति विभिन्नराज्येषु भिन्नतिथिषु अवकाशघोषणया संशयावस्था उत्पद्यते।

---------------

हिन्दुस्थान समाचार