कानपुरनगरम्, १० मार्चमासः (हि.स.)। देशे सर्वत्र होली–पर्वणः रङ्गः शनैः शनैः अवसीदति, किन्तु कानपुरे रङ्गोत्सवस्य वास्तविकः आरम्भः अधुना भवति। शताब्दिप्राचीन–परम्परया तथा विविध–रङ्ग-दृश्यै: प्रसिद्धस्य ऐतिहासिकस्य गङ्गा–मेलापकस्य मंगलवासरे हटिया–स्थिते रज्जनबाबू–प्रांगणे ध्वजारोहणेन सह शुभारम्भः कृतः। जनपदाधिकारी जितेन्द्र–प्रताप–सिंहः मंगलवासरे ध्वजारोहणं कृत्वा मेलापकस्य उद्घाटनम् अकरोत्, येन सह एव नगरस्य वीथिषु रङ्ग–उल्लासयो: दृश्यं दृश्यते।

गङ्गा–मेलापकस्य विशेषता रङ्गैः अलङ्कृतैः सह निर्गच्छन्तीभिः टोलीभिः भवति। एताः टोलीः नगरस्य संकीर्ण–वीथिभ्यः प्राचीन–विपणै: च गच्छन्त्यः जनान् अपि अस्मिन् रङ्गोत्सवे सम्मिलयन्ति। मृदौगानां निनादः, उड्डीयमानः अबीर–गुलालः, रङ्गैः लिप्ता: जनाः— एतत् दृश्यं कानपुरस्य सांस्कृतिक–परिचयरूपेण प्रसिद्धः जातः। एताः टोल्य: अग्रे गच्छन्त्यः बहाना–मार्ग-पर्यन्तं प्राप्नुवन्ति, यत्र घट–स्फोटनं तथा वस्त्र–उत्पाटन–होली–उत्सवः आयोज्यते, यं द्रष्टुं प्रतिवर्षं सहस्रशः जनाः समागच्छन्ति।

अस्मिन् कार्यक्रमे आरक्षक–उपायुक्तः (पूर्वी) सत्यजीत–गुप्तः, भाजपा–एमएलसी सलील–बिश्नोई, आर्यनगर–विधायकः अमिताभ–बाजपेयी, हटिया–मेला–समितेः सदस्याः तथा हास्य–कलाकारः अनु–अवस्थी इत्यादयः बहवः जनप्रतिनिधयः क्षेत्रीय–जनाश्च उपस्थिताः आसन्।

गङ्गा–मेलाप–समितेः अध्यक्षः ज्ञानेश–बिश्नोई अवदत् यत् अस्मिन् वर्षे पञ्चाशीतितमः गङ्गा–मेलापक: आयोज्यते। तेन उक्तं यत् प्रथमवारम् एतादृशं जातं यत् कस्यचित् कारणात् अस्मिन् वर्षे महिषी–यानं गङ्गा–मेलापकस्य अङ्गं न भवितुम् अशक्नोत्। तथापि टोलीषु हलयन्त्राणि ऊष्ट्राश्च जनानां आकर्षणस्य केन्द्रत्वेन जाताः। मध्याह्नपर्यन्तं चलितस्य अस्य रङ्गोत्सवस्य अनन्तरं सरसैया–घाटे गङ्गा–मेलापकस्य मुख्य–कार्यक्रमः भविष्यति, यत्र बहुसंख्यया जनाः गङ्गा–तीरं प्राप्य परस्परं शुभकामना: प्रदास्यन्ति तथा च अस्या: ऐतिहासिक–परम्परायाः सहभागिनः भविष्यन्ति।

वस्तुतः गङ्गा–मेलापकस्य परम्परा १८५७ तमे वर्षे जातेन स्वातन्त्र्य–संग्रामेन सम्बद्धा मन्यते। यदा आंग्लानां विरुद्धं युद्धे विजयस्य अनन्तरं क्रान्तिकारिणः नगर–निवासिनश्च गङ्गा–तीरं समागत्य रङ्गैः सह उत्सवं समाचरन्, तदा एषा परम्परा आरब्धा। तस्मात् कालात् आरभ्य अद्यावधि एषा परम्परा प्रवर्तते तथा प्रतिवर्षं होली–पर्वणः अनन्तरं कानपुरे गङ्गा–मेलापक: महोत्साहेन आचर्यते।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता