भागलपुरम्, १७ अप्रैलमासः (हि.स.)। शरदृतोः समाप्तौ ग्रीष्मर्तुः आरब्धा अस्ति। भागलपुर-जनपदस्य नवगछिया-क्षेत्रस्य बिहपुर-स्थाने स्थिते गङ्गा-दियारा-प्रदेशे सोनवर्षा-घटोरा-आर्द्रभूमि-क्षेत्रे यथा ग्रीष्मस्य आरम्भः भवति, तथा शीत-प्रदेशेभ्यः यथा केन्द्रीय-एशिया तथा साइबेरिया-प्रदेशेभ्यः आगताः प्रवासी-पक्षिणः पुनः स्व-स्थानानि प्रति प्रत्यागन्तुं आरब्धवन्तः।

बिहार-जलपक्षी-गणनानुसारं अस्मिन् शरदृतौ घटोरा-आर्द्रभूमौ प्रायः १२,००० प्रवासी-विदेशी-पक्षिणः आगतवन्तः। एते पक्षिणः शिशिरे अनुकूल-जलवायोः तथा भोजनस्य उपलब्धेः कारणेन अत्र आगच्छन्ति। तापमानस्य वृद्धौ ते स्व-प्रजनन-स्थलानि प्रति पुनः गच्छन्ति।

पर्यावरण-विशेषज्ञः पक्षिविद् दीपक-कुमार ‘झुन्नू’ इत्यस्य अनुसारं प्रमुखेषु प्रवासी-पक्षिषु राजहंसः, लालसरः, तिदारी-बत्तखः, चैता, सिंकपरः, कामन-टील, कुशिया, गडबालः तथा ग्रेलेग-गूज इत्यादयः सम्मिलिताः सन्ति। एते सर्वे शिशिरकाले आर्द्रभूमिषु जलाशयेषु च बहुसंख्यया दृश्यन्ते। केषाञ्चन पक्षिणां पुनरागमनं विलम्बेन भवति, यथा ब्लैक-टेल्ड-गाडविट, स्पॉटेड-रेडशैंक, ग्रीनशैंक इत्यादयः। एते जलतटवासी-पक्षिणः अद्यापि किञ्चित्कालं तिष्ठन्ति, यतः पङ्क-प्रदेशेषु तेषां कृते पर्याप्तं भोजनं उपलब्धं भवति।

झुन्नू इत्यनेन उक्तं यत् यथा-यथा एते शीतकालीन-अतिथयः प्रवासी-पक्षिणः प्रत्यागच्छन्ति, तथा-तथा स्थानीय-ग्रीष्मकालीन-पक्षिणां आगमनम् आरभ्यते। अस्मिन् काले क्षेत्रे कोकिलः, पपीहा, व्हाइट-टेल्ड-स्टोन-चैट, वेडर-समूहस्य पक्षिणः, तथा विविधाः मत्स्यभक्षिणः कीटभक्षिणश्च पक्षिणः कलरवं कुर्वन्ति।

दीपकः वदति यत् घटोरा-क्षेत्रस्य पक्षि-जगत् ऋतूनुसारं परिवर्तते। प्रत्येक-ऋतौ अयं प्रदेशः नूतनं आकर्षणं तथा पक्षिणां विविधतां प्रदर्शयति, येन पर्यटकाः पक्षि-प्रेमिणश्च आकर्षिताः भवन्ति।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता