Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
उदरनिर्वाहस्य बाध्यतया पीढीपरम्परागतकला नष्टा, बुनकराणां पलायनेन उद्योगे गभीरः संकटः
कालीनउद्योगस्य अवनतस्थितिं प्रमुखतया उद्घोषयिष्यन्ति, कारीगराणां दयनीयावस्थायां ध्यानं आकर्षयिष्यन्ति
मीरजापुरम्, १९ एप्रिलमासः (हि.स.)। विन्ध्यक्षेत्रस्य ग्रामेषु अधुना करघानां शब्दः पूर्ववत् न श्रूयते। येषु गृहेषु कदाचित् अहोरात्रं कालीननिर्माणकार्यं भवति स्म, तेषु अधुना निःशब्दता दृश्यते। कारीगराः मजदूरीकार्यं वा अन्यकार्यं अन्विष्य पलायन्ते। किं विश्वप्रसिद्धः कालीनउद्योगः शासकीयउदासीनतायाः शिकारः भवति? किं बुनकराणां पलायनं उद्योगस्य च अवनतिः व्यवस्थायाः विफलतायाः परिणामः अस्ति? एतैः प्रश्नैः सह उत्तरप्रदेश निर्यातसंवर्धनपरिषदः कालीनदरीक्षेत्रस्य प्रतिनिधिः, विक्रम कार्पेट्स इत्यस्य मुख्यकार्यकारी अधिकारी, हथकरघा हस्तशिल्प निर्यातक कल्याण संघस्य राष्ट्रियोपाध्यक्षः ‘अटल सम्मान 2024’ इत्यनेन सम्मानितः ऋषभ कुमार जैन शीघ्रमेव योगी आदित्यनाथ इत्येन सह संवादं करिष्यति।
ऋषभजैनस्य मुख्यमन्त्रिणा सह एषा भेंट तस्मिन् काले भवति, यदा कालीनउद्योगः निरन्तरं अवनतिं गच्छति तथा कारीगराणां पलायनसमस्यया पीड्यते। ‘हिन्दुस्थान समाचार’ इत्यस्मै विशेषवार्तालापे ऋषभकुमारजैन उक्तवान् यत् निर्वाचनपर्यावरणस्य, अर्थात् ४ मइ दिनाङ्कानन्तरं, मीरजापुर-भदोहीक्षेत्रस्य कालीनउद्योगस्य बुनकराणां कारीगराणां च समस्याः विषयीकृत्य मुख्यमन्त्रिणा सह भेंट भविष्यति। अस्मिन् महत्त्वपूर्णसंवादे उद्योगस्य अवनतस्थितिः प्रमुखतया उद्घोषिता भविष्यति। विशेषतः बुनकराणां श्रमिकाणां लघुकारिगराणां च आर्थिकदुर्दशायां शासनस्य ध्यानं आकर्षयिष्यते। ऋषभजैन उक्तवान् यत् भारतीयकारीगरकौशलस्य विश्वे सर्वोच्चस्थानप्राप्तिः अस्माकं लक्ष्यं अस्ति। यदा कारीगराः एव उद्योगं त्यजन्ति, तदा एतत् लक्ष्यं कथं सिद्ध्येत्? परम्परागतकलारक्षणार्थं दीर्घकालिकनीतेः अपि अभावः दृश्यते। शासनात् तेषां याचना अस्ति यत् वित्तीयसहायता केवलं निर्यातकपर्यन्तं न सीमिता भवेत्। बुनकराणां श्रमिकाणां च व्यापकपंजीकरणं कृत्वा दत्तांशसंग्रहः निर्मीयताम्। प्रत्यक्षतया कारीगरेभ्यः वित्तीयसहायता दीयताम्। उद्योगः संगठितरूपेण स्थाप्यतां तथा पलायननिवारणार्थं विशेषपैकेजः अपि प्रदीयताम्।
पीढीनां परिचयं निर्माति करघाः, इतिहासः मा भवतु केवलं विरासत्
स्थानीयस्तरे अपि चर्चा अस्ति यत् कालीनउद्योगस्य संगठनं कारीगराणां पंजीकरणं च कर्तुं न विभागः सक्रियः दृश्यते, न च काचित् ठोसप्रवृत्तिः भूमितले दृश्यते। परिणामतः कारीगराः विवशाः भूत्वा अन्यकार्येषु प्रवृत्ता भवन्ति। स्थानीयबुनकराः वदन्ति यत् श्रमः पूर्ववत् अस्ति, किन्तु आयः निरन्तरं क्षीयते। अनेकानि परिवाराणि करघान् समेटितवन्तः। नवपीढी अस्मात् व्यवसायात् दूरीं करोति। अधुना अस्मिन् कार्येण उदरनिर्वाहः न सम्भवति, अतः बालकान् अन्यत्र प्रेषयितुं बाध्यता भवति। या कला विन्ध्यक्षेत्रस्य परिचया आसीत्, सा अधुना जनानां कृते भाररूपा भवति। शासकीययोजनानां लाभः भूमिस्तरे न प्राप्यते। करघाः केवलं सूतं न सीवन्ति, अपि तु पीढीनां परिचयं निर्मिमन्ति। यदि ते निःशब्दाः भवन्ति, तर्हि न केवलम् एकः उद्योगः, अपि तु सम्पूर्णं निक्षेपं नश्येत।
---------------
हिन्दुस्थान समाचार